Budynki wysokościowe na stałe wpisały się w krajobraz największych polskich miast. Polska należy do europejskiej czołówki pod względem liczby wieżowców, czego potwierdzeniem jest wybudowany w Warszawie 53-piętrowy Varso Tower, będący najwyższym budynkiem w Unii Europejskiej z wysokością 310 m łącznie z iglicą. Ze względu na swój charakter, obiekty te, liczące powyżej 55 m, stanowią wyjątkowe wyzwanie w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Wymagania Prawne i Holistyczne Podejście do Bezpieczeństwa Pożarowego
Bezpieczeństwo pożarowe jest jednym z podstawowych wymagań, które muszą spełniać obiekty budowlane. Wymaganie to zostało wskazane w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz zaimplementowane do przepisów rozporządzenia ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. Zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa pożarowego w budynkach wysokościowych wymaga uwzględnienia wspomnianych wymagań podstawowych oraz podejścia holistycznego. Duże znaczenie ma właściwe zaprojektowanie takich obiektów, ich wykonanie, jak również zapewnienie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych na wypadek wystąpienia pożaru. Budynki wysokościowe muszą spełniać szereg wymagań określonych w przepisach techniczno-budowlanych oraz przeciwpożarowych, dotyczących stosowania zarówno biernych, jak i czynnych zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Klasyfikacja Budynków i Odporność Ogniowa
Wymagania te są uzależnione od przeznaczenia obiektów. Najwyższe wymagania w zakresie klasy odporności pożarowej muszą spełniać budynki wysokościowe przeznaczone na cele użyteczności publicznej oraz zamieszkania zbiorowego (zaliczane do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III i ZL V). Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r. powinny mieć one klasę odporności pożarowej „A”. Klasa odporności pożarowej budynku determinuje z kolei wymagania dotyczące klasy odporności ogniowej elementów budynku. Przykładowo, główna konstrukcja nośna budynku wysokościowego użyteczności publicznej powinna w warunkach pożaru zachować nośność ogniową przez 4 godziny (klasa odporności ogniowej R 240), natomiast stropy w takim budynku powinny mieć klasę odporności ogniowej w zakresie nośności, szczelności i izolacyjności REI 120. W przypadku budynków wysokościowych mieszkalnych wartości te wynoszą odpowiednio R 120 i REI 120.
W budynkach wielokondygnacyjnych, których piętra zalicza się do różnych kategorii ZL, odporność pożarową ustala się oddzielnie dla każdej kondygnacji. Odrębną strefę pożarową, dla której oddzielnie ustala się klasę odporności, powinny stanowić także pomieszczenia produkcyjne, magazynowe lub techniczne, niepowiązane funkcjonalnie z częścią budynku zaliczoną do danej kategorii ZL.
Podział na Strefy Pożarowe i Ograniczenie Rozprzestrzeniania się Ognia
Istotną rolę w koncepcji zabezpieczenia przeciwpożarowego budynków wysokościowych odgrywa również podział na strefy pożarowe, czyli części oddzielone od innych budynków lub innych części budynku elementami oddzielenia przeciwpożarowego. W budynkach wysokościowych powierzchnia takiej strefy może wynosić maksymalnie 2500 m2 dla kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III, ZL IV i ZL V oraz 2000 m2 dla ZL II, gdy chodzi o budynki lub ich części przeznaczone w szczególności dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się.
Pewne przestrzenie w budynku (pomieszczenia) muszą być wydzielone elementami (ścianami i stropami) o odpowiedniej klasie odporności ogniowej. Przykładem takich przestrzeni są mieszkania w budynkach wysokościowych, które oddziela się od siebie oraz od dróg komunikacji ogólnej ścianami o klasie odporności ogniowej EI 60. Ważne jest również zapewnienie ograniczenia możliwości rozprzestrzeniania się pożaru przez ściany zewnętrzne. W tym kontekście okładzinę elewacyjną i jej zamocowanie mechaniczne, a także izolację cieplną ściany zewnętrznej na wysokości powyżej 25 m od poziomu terenu wykonuje się z materiałów niepalnych. Ponadto stosuje się pasy międzykondygnacyjne o szerokości 0,8 m, których zadaniem jest ograniczenie możliwości rozprzestrzenienia się pożaru pomiędzy kondygnacjami. Przestrogą może być pożar wieżowca Grenfell Tower, który miał miejsce w 2017 r.
