Żniwa 2025 roku nie należały do najbezpieczniejszych pod względem pożarowym. W całym kraju od 1 lipca do 31 sierpnia 2025 roku odnotowano 5740 pożarów podczas żniw w rolnictwie. Płonęły uprawy rolne, łąki, rżyska, maszyny rolnicze i budynki. Pożary te stanowią wyjątkowo niebezpieczne zjawisko, a tegoroczne żniwa były pod tym względem szczególnie obfite w zdarzenia.
Przyczyny pożarów podczas żniw
Tegoroczne żniwa charakteryzowały się pośpiechem, który panował podczas prac polowych. Główną przyczyną tego stanu rzeczy była pogoda: po wiosennej suszy przyszły deszcze, co zbiegło się z okresem koszenia zboża. Rolnicy starali się wykorzystać dosłownie każde „okienko pogodowe”, co sprzyjało intensywnym i często długotrwałym pracom polowym.
Podczas upałów wystarczy dosłownie iskra z rozgrzanej maszyny, by wywołać pożar. W tym roku rolnicy się spieszyli, ponieważ pogoda była wyjątkowo kapryśna, a pojazdy wraz z urządzeniami pracowały po wiele godzin bez przerwy. Do tego dochodziło jeszcze zmęczenie pracujących osób. Stąd taki niepokojący bilans pożarów podczas żniw.
Jedną z najbardziej prawdopodobnych przyczyn wybuchu ognia w kombajnach jest zatarcie się jednego z łożysk w mechanizmie tnącym lub napędowym maszyny. W przypadku pożaru kombajnu w miejscowości Płochocin, który miał miejsce po godzinie drugiej w nocy, sytuacja była już bardzo poważna. Kombajn był w całości objęty wysokimi płomieniami. Według wstępnych ustaleń strażaków, najbardziej prawdopodobną przyczyną było właśnie zatarcie łożyska.
Innym czynnikiem ryzyka, który pojawił się w tym sezonie, jest mączniak prawdziwy. W Kanadzie, na preriach Alberty i Saskatchewan, uprawy rzepaku zostały zaatakowane przez ten grzyb, pokrywając rośliny białym, suchym nalotem. Gdy kombajn rusza do pracy, pył z grzyba unosi się w powietrze i może zapalić się od gorących części maszyny, gromadząc się w jej wnętrzu. Specjaliści apelują o częste czyszczenie sprzętu, aby zmniejszyć ryzyko pożaru.
Pożary podczas żniw mogą być również spowodowane niezachowaniem zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym lub zaprószeniem ognia.
Statystyki pożarów podczas żniw 2025
Z danych przekazanych przez Wydział Prasowy Biura Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej wynika, że w całym kraju od 1 lipca do 31 sierpnia 2025 roku odnotowano łącznie 5740 pożarów podczas żniw w rolnictwie. Płonęły:
- Uprawy rolne, łąki i rżyska podczas zbiorów - 2675
- Sterty, stogi i brogi - 502
- Nieużytkowane powierzchnie rolnicze - 1834
- Maszyny, traktory oraz inne środki transportu związane z rolnictwem - 407
- Budynki inwentarskie, hodowlane i magazynowe - 134
- Budynki gospodarcze bez garaży - 170
- Budynki i instalacje przerobu produktów rolnych - 18
Do największej liczby pożarów podczas żniw doszło w województwie mazowieckim, gdzie wybuchały one 912 razy. Najbezpieczniejsze pod względem pożarowym okazało się województwo pomorskie, gdzie straż interweniowała jedynie 124 razy.
Przykłady pożarów kombajnów i maszyn rolniczych
Wiele zdarzeń z tego okresu ilustruje skalę problemu:
- 13 sierpnia, Gadowskie Holendry (pow. turecki): Pożar ciągnika rolniczego wraz z prasą rolującą. W działaniach brało udział 11 zastępów strażaków. Gasili maszyny oraz teren wokół na powierzchni około 2 ha.
- 9 sierpnia, Konin: Strażacy stwierdzili pożar zagajnika oraz zboża na pniu na około 2 ha, a następnie kolejny pożar na powierzchni około 1 hektara.
- 14 sierpnia, Urbaniec (pow. obornicki): Zapalił się ciągnik rolniczy z przyczepą i ściernisko, a także 16 balotów słomy. Pożar gasiło 35 strażaków.
- 13 sierpnia, Śródka (pow. poznański): Spłonął kombajn zbożowy marki New Holland CX880 oraz około 200 mkw. ścierniska.
- 27 lipca - 2 sierpnia, Płochocin: Po godzinie drugiej w nocy zgłoszenie o pożarze kombajnu. Maszyna była w całości objęta płomieniami. Operator zdołał bezpiecznie opuścić kabinę bez obrażeń.
- 12 sierpnia, Witoldowo (powiat bydgoski): Pożar kombajnu zbożowego na polu. Na miejsce przybyły cztery zastępy straży pożarnej. Nikt nie został poszkodowany.
- 14 sierpnia, Pieniężno: Groźny pożar ciągnika rolniczego. Dzięki szybkim działaniom strażaków udało się opanować ogień i ograniczyć skutki pożaru.
- Pichorowice (gmina Udanin): Pożar kombajnu i 10 hektarów pola w pobliżu autostrady A4.
- Turowo (powiat lubiński): Pożar kombajnu i ścierniska, który objął 10 hektarów powierzchni.
Instruktaż prowadzenia zajęć z wykorzystaniem stosika (moc pożaru vs wydajność wodna)
Skutki pożarów w rolnictwie
Pożary podczas żniw prowadzą do dotkliwych strat materialnych. Płoną nie tylko maszyny, ale również uprawy rolne, które stanowią dorobek całego roku pracy rolników. W przypadku pożaru kombajnu w Płochocinie, zniszczenia były dotkliwe.
Poza stratami materialnymi, pożary w rolnictwie mogą również wiązać się z zagrożeniem dla życia i zdrowia ludzi. Na szczęście, w większości opisanych przypadków, operatorzy kombajnów i ciągników zdołali bezpiecznie opuścić maszyny.
Warto również pamiętać o potencjalnych konsekwencjach finansowych związanych z utratą dopłat do rolnictwa w przypadku zaniedbań prowadzących do pożaru.
Środki ostrożności podczas żniw
Aby zminimalizować ryzyko pożarów podczas żniw, rolnicy powinni stosować się do szeregu zasad ostrożności:
- Regularne przeglądy maszyn: Szczególną uwagę należy zwrócić na układ smarowania, hamulce i elementy układu wydechowego, które mogą się przegrzewać.
- Częste czyszczenie maszyn: Usuwanie kurzu, słomy i innych łatwopalnych materiałów z silnika, układów chłodzenia i innych elementów maszyn jest kluczowe, zwłaszcza w przypadku ryzyka zaprószenia od mączniaka prawdziwego.
- Posiadanie sprzętu gaśniczego: Na wyposażeniu każdej maszyny rolniczej pracującej na polu powinna znajdować się co najmniej jedna gaśnica.
- Zachowanie ostrożności podczas prac polowych: Unikanie pracy w najgorętszych porach dnia, robienie przerw na ostygnięcie maszyn i dbanie o odpoczynek operatorów.
- Przestrzeganie przepisów przeciwpożarowych: Należy zapoznać się z lokalnymi przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej w rolnictwie.
- W przypadku zauważenia ognia: Natychmiast przerwać pracę maszyny, ewakuować się w bezpieczne miejsce i powiadomić straż pożarną.