Historia Cieszyna, stolicy Księstwa Cieszyńskiego, jest nierozerwalnie związana z walką z żywiołem ognia. Liczne pożary cyklicznie niszczyły tkankę miasta, zmuszając mieszkańców do ciągłej odbudowy i modernizacji urbanistycznej. Jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w dziejach miasta był pożar z 6 maja 1789 roku, który doprowadził do kasaty zakonu dominikanów i trwałego przekształcenia krajobrazu architektonicznego Cieszyna.
Kościół i klasztor dominikanów - kolebka historii
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marii Magdaleny w swojej obecnej postaci został wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku, jednak jego korzenie sięgają znacznie głębiej. Pierwotnie była to świątynia przyklasztorna braci dominikanów. Choć sami zakonnicy wierzyli, że ich konwent założył w 1225 roku św. Jacek Odrowąż, badania historyczne wskazują na drugą połowę XIII wieku (prawdopodobnie rok 1272), a za fundatorkę uznaje się księżną Eufemię, żonę Władysława opolsko-raciborskiego.
Klasztor dominikanów pełnił przez wieki funkcję nekropolii cieszyńskich książąt. W 1408 roku książę Przemysław I Noszak ufundował nową kaplicę św. Andrzeja i zadbał o dochody konwentu. Świątynia dominikańska, nosząca pierwotnie wezwanie Narodzin Najświętszej Marii Panny, była gotycką budowlą, opisywaną jako „piękna, wysoka, jasna i wielka”. Do dziś w murach kościoła zachowały się gotyckie służki sklepienne oraz cenne portale.
Piastowskie dziedzictwo i krypta książęca
Wewnątrz kościoła znajduje się posąg nagrobny piastowskiego księcia, pochodzący z przełomu XIV i XV wieku. Rzeźba, wykonana przez warsztat związany z rodziną Parlerów, przedstawia prawdopodobnie samego księcia Przemysława I Noszaka. Jest to jedno z najważniejszych dzieł sztuki w Cieszynie, świadczące o bliskich związkach miasta z dworem Luksemburgów w Pradze.
Wielka pożoga w 1789 roku
Dzień 6 maja 1789 roku zapisał się w kronikach jako tragiczny punkt zwrotny. Pożar wybuchł około godziny szóstej rano na strychu budynku w pobliżu Bramy Górnej. Ze względu na gęstą, drewnianą zabudowę i łatwopalne dachy kryte gontem, ogień rozprzestrzeniał się z ogromną szybkością.
| Kategoria obiektu | Skala zniszczeń |
|---|---|
| Domy mieszkalne (w murach) | 241 budynków |
| Ratusz | 1 (spłonął mimo niedawnej renowacji) |
| Kościoły i klasztory | 3 kościoły, 2 klasztory |
| Obiekty użyteczności publicznej | Gimnazjum, szkoła, szpital, koszary |
Pożar szalał przez trzy dni, niszcząc niemal całe miasto. W wyniku katastrofy spłonął również kościół dominikański wraz z klasztorem. Władze austriackie, wykorzystując okazję, podjