Wybuchające pożary są niekiedy tym tragiczniejsze, że ofiarami ich padają ludzie. Szybko rozszerzający się ogień, zadymienie, wysoka temperatura oraz wydzielające się w środowisku pożaru gazy toksyczne mogą zaatakować człowieka tak niespodziewanie, że samodzielne uratowanie się staje się niemożliwe. W takiej sytuacji człowiek może liczyć jedynie na pomoc z zewnątrz. Szybka interwencja straży pożarnej, przygotowanej do sprawnego przeprowadzenia ewakuacji, może uratować niejedno życie. Ewakuacja ma więc na celu wyniesienie lub wyprowadzenie poza strefę zagrożoną ludzi, zwierząt lub mienia.
Zasady Prowadzenia Ewakuacji Ludzi
Czynności ewakuacyjne należy rozpocząć bezpośrednio po zauważeniu pożaru i stwierdzeniu, że zagrożone jest życie lub zdrowie człowieka. Podejmując decyzję o przeprowadzeniu ewakuacji, należy koniecznie pamiętać, że:
- trzeba ustalić liczbę osób do ewakuacji,
- zdobyć informacje o stanie zdrowia zagrożonych osób,
- w pierwszej kolejności należy ewakuować ludzi z pomieszczeń, w których powstał pożar, oraz z pomieszczeń bezpośrednio zagrożonych pożarem,
- należy dokładnie wskazać drogi ewakuacyjne.
Rozpoczynając ewakuację, trzeba dokładnie poinformować ludzi o zaistniałej sytuacji, wskazać kierunek i sposób opuszczenia rejonów zagrożonych. Trzeba ją ogłosić w takiej formie, by wszyscy jednoznacznie zrozumieli, iż zachodzi konieczność natychmiastowego opuszczenia pomieszczeń lub obiektu. Czynności ewakuacyjne należy przeprowadzić sprawnie, nie dopuszczając do chaosu. Ewakuacja ludzi jest szczególnie utrudniona w przypadku zagrożenia osób chorych i niepełnosprawnych. Wymaga ona bowiem użycia specjalnego sprzętu lub umiejętnego wyniesienia na rękach poszkodowanych lub zagrożonych osób.
Sposoby Ewakuowania Osób Chorych i Niepełnosprawnych
Chore osoby najłatwiej ewakuować przy użyciu noszy lub w pozycji siedzącej przy użyciu krzesła. W przypadku braku odpowiedniego sprzętu można osobę wyprowadzić, oplatając rękami ratowanego ramiona dwóch ratowników, lub wynieść, stosując chwyty takie jak: "kończynowy", "stołeczkowy" lub "huśtawkowy".
- W chwycie "kończynowym" jeden ratownik chwyta ewakuowanego pod pachy, stojąc za jego głową, drugi zaś pod kolana, stojąc tyłem do ratowanego.
- Wykorzystując chwyt "na stołeczku", strażacy splatając dłonie, tworzą siedzenie, na którym umieszczają ratowanego. Ratowany zaś trzyma strażaków za szyję.
- Przy chwycie "huśtawkowym" ratownicy tworzą siedzenie ze swoich rąk zewnętrznych i na nich siada ratowany. Z rąk wewnętrznych tworzą oparcie dla chorej osoby.
W przypadku ratowania osoby chorej przez jednego ratownika można stosować chwyty: "strażacki", "tłumokowy", "na barana", "biodrowy", "kołyskowy", "ciągniony".
Chwyt Strażacki: Technika i Zastosowanie
Chwyt strażacki, znany również jako sposób strażacki, to tradycyjna technika przenoszenia poszkodowanych, która historycznie była szeroko stosowana przez strażaków podczas ewakuacji z płonących budynków. Polega ona na podniesieniu poszkodowanego i przeniesieniu go na barkach w bezpieczne miejsce. Technika wykonania obejmuje następujące kroki: jedną ręką chwyta się przegub dłoni poszkodowanego, a drugą ręką chwyta się go pod nogami, jednocześnie zaczepiając ją o kolano poszkodowanego, po czym przerzuca się go przez ramię. Dodatkowo, jedna ręka ratownika jest wolna, co umożliwia mu poruszanie się nawet po drabinie.
Chociaż obecnie w sytuacjach pożarowych zalecane są inne, nowocześniejsze metody, chwyt strażacki nadal znajduje zastosowanie w ewakuacji poszkodowanych poza kontekstem pożarnictwa, nawet na znaczne odległości. Podstawową wadą tej techniki jest jednak jej wymagający charakter - wymaga od ratownika użycia dużej siły i stanowi znaczące obciążenie dla jego kręgosłupa.
