Na początku I wojny światowej żołnierze wszystkich stron konfliktu nosili na głowach płócienne czapki lub skórzane pikielhauby, nie zapewniające żadnej ochrony przed odłamkami i szrapnelami. W toku wojny, w wyniku działań artylerii, gwałtownie rosła liczba ofiar z ranami głowy, ciężkimi w leczeniu i często śmiertelnymi. W związku z tym zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia żołnierzom należytej ochrony. Pierwsi na ten problem zareagowali Francuzi, wprowadzając już w 1914 r. „stalowe ochraniacze” zakładane pod czapki, a następnie w 1915 r. stalowy hełm Adriana, który stał się pierwszym nowoczesnym hełmem wojskowym. Niemal od razu w ich ślady poszli Brytyjczycy, wprowadzając hełm Brodiego.
Geneza i rozwój hełmów stalowych w Niemczech
Zapotrzebowanie na stalowe hełmy nie pozostało niezauważone również w armiach państw centralnych. Inicjatorem wprowadzenia nowoczesnego hełmu w armii niemieckiej był prof. August Bier, chirurg służący w XVIII Korpusie na froncie zachodnim, który postanowił zapobiec częstym urazom głowy spowodowanym odłamkami. Po konsultacji z dr Friedrichem Schwerdem z Hanowerskiego Instytutu Technicznego, 15 sierpnia 1915 Bier wystosował list do naczelnego lekarza 2 Armii, zwracając uwagę na konieczność wprowadzenia hełmów chroniących przed urazami czaszki i karku. 4 września 1915 r. Schwerd został wezwany do Berlina, gdzie zlecono mu opracowanie projektu hełmu stalowego i przygotowanie wdrożenia go do produkcji.
Opracowany przez Schwerda Stahlhelm nawiązywał swoim kształtem do średniowiecznej salady. W przeciwieństwie do hełmów Ententy posiadał wydatny, dobrze chroniący kark i skronie nakarczek, który zachodził aż przed ucho, stając się jego znakiem rozpoznawczym. Hełm produkowany był w 14 etapach procesu produkcyjnego z jednego kawałka tłoczonej blachy o grubości 1,1 mm. Stal użyta do produkcji Stahlhelmów charakteryzowała się lepszą jakością w stosunku do hełmów Ententy, była to twardsza martenzytyczna stal chromowo-niklowa. Charakterystyczną cechą Stahlhelmu były dwa wystające kominki wentylacyjne umieszczone po bokach w górnej części dzwonu, służące również do montażu tzw. Stirnpanzer (dodatkowej płyty pancernej).
Zarówno kształt Stahlhelmów, jak i użyte do ich produkcji materiały, zapewniały lepszą ochronę niż hełmy przeciwnika, jednak były droższe w produkcji i charakteryzowały się większą masą (Stahlhelm ważył średnio 1,19 kg, podczas gdy Adrian 0,76 kg, a Brodie 0,59 kg). Hełmy produkowano w rozmiarach od 60 (obwód głowy do 53 cm) do 70 (obwód głowy do 62 cm), a w zależności od rozmiaru dzwon hełmu miał inną masę i wielkość. Brzegi dzwonu zawijano do wewnątrz, dzięki czemu krawędzie były pogrubione i jednocześnie gładkie z zewnątrz. Fasunek składał się z 3 skórzanych segmentów wypełnionych wyściółką i skórzanego paska podbródkowego z możliwością regulacji. Pierwsze Stahlhelmy zostały pomyślnie przetestowane w listopadzie 1915 r. na poligonie w Kummersdorfie, po czym rozpoczęto ich masową produkcję. Do stycznia 1916 r. huty w Thale i Harz dostarczyły 30 tys. sztuk Stahlhelmów, które przyjęto oficjalnie na wyposażenie jako Stahlschutzhelm Modell 1916 (M1916). M1916 dobrze sprawdziły się w swojej roli, znacząco ograniczając przypadki poważnych urazów głowy.
Mimo sukcesu, M1916 nie pozbawione były mankamentów: były ciężkie, a rozbudowany nakarczek zagłuszał dźwięki. Przydatność montowanej na czole pancernej płyty Stirnpanzer okazała się mocno ograniczona, ponieważ przeciążała hełm do przodu, przez co podczas ruchu hełm wraz z płytą przekrzywiał się na twarz. W 1917 r. wprowadzono model M1917, który różnił się od M1916 zastosowaniem metalowej obejmy fasunku w miejsce skórzanej (ze względów oszczędnościowych). W 1918 r. hełm nieznacznie przeprojektowano, wprowadzając nowy dwuczęściowy pasek podbródkowy mocowany do obręczy fasunku. W wyglądzie zewnętrznym M1918 można rozpoznać po braku najniższego nitu na dzwonie. W tym samym roku pojawił się również zmodyfikowany wariant M1918 posiadający wycięcia w nakarczku na wysokości uszu, co miało redukować zagłuszanie dźwięków. Do końca I wojny światowej wyprodukowano około 7,5 miliona Stahlhelmów.
Stahlhelm M1935 - Hełm III Rzeszy
Po przegranej I wojnie światowej okrojona armia Republiki Weimarskiej - Reichswehra - używała hełmów ze starych zapasów (M1916 i M1918). Łamiąc postanowienia traktatu wersalskiego, Hitler rozpoczął intensywną rozbudowę armii. Równocześnie w 1934 r. rozpoczęto prace nad nowym modelem hełmu. W porównaniu z poprzednikami, hełm w nowym projekcie został pomniejszony i odciążony (średnia waga ok. 1 kg), skrócono w nim daszek oraz zmniejszono nakarczek. Zrezygnowano z wystających kominków wentylacyjnych (służących do mocowania nieudanej płyty pancernej) i zastąpiono je płytkimi nitami wentylacyjnymi. Zastosowano również całkowicie nowy skórzany fasunek (9 skórzanych segmentów) i pasek podbródkowy, projektując je tak, aby w każdym miejscu dzwon hełmu był oddalony od głowy o 2 cm, co znacznie poprawiło bezpieczeństwo i komfort użytkowania.
Nowy Stahlhelm M1935 (M35) produkowano z jednego kawałka tłoczonej blachy stalowej o grubości 1,1 mm, w rozmiarach od 60 do 70. Brzegi dzwonu, tak jak wcześniej, zawijano do wewnątrz, pogrubiając krawędzie. Hełm w nowej wersji produkowano jednak z nowej, lepszej jakości stali molibdenowej, zwiększającej wytrzymałość dzwonu o około 15%. Dzięki tym ulepszeniom nowy Stahlhelm stał się lżejszy, bardziej kompaktowy, wygodniejszy w noszeniu oraz wytrzymalszy i bezpieczniejszy od swoich poprzedników. 25 czerwca 1935 r. naczelne dowództwo nowo utworzonego Wehrmachtu przyjęło na wyposażenie nowy hełm jako Stahlhelm Modell 1935 i nakazało zastąpić nim wszystkie poprzednie modele. W ciągu 2 następnych lat wyprodukowano około 1,4 miliona sztuk M35.
Po wybuchu II wojny światowej konstrukcję hełmu nieznacznie uproszczono w celu lepszego dostosowania jej do masowej produkcji. W 1940 r., w II wersji hełmu (M1940), zrezygnowano z nitu wentylacyjnego jako osobnego elementu, a zamiast niego wybijano wypukły otwór bezpośrednio w dzwonie hełmu. Zabieg taki nie zmieniał walorów ochronnych hełmu, a pozwalał zaoszczędzić czas i środki (produkcja M1935 wymagała 14 etapów produkcyjnych, natomiast M1940 - 11). Kolejnym uproszczeniem zastosowanym w III wersji hełmu w 1942 r. (M1942) było zaprzestanie zawijania brzegów dzwonu pod spód, co widocznie upraszczało proces produkcji.
Niewojsowe zastosowania Stahlhelmów w III Rzeszy
Stahlhelmy produkowano jednak nie tylko na użytek wojska. Konstrukcje bardzo zbliżone kształtem do M35 produkowano już od 1934 r. z przeznaczeniem dla między innymi policji (Ordnungspolizei) i straży pożarnej.
Specjalistyczne hełmy obrony przeciwlotniczej (Luftschutz)
Osobną wersją z wyraźnie zmienionym kształtem były hełmy przeznaczone dla cywilnej obrony przeciwlotniczej (Luftschutz). Posiadały one bardziej rozkloszowany i rozbudowany nakarczek, który przybrał postać ronda otaczającego cały dzwon z wycięciem na wysokości uszu. Dzwony wykonywane były zazwyczaj z 2-3 połączonych ze sobą elementów blachy i malowane były na czarno lub granatowo. Emblemat Luftschutzu umieszczano na czole dzwonu.
Oznakowanie i maskowanie hełmów w III Rzeszy
Oprócz malowania, na hełmy wojskowe nanoszono emblematy-kalkomanie w postaci 2 tarcz herbowych. Były one umieszczane po przeciwległych bokach hełmu, 4 mm poniżej otworu wentylacyjnego: po prawej tarcza w barwach narodowych, a po lewej z symbolem sił zbrojnych. Analogicznie jak w czasie I wojny światowej, w celu zwiększenia walorów maskujących, w Stahlhelmach stosowano niekiedy materiałowe pokrowce, jednak w przeciwieństwie do poprzedników były one pokryte wzorem kamuflażowym (np. splittertan lub platanenmuster). Wykonywane były z tego samego materiału co maskujące pałatki - zeltbahn. Natomiast oficjalne wytyczne odnośnie do malowania maskującego hełmów wojskowych pojawiły się już 7 lipca 1918 r. wraz z rozkazem nr 91 366 Ericha Ludendorffa, mówiącym, że dzwon hełmu miał być pomalowany w kilku kolorach, oddzielonych od siebie grubymi na palec liniami, a użyte barwy miały być dostosowane do pory roku (np. zieleń, brąz i ochra w lecie).