Warunki Ewakuacji i Systemy Oddymiania
Budynki wysokościowe muszą spełniać najbardziej rygorystyczne wymagania w zakresie warunków ewakuacji. Przepisy z zakresu ochrony przeciwpożarowej nakazują stosowanie szeregu rozwiązań techniczno-budowlanych służących zapewnieniu możliwości ewakuacji ludzi w miejsce bezpieczne lub uratowania ich w inny sposób. W budynkach wysokościowych, tak jak we wszystkich innych budynkach, zapewnia się drogi i wyjścia ewakuacyjne o odpowiednich wymiarach, uzależnionych od liczby osób mogących w nich przebywać.
Jednym z czynników wpływających negatywnie na warunki ewakuacji w razie pożaru jest zadymienie dróg ewakuacyjnych. Dlatego bardzo ważny aspekt stanowi wyposażanie budynków wysokościowych w urządzenia zapobiegające zadymieniu zarówno klatek schodowych, jak i korytarzy oraz zapewnienie skuteczności ich działania. W tym celu stosuje się systemy różnicowania ciśnień, których działanie opiera się na wytworzeniu i kontroli różnicy ciśnienia zapewniającej utrzymanie dróg ewakuacyjnych w stanie wolnym od dymu. Zdecydowana większość obecnie stosowanych rozwiązań to systemy nadciśnieniowe, których zadaniem jest wytworzenie i utrzymanie w przestrzeni chronionej zadanej wartości nadciśnienia (np. 50 Pa) w stosunku do przestrzeni niechronionej (strefy objętej pożarem).
Strategie Ewakuacji i Oświetlenie Awaryjne
Zastosowanie konkretnych rozwiązań projektowych zależy m.in. od przeznaczenia budynku oraz przyjętej strategii ewakuacji ludzi. Jedną z możliwych strategii jest ewakuacja jedynie osób bezpośrednio zagrożonych pożarem (bez ogólnej ewakuacji osób z budynku). Kolejny sposób ewakuacji ludzi z budynku stanowi ewakuacja stopniowa, po kolei z poszczególnych części budynku (np. kondygnacji), przy czym kolejność ewakuacji zależy od miejsca, w którym powstanie pożar.
Aby zapewnić odpowiednie warunki ewakuacji, na drogach ewakuacyjnych w budynkach wysokościowych użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego stosuje się awaryjne oświetlenie ewakuacyjne, które powinno działać przez co najmniej godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego i zapewniać natężenie oświetlenia min. 1 lx w osi drogi ewakuacyjnej. System ten charakteryzuje się stosunkowo krótkim czasem uruchomienia, gdyż 50% poziomu natężenia oświetlenia musi zapewnić w czasie 5 s, natomiast 100% w czasie 60 s.
Systemy Wykrywania i Gaszenia Pożaru
Aby umożliwić szybkie wykrycie pożaru w jego wczesnej fazie rozwoju oraz skuteczne zaalarmowanie użytkowników budynku o konieczności ewakuacji i podjęcie przez nich odpowiednio wczesnej reakcji, budynki wysokościowe użyteczności publicznej wyposaża się obligatoryjnie w System Sygnalizacji Pożaru (SSP). System ten składa się z urządzeń służących do samoczynnego wykrywania pożaru - czujek pożarowych, najczęściej dymu. Sygnał z czujki pożarowej lub ROP przekazywany jest do centrali sygnalizacji pożarowej, będącej „mózgiem” systemu. Z SSP sygnał o pożarze trafia do innych urządzeń przeciwpożarowych, które powinny zadziałać w razie pożaru, np. do centrali dźwiękowego systemu ostrzegawczego czy też centrali sterującej wentylacją pożarową. Dodatkowo za pomocą SSP sterowane są inne urządzenia w obiekcie, np. wyłączana jest wentylacja bytowa, windy sprowadzane są na wyznaczony przystanek, uruchamiane są przeciwpożarowe klapy odcinające w przewodach wentylacyjnych itd.
Wewnętrzne Instalacje Gaśnicze i Urządzenia Wspomagające Akcję Ratowniczą
Aby w razie pożaru umożliwić użytkownikom budynku podjęcie działań gaśniczych, na każdej kondygnacji budynków wysokościowych (z wyjątkiem kondygnacji obejmujących wyłącznie strefy pożarowe zakwalifikowane do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV) stosuje się hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym o średnicy 25 mm, o minimalnej wydajności poboru wody wynoszącej 1 dm3/s. Hydranty rozmieszcza się przy wejściach do budynku i klatek schodowych, czy też w przejściach, korytarzach i holach.
W ograniczeniu rozprzestrzeniania się pożaru i umożliwieniu podjęcia działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w początkowej fazie jego rozwoju pomaga wyposażenie budynku wysokościowego (użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego) w stałe urządzenia gaśnicze wodne, np. tryskaczowe lub mgłowe. Instalacja taka składa się m.in. z tryskaczy, które w razie pożaru automatycznie otwierają się w obszarze, w którym zostanie osiągnięta określona temperatura (w zależności od rodzaju zastosowanych tryskaczy, np. 68°C). Otwarcie tryskacza i wypływ wody następuje po pęknięciu ampułki z cieczą lub na skutek przetopienia się elementu topikowego. Dobór konkretnych rozwiązań projektowych uzależniony jest od standardu technicznego, według którego projektuje się to urządzenie przeciwpożarowe (np. NFPA).
W budynkach wysokościowych stosuje się rozwiązania wspomagające działania ekip ratowniczych. Zalicza się do nich m.in. wyposażanie budynków w zawory hydrantowe 52. Zawory te, w przeciwieństwie do omawianych wcześniej hydrantów, nie są wyposażone w wąż. Niemniej jednak umożliwiają one strażakom zbudowanie linii gaśniczej i podjęcie działań na kondygnacji objętej pożarem bez konieczności rozwijania linii wężowej po klatce schodowej lub elewacji budynku. W celu ułatwienia prowadzenia działań ratowniczych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ratownikom w budynkach wysokościowych stosowane są również dźwigi dla ekip ratowniczych, czyli windy spełniające odpowiednie wymagania określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz Polskiej Normie PN-EN 81-72. Ściany i stropy szybu takiego dźwigu mają klasę odporności ogniowej wymaganą jak dla stropów budynku, a ponadto szyb dźwigu wyposażony jest w urządzenia zapobiegające zadymieniu.
Scenariusz Pożarowy i Przygotowanie Operacyjne PSP
Budynki wysokościowe wyposażane są w szereg urządzeń, sprzęt, instalacje i rozwiązania budowlane służące zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru. Z uwagi na to szczególne znaczenie ma rzetelne opracowanie scenariusza pożarowego, o którym mowa w rozporządzeniu MSWiA w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej. Scenariusz ten opracowywany jest w toku wzajemnej współpracy projektanta z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w trakcie sporządzania przez projektanta projektu budowlanego.
Zanim dojdzie do pożaru elewacji, strażacy powinni przeprowadzić rozpoznanie, zaznajamiając się dzięki temu z elementami ochrony przeciwpożarowej, rozmieszczeniem sprzętu przeznaczonego do gaszenia pożarów, możliwościami prowadzenia ewakuacji oraz możliwościami prowadzenia linii gaśniczych. Po rozpoznaniu powinno przypadać przygotowanie operacyjne, w którym należy opracować plan działania, odpowiedni dla rozpoznanego budynku lub budynków. Plan działania powinien opierać się na możliwościach technicznych budynku, dostępnym wyposażeniu technicznym straży pożarnej, organizacji działań z przydziałem ról podczas akcji oraz zawierać główne cele prowadzenia działań. Ważnym jest, aby móc przećwiczyć założone cele i organizacje działań poprzez możliwe do zorganizowania ćwiczenia na obiekcie.
Możliwości Operacyjne Straży Pożarnej w Budynkach Wysokościowych
Kiedy mowa o bezpieczeństwie pożarowym budynków wysokościowych, często pojawiają się pytania dotyczące możliwości działań operacyjnych straży pożarnych, w tym zasięgu drabin pożarniczych i podnośników hydraulicznych, dostępności skokochronów oraz zdolności pomp i węży pożarniczych do dostarczenia wody na najwyższe kondygnacje.
- Drabiny mechaniczne i podnośniki hydrauliczne: Zdecydowana większość samochodów - drabin mechanicznych będących aktualnie na stanie jednostek straży pożarnej ma zasięg 30 m, co pozwala na dotarcie do 7 - 8 piętra budynku mieszkalnego. W użytkowaniu są również drabiny o długości 37 m (10 piętro) i kilka o zasięgu 44 m, a nawet 50 m. Zasięg większości podnośników hydraulicznych jest zbliżony do możliwości standardowych drabin mechanicznych. Tylko kilka jednostek w kraju dysponuje największymi z produkowanych na świecie podnośnikami o zasięgu ponad 60 m. Dobrym kierunkiem rozwiązania technicznego jest posiadanie w zasobach sprzętowych podnośnika hydraulicznego, który najczęściej przewyższa możliwości drabin mechanicznych w dotarciu na wysokości rzędu 53 do 112 metrów włącznie. Należy jednak pamiętać, aby wcześniej sprawdzić możliwości ustawienia drabin i podnośników przy budynku, biorąc pod uwagę to, że w trakcie pożaru mogą odpadać elementy elewacji.
- Skokochrony: Część jednostek Państwowej Straży Pożarnej ma na swoim wyposażeniu poduszki ratownicze (skokochrony). Największe z poduszek pozwalają na względnie bezpieczny skok z 4 - 5 piętra.
- Dostarczanie wody: W działaniach gaśniczych podanie skutecznego prądu wody na 10 - 15 piętro budynku stanowi granicę możliwości zarówno dla pomp, jak i węży pożarniczych.
- Śmigłowce: W jednostkach PSP działa ponad 20 grup ratownictwa wysokościowego, ale brakuje śmigłowców, które byłyby do ich pełnej dyspozycji. Ciężkie śmigłowce Mi-2, Mi-4 czy „Sokół” nie nadają się do dłuższego zawisu nad dachem płonącego budynku. Masy nagrzanego, rozrzedzonego powietrza, ograniczona przez dym widoczność oraz maszty antenowe stanowią dla śmigłowców ogromne zagrożenie.
Z podanej charakterystyki sprzętu pożarniczego wynika, że dobrze wyposażona jednostka straży pożarnej, przy dogodnym podjeździe bezpośrednio pod sam obiekt, może prowadzić w miarę skuteczne działania ratowniczo-gaśnicze z zewnątrz budynków maksymalnie do wysokości 50 metrów. Tymczasem większość biurowców i hoteli kwalifikowanych jako budynki wysokościowe ma 100 - 150 metrów wysokości. Nawet, gdy bezpośredni podjazd pod wieżowiec jest możliwy to i tak, parkujące wokół budynku auta uniemożliwiają z reguły rozstawienie drabin, podnośników czy nawet rozłożenie poduszek ratowniczych. Ponadto duże tafle szkła wyglądające z daleka jak okna w budynku są w rzeczywistości ścianami osłonowymi, co praktycznie wyklucza działania ratownicze od zewnątrz.
Działania Ratownicze OSP w Skierniewicach i Krakowie
W dniach 20-21 kwietnia w Skierniewicach zapoznano się ze zmodernizowanymi przez Skierniewicką Spółdzielnię Mieszkaniową i Zakład Gospodarki Mieszkaniowej budynkami mieszkalnymi wysokimi. Ćwiczenia to także okazja do doskonalenia operowania drabiną mechaniczną. W Skierniewicach w chwili obecnej użytkowane jest 18 budynków mieszkalnych wielorodzinnych wysokich o wysokości 32-33 m. Większość budynków (14/18) pozostaje w zasobach Skierniewickiej Spółdzielni Mieszkaniowej, pozostałe należą do wspólnot mieszkaniowych. W ramach dostosowania do obowiązujących przepisów przeciwpożarowych budynki zostały wyposażone w nawodnione piony z zaworami hydrantowymi 52 do pobierania wody, system oddymiania grawitacyjnego (okna oddymiające lub klapy), oświetlenie awaryjne i przeciwpożarowe wyłączniki prądu. W ramach poprawy warunków ewakuacji zamontowano drzwi przeciwpożarowe do piwnic oraz do łącznika na ostatniej kondygnacji.
Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wysokościowego "Kraków 3" (SGRW) jest jedną z trzech grup tego typu utworzonych na terenie województwa Małopolskiego. Funkcjonuje na bazie Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 3 działającej w ramach struktury Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie. W skład grupy wchodzą strażacy ratownicy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 3 oraz funkcjonariusze pracujący w systemie codziennym w Komendzie Miejskiej i Komendzie Wojewódzkiej PSP w Krakowie. Przyszli ratownicy wysokościowi przechodzą wielostopniowe szkolenie z zakresu technik alpinistycznych oraz wykorzystania w działaniach ratowniczych śmigłowca. Będąc członkami SGRW, ratownicy stale doskonalą i podnoszą swoje kwalifikacje. SGRW z JRG nr 3 KM PSP w Krakowie funkcjonuje od roku 1994. Obecnie w jej skład wchodzi 43 strażaków ratowników w JRG 3, 2 funkcjonariuszy w Komendzie Miejskiej oraz 2 w Komendzie Wojewódzkiej PSP w Krakowie. Ponadto wśród członków SGRW są strażacy, którzy posiadają uprawnienia ratownika medycznego PRM - 5 osób, a kolejnych 2 osoby są w trakcie uzyskiwania uprawnień. 19 ratowników posiada kwalifikacje do pełnej współpracy ze śmigłowcem (również operator na pokładzie śmigłowca), a kolejnych 19-stu posiada uprawnienia do działań pod jego pokładem, z wykorzystaniem technik alpinistycznych. Wszyscy ratownicy są przygotowani do prowadzenia działań z wykorzystaniem technik alpinistycznych w terenie zurbanizowanym (budynki, budowle, konstrukcje, itp.) oraz na obiektach przyrody (głównie chodzi tu o obszar Wyżyny Krakowskiej - skałki, jaskinie, inne obiekty sztuczne i przyrody).
Do końca maja 2004 r. SGRW z JRG nr 3 prowadziła w zakresie ratownictwa wysokościowego ponad 300 akcji ratowniczych. Od czerwca 2004 roku do końca grudnia 2017 roku SGRW prowadziła 158 akcji ratowniczych, w kolejnych 289 wykorzystano sprzęt ratownictwa wysokościowego będący na wyposażeniu osobistym ratowników oraz samochodów bojowych. Podczas tych działań udzielono pomocy 60-ciu osobom poszkodowanym. Kilkadziesiąt z tych interwencji było trudnymi akcjami polegającymi na transporcie osób poszkodowanych z użyciem technik alpinistycznych. SGRW przeprowadziła 67 akcji ratowniczych z użyciem śmigłowca w ramach Lotniczej Służby Ratowniczej funkcjonującej w latach 1997 - 2000. W 1997 r. z użyciem śmigłowców wojskowych SGRW prowadziła w ciągu 2 tygodni działania ratownicze na obszarach Polski dotkniętych przez powódź. Tego samego rodzaju działania prowadzone były również przez ratowników SGRW podczas powodzi w roku 2009 i 2010.
Bezpieczeństwo Pożarowe w Praktyce i Tragiczne Przykłady ze Świata
W Polsce w ostatnim czasie nie odnotowuje się spektakularnych pożarów budynków wysokościowych. Niemniej jednak przykłady ze świata pokazują skalę zagrożenia w przypadku ich wystąpienia oraz problemy, z jakimi mogą spotkać się strażacy podczas działań ratowniczo-gaśniczych.
Pożary elewacji w budynkach wysokich lub wysokościowych praktycznie trudno szybko zlokalizować, a następnie zlikwidować ze względu na wysokości i związany z tym utrudniony dostęp do celów gaśniczych. Działania straży pożarnej muszą opierać się na zorganizowanym i przygotowanym wcześniej planie działania z dużym naciskiem na szybką ewakuację osób i/lub zwierząt z budynku.
W ostatnich latach widoczne są na świecie pożary elewacji tak zwanych „drapaczy chmur”, o różnym przeznaczeniu, czyli budynków określanych w polskim prawie budynkami wysokimi lub wysokościowymi. Najtragiczniejszym tego rodzaju pożarem był pożar budynku Grenfell Tower w Londynie w 2017 roku, gdzie życie straciły 72 osoby. W ostatnim czasie świat obiegła wiadomość o pożarze w Dubaju. Co najmniej 65 osób zginęło, a 70 trafiło do szpitala w wyniku pożaru kompleksu mieszkalnego w Hongkongu, gdzie w budynkach wciąż były uwięzione osoby.
Przyczyny pożaru, który w środę objął przynajmniej siedem budynków w kompleksie Wang Fuk Court w dzielnicy Tai Po w Hongkongu, wciąż są ustalane. Nieoficjalnie mówi się, że to skutek zaniedbań podczas prac remontowych. Szef administracji Hongkongu John Lee Ka-chiu oraz przedstawiciel Departamentu Policji i Straży Pożarnej oświadczyli, że dokładna przyczyna zapłonu jest wciąż ustalana przez specjalnie powołaną komisję śledczą. Nadinspektor Eileen Chung z hongkońskiej policji poinformowała o aresztowaniu trzech mężczyzn związanych z firmą prowadzącą na osiedlu prace remontowe. Postawiono im zarzut nieumyślnego spowodowania śmierci. Agencja Associated Press, powołując się na źródła w hongkońskiej policji, podała, że łatwopalne materiały pozostawione na placu budowy umożliwiły szybkie i niekontrolowane rozprzestrzenienie się ognia. AP i Reuters relacjonowały, że płomienie trawiły bambusowe rusztowania wzniesione na budynkach, podkreślając, że bambus jest materiałem wysoce łatwopalnym, który umożliwił błyskawiczne rozprzestrzenienie się ognia na inne kondygnacje i kolejne budynki. Eksperci zwracali uwagę, że na skalę tragedii wpłynęło połączenie kilku czynników, w tym użycie plastikowych osłon rusztowań, siatek ochronnych oraz łatwopalnego styropianu użytego do izolacji w trakcie prac remontowych.
Zalecenia dla Użytkowników Wysokościowców
Gdy wybuchnie pożar, należy ewakuować się klatkami schodowymi i korytarzami. Korzystanie z wind, nawet jeśli te wciąż działają, jest skrajnie niebezpieczne, bo w każdej chwili może dojść do odcięcia zasilania. Mogą to nawet zrobić nieświadome tego, że ktoś jest w windzie, służby ratownicze. Opuszczając budynek, w którym jest pożar, należy być w pozycji pionowej, ale w lekkim pochyleniu. Zadymienie w obrębie korytarzy i dróg ewakuacyjnych gromadzi się przeważnie w górnej części tej przestrzeni, a taka pozycja ułatwia odizolowanie dróg oddechowych od potencjalnie szkodliwych substancji. Jeżeli widzimy zadymienie drogi ewakuacyjnej, wychodząc, należy zaopatrzyć się w kawałek mokrego materiału do zakrycia dróg oddechowych. Natomiast jeśli stwierdzimy, że zadymienie korytarza jest zbyt duże i z tego powodu opuszczenie budynku jest niemożliwe, należy zamknąć drzwi do pomieszczenia, w którym jesteśmy, otworzyć okno i jak najszybciej wezwać pomoc.
Zgodnie z przepisami wprowadzonymi w grudniu ubiegłego roku, od 2030 r. każdy będzie miał obowiązek posiadania w mieszkaniu przynajmniej jednej autonomicznej czujki. Zachęca się jednak, by wyposażyć się w taką czujkę jak najszybciej, nie czekając na termin określony w rozporządzeniu.
tags: #budynki #wysokosciowe #osp