W poniedziałek, 15 kwietnia 2019 roku, około godziny 18:50, w średniowiecznej katedrze Notre-Dame w Paryżu wybuchł pożar. Płomienie szybko rozprzestrzeniły się, obejmując remontowaną wówczas budowlę. Było to wydarzenie, które poruszyło cały świat.
Historia i Architektura Katedry Notre Dame
Katedra Notre Dame została wzniesiona na wyspie Île de la Cité, znajdującej się na Sekwanie. Jej budowę, trwającą 180 lat, zapoczątkowano wiosną 1163 roku. Zbudowana w stylu gotyckim, katedra została przykryta sklepieniem żebrowym. Ciężar sklepienia odprowadzały na zewnątrz liczące po 15 metrów łuki przyporowe, co pozwoliło na umieszczenie dużych otworów okiennych w murach nawy głównej i prezbiterium, przeszklonych kolorowymi witrażami.
Kościół ten był ściśle związany z historią Francji. Stąd wyruszano na wyprawy krzyżowe. To tu w 1431 roku Henryk IV, król Anglii, koronował się na króla Francji, a w 1804 roku koronowany był cesarz Napoleon Bonaparte. Po zakończeniu II wojny światowej podczas dziękczynnej mszy świętej odśpiewano w niej uroczyste Te Deum. To także miejsce, gdzie żegnano zmarłego prezydenta Charlesa de Gaulle'a.
Podczas rewolucji francuskiej katedra została sprofanowana i przekształcono ją w świątynię Rozumu. Obecny kształt i aranżację otoczenia zawdzięcza dziewiętnastowiecznej renowacji, dokonanej przez dwóch architektów: Jean-Baptiste-Antoine Lassusa i Eugène’a Viollet-le-Duca. Ten ostatni, analizując średniowieczne formy, odtworzył pierwotne zdobienia katedry.
Katastrofalny Pożar i Jego Następstwa
Wielkim ciosem dla Francuzów i całego świata była całonocna walka z ogniem trawiącym jeden z symboli Paryża, Francji i Europy. Pożar, który wybuchł 15 kwietnia 2019 roku, ugaszono dopiero rano dnia następnego. Spłonął dach świątyni, zawaliła się iglica katedry i część stropu. Wypaliły się dwie trzecie dachu z dębową autentyczną więźbą dachową. Zapadła się dodana przez Viollet-de-Duca iglica, zniszczone zostały witraże. Zagrożone były wieże, ale wytrzymały napór ognia. W wypalonym wnętrzu spłonęła część wyposażenia.
Pożar katedry Notre Dame. Wideo strażaków
Na szczęście ocalały przedmioty ze skarbca, wyniesione natychmiast po wybuchu pożaru. Wśród nich znalazły się relikwie Korony Cierniowej, umieszczone w katedrze przez św. Ludwika w 1239 roku, oraz Krzyża Świętego, przekazane przez polskiego króla Jana Kazimierza. Były to relikwie towarzyszące koronacjom królów polskich, poczynając od Władysława Jagiełły. Ocalały też miedziane posągi, które zdemontowano z iglicy tydzień wcześniej ze względu na remont.
Dochodzenie w Sprawie Przyczyn Pożaru
Francuscy śledczy badali wiele hipotez dotyczących przyczyn pożaru paryskiej katedry. W oświadczeniu prokuratury czytamy, że zbadano wiele hipotez dotyczących przyczyny pożaru. Prokuratura nie znalazła jednak dowodów na to, że pożar był efektem działania przestępczego. Prokurator Paryża, Rémy Heitz, wskazał, że w trakcie dochodzenia przesłuchano około stu świadków. Wstępne dochodzenie nie wskazało również osób, które ewentualnie dopuściłyby się zaniedbań. Z ich zdaniem można wykluczyć, że pożar został wywołany celowo. W specjalnym oświadczeniu, podpisanym przez szefa paryskich śledczych Remy'ego Heitza, podkreślono jednocześnie, że śledczy nie ustalili jeszcze precyzyjnej przyczyny pożaru. Póki co policja uznaje, że był to nieszczęśliwy wypadek, nie zaś celowe podpalenie lub atak terrorystyczny. Obecnie prowadzone są dalsze prace i badania, które mają dać odpowiedź, co spowodowało pożar Notre Dame.
Odbudowa i Przyszłość Katedry
Zniszczona 15 kwietnia 2019 roku katedra Notre Dame ma zostać odbudowana do igrzysk olimpijskich, które odbędą się w Paryżu w 2024 roku. Francuski senat przyjął ustawę, która zakłada, że podczas odbudowy nie zostaną dodane żadne elementy zmieniające wygląd katedry sprzed pożaru. Renowacja ma zostać dokonana z użyciem takich samych materiałów lub najbliższych im odpowiedników.
Papież Franciszek wyraził swoje uznanie dla wszystkich zaangażowanych w odbudowę, w tym strażaków, władz publicznych i międzynarodowej społeczności. Podkreślił, że energia towarzysząca odbudowie jest znakiem przywiązania do sztuki i historii, a także świadectwem wiary. To piękne i pocieszające, że umiejętności z przeszłości zostały mądrze zachowane i udoskonalone. Wielu robotników i rzemieślników wyznało, iż przeżyło to wydarzenie renowacji jako autentyczne doświadczenie duchowe. Papież zachęcił ochrzczonych, by poczuli uzasadnioną dumę i przyswoili swoje dziedzictwo wiary, a Notre Dame będzie ponownie odwiedzana i podziwiana przez ogromne rzesze ludzi ze wszystkich środowisk, religii, języków i kultur, wielu z nich poszukujących absolutu i sensu swojego życia. Drzwi katedry mają być szeroko otwarte, by przyjąć ich wielkodusznie i bezinteresownie, jako braci i siostry. Oby zatem odrodzenie tego godnego podziwu kościoła było proroczym znakiem odnowy Kościoła we Francji.
Kultura i Spekulacje wokół Pożaru
Pożar paryskiej katedry Notre Dame będzie z pewnością tematem jeszcze wielu filmów, nie tylko tego nakręconego przez Jeana-Jacques'a Annaud "Notre Dame płonie" (2022). Film ten stanowi specyficzną mieszankę - jego współscenarzystą jest Romain Guibert, współautor właściwie dokumentalnej książki „Noc Notre Dame" o strażakach, którzy gasili wówczas katedrę. Pod scenariuszem podpisał się również Oliver Bocquet, specjalista od tekstów do komiksów. Jedno nie budzi wątpliwości - „Notre Dame płonie" ma charakter polifoniczny, opowiada o tamtych wydarzeniach z perspektywy wielu osób.
Wśród publicznych reakcji i spekulacji, Leslie Rowan utrzymuje, że choć jej umysł może płatać figle, to wydaje jej się, że w płomieniach dostrzega sylwetkę Jezusa Chrystusa. Kobieta przyznała, że taki obraz może przynajmniej stanowić pocieszenie dla wszystkich, którzy odczuwają żal związany z katastrofalnym pożarem w Paryżu. Stoi to w sprzeczności z większością innych komentarzy dotyczących tragedii. W mediach społecznościowych najczęściej przewijały się wypowiedzi zwiastujące rychły koniec świata, jeśli ludzkość się nie otrząśnie i nie zmieni swojego zachowania. Z oczywistych względów padło na francuskiego wizjonera, Nostradamusa. Niektórzy twierdzą, że o pożarze mówi poniższa centuria:
- "Ziemia trzęsie się w Mortarze,
- Wyspa św. Jerzego na wpół zanurzona,
- Pokój zamroczony, powstanie wojna,
- Na Wielkanoc w świątyni otworzone przepaście".
Zdaniem interpretatorów pożar ma być dopiero początkiem kolejnych tragicznych zdarzeń, w tym zapowiadanej w trzecim wersie wojny. Fragment o świętym Jerzym ma z kolei dotyczyć kaplicy w katedrze, gdzie znajduje się posąg świętego oraz słynne witraże. Internauci twierdzą, że prawda na ich temat może być ukrywana przed społeczeństwem. Rzecz jasna, jak to zwykle bywa z przepowiedniami, treść centurii została dopasowana do konkretnych wydarzeń. W innych okolicznościach słowa Nostradamusa można by było interpretować w inny sposób. Nie wiadomo więc, czy faktycznie mogły się one tyczyć pożaru katedry Notre Dame.
Inne Pożary Obiektów Sakralnych: Przykłady z Polski
Do pożarów obiektów sakralnych na dużą skalę dochodziło również w Polsce, co podkreśla złożoność problemu bezpieczeństwa zabytkowych budowli.
Pożar Kościoła św. Katarzyny w Gdańsku
22 maja 2006 roku na dachu kościoła św. Katarzyny w Gdańsku pojawił się ogień. W ciągu kilkunastu minut zawaliła się konstrukcja czterech dachów: trzech mniejszych nad prezbiterium świątyni i dużego - nad korpusem głównym. Ogień zniszczył dach z więźbą, a wnętrze kościoła uległo zalaniu na skutek prowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych. Media szeroko komentowały to wydarzenie - chodziło przecież o najstarszy, wzniesiony w XIII wieku, a rozbudowany w XIV wieku parafialny kościół gdańskiego Starego Miasta. O nieumyślne spowodowanie pożaru średniowiecznej świątyni został oskarżony, a następnie skazany prawomocnym wyrokiem sądu dekarz pracujący przy remoncie dachu. Biegli wykazali, że oskarżony prowadził prace dekarskie szlifierką kątową, podłączoną do zasilania kablem, który był wcześniej niefabrycznie reperowany. To właśnie ten przewód miał spowodować zwarcie instalacji elektrycznej, a w następstwie pożar.
Pożar Klasztoru w Alwerni
6 marca 2011 roku doszło do bardzo poważnego pożaru w zabytkowym kompleksie klasztornym w Alwerni. Zniszczenia, będące bezpośrednim skutkiem pożaru lub wynikiem działań ratowniczych, objęły górne kondygnacje klasztoru (zawalenie części stropów), zalanie wodą wnętrz kościoła i klasztoru. Obiekt pozbawiony był systemu sygnalizacji pożaru, dlatego ogień zauważono, gdy pożar był już w fazie rozwiniętej i z przestrzeni strychowej wydostał się na dach. Akcję ratowniczą poważnie utrudniała blacha stanowiąca pokrycie dachu. Pożar wybuchł w rejonie kotłowni i przedostał się na poddasze. Spłonęło około tysiąca metrów kwadratowych dachu nad budynkiem mieszkalnym i częścią kościoła. Przyczyną pożaru mogło być zaprószenie ognia od iskier wydobywających się z przewodu kominowego kotłowni klasztornej (kotły opalane były między innymi miałem węglowym). W tym feralnym dniu była wietrzna pogoda, która powodowała, że dym i inne produkty spalania nie unosiły się w górę, a mogły być spychane w dół, w kierunku podbitki dachu.
Pożar Kościoła św. Wojciecha w Białymstoku
15 września 2013 roku wybuchł pożar w kościele pw. Św. Wojciecha w Białymstoku, wpisanym do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Dawniej był to kościół ewangelicko-augsburski św. Jana Chrzciciela, wzniesiony w stylu neoromańskim w latach 1908-1912 według projektu architekta Jana Wende. Spłonęła i zawaliła się wieża kościoła; spadające płonące elementy dachu wieży uszkodziły część połaci głównego dachu nad świątynią, ale jego konstrukcja nie została uszkodzona. Sytuacja była dramatyczna, ponieważ w kościele znajdowali się wierni, przybyli na poranną mszę. Na szczęście udało się wszystkich sprawnie ewakuować i nikt nie ucierpiał.
Pożar Katedry w Sosnowcu
W nocy z 28 na 29 października 2014 roku doszło do pożaru w katedrze pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Sosnowcu. Spłonął dach zabytkowej świątyni i belki konstrukcyjne, a część fresków autorstwa Włodzimierza Tetmajera i Henryka Uziembło została zalana wodą w czasie akcji gaśniczej. Po roku toczącego się postępowania śledztwo zostało umorzone z powodu braku dowodów wskazujących na podpalenie. Zespół biegłych badający przyczyny pożaru ustalił, że źródło ognia powstało w przestrzeni pomiędzy konstrukcją dachu a sklepieniem, bez ingerencji osób trzecich. Zawalenie się konstrukcji dachowej w miejscu łączenia przewodów elektrycznych z trzech zbiegających się instalacji nie pozwoliło jednoznacznie stwierdzić, że do zapalenia się konstrukcji doszło na skutek wadliwej instalacji elektrycznej w obiekcie. W 2016 roku dobiegła końca renowacja zabytkowych fresków w sosnowieckiej świątyni.
Pożar Kościoła św. Antoniego w Braniewie
W 2016 roku stanął w ogniu kościół pw. Św. Antoniego w Braniewie, wzniesiony w latach 1830-1838 w stylu późnoklasycystycznym według projektu Karla Friedricha Schinkla jako świątynia ewangelicka. Kościół był wpisany do rejestru zabytków. W wyposażeniu znajdowało się wiele cennych obiektów, m.in. prospekt organowy wykonany w stylu późnoklasycystycznym. W wyniku pożaru, który wybuchł 3 stycznia, spaliła się cała drewniana konstrukcja dachu, który uległ zawaleniu i zniszczył wnętrze kościoła. Uratowano zabytkowe organy i część wyposażenia świątyni.
Pożar Katedry w Gorzowie Wielkopolskim
Do pożaru w kościele katedralnym pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim, uważanym za jeden z symboli miasta, doszło 1 lipca 2017 roku, w trakcie obchodów 760-lecia lokacji miasta. Świątynia została zbudowana w drugiej połowie XIII wieku. Pierwotnie zaplanowana jako bazylika romańska, ostatecznie otrzymała formę gotyckiej pseudobazyliki. Wielogodzinny pożar spowodował zniszczenie górnej części wieży. Ocalały dzwony i organy. Przyczyną pożaru było zwarcie w instalacji elektrycznej. Po blisko dwuletnim dochodzeniu prokuratura postawiła w stan oskarżenia dwóch proboszczów - obecnego i poprzedniego. Duchowni usłyszeli zarzut sprowadzenia zagrożenia dla życia i zdrowia wielu osób oraz mienia wielkich rozmiarów poprzez niedopełnienie ciążących na nich obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa pożarowego obiektu.
tags: #celowe #podpalenie #katedry #notre #dame