Chwyt Tłumokowy: Opis i Wykorzystanie
Przy chwycie tłumokowym strażak układa ewakuowanego na swoich plecach tak, aby jego ręce zwisały swobodnie na piersi strażaka. Podczas ewakuowania ratownik jedną ręką trzyma rękę ratowanego z przodu, drugą zaś może podtrzymywać jego uda z tyłu.
Inne Chwyty Stosowane przez Jednego Ratownika
- Wykorzystując chwyt "na barana", ratowanego umieszcza się na plecach ratownika, aby ratownik mógł obydwoma rękami podtrzymywać jego uda. Ratowany zaś może chwycić rękami ramiona ratownika.
- Przy chwycie "biodrowym" strażak przysiada tyłem przy osobie leżącej, ujmuje ją jedną ręką pod pachami od strony pleców, a drugą pod kolanami. Po uchwyceniu podnosi się z pozycji siedzącej i pochylony do przodu wynosi ratowanego.
- Chwyt "kołyskowy" polega na uchwyceniu ewakuowanego w taki sposób, w jaki chwyta się małe dziecko, i wyniesieniu go przed sobą.
- Do zastosowania chwytu "ciągnionego" potrzebny jest koc. Osobę ratowaną układa się na kocu i ciągnie na kocu od strony głowy. Metoda ta może być wykorzystywana do ratowania osób o dużej wadze. Można ją jednak stosować tylko na powierzchniach poziomych i płaskich.
Sprzęt Pożarniczy do Ewakuacji Ludzi z Wysokości
Metody ewakuacji, o których mowa była wyżej, mogą być stosowane, jeśli zachowane są bezpieczne wyjścia z budynku. W przypadku odcięcia przez pożar dróg ewakuacyjnych przez korytarze i klatki schodowe należy wykorzystać sprzęt pożarniczy umożliwiający ewakuację z dachów, balkonów i okien. Do tego celu wykorzystywane są:
- drabiny mechaniczne,
- podnośniki hydrauliczne,
- skokochrony,
- wory ratownicze,
- linkowe urządzenia ratownicze,
- śmigłowce.
Drabiny i Podnośniki
Drabiny i podnośniki umożliwiają ewakuowanie ludzi z dużych wysokości. Wyższe od podnośników drabiny mogą być wysuwane do wysokości 50 m. Instalowane przy tych urządzeniach kosze umożliwiają ratowanie osób nawet niepełnosprawnych i dzieci. Wykorzystywanie drabin i podnośników uwarunkowane jest wieloma czynnikami: możliwością dojazdu, siłą wiatru, przeszkodami w postaci przewodów elektrycznych, drzew czy tarasów. Podnośniki hydrauliczne, w zasadzie o mniejszym zasięgu, mają własne zalety: dużo wyższy udźwig kosza, możliwości pracy przy większym wietrze (sztywniejsze ramiona) oraz większą manewrowość kosza.
Wory Ratownicze
Wory ratownicze można wykorzystać do ratowania ludzi sprawnych fizycznie z wysokości do 20 m. Ratowany wpuszczany do wora musi być pozbawiony wszelkich przedmiotów ostrych, które mogłyby uszkodzić ciało lub wór. Do obsługi wora potrzebnych jest dziewięciu strażaków: trzech przy oknie na określonej kondygnacji i sześciu na dole do trzymania urządzenia. Ratowanego ewakuuje się głową w dół, w pozycji leżącej na plecach.
Skokochrony
Sprzętem ratowniczym umożliwiającym ewakuację ludzi sprawnych fizycznie może być skokochron. Stosuje się go wówczas, gdy utrudnione lub niemożliwe jest wykorzystanie innego sprzętu. Jest to pneumatyczna poduszka, na którą ludzie mogą wyskakiwać z wysokości do 16 m. Poduszkę napełnia się powietrzem z butli powietrznej. Po każdym wykonanym skoku powietrze w skokochronie należy uzupełniać. Przy wykorzystaniu tego sprzętu na kondygnacji, z której prowadzi się ewakuację, musi przebywać strażak, który instruuje osobę ratowaną, w jaki sposób ma wykonać skok.
Linkowe Urządzenia Ratownicze
Do działań ewakuacyjnych prowadzonych przez straże pożarne wykorzystywane są najczęściej aparaty ratunkowe "Rollgliss". Można przy ich użyciu ratować osoby niepełnosprawne, niedołężne lub nieprzytomne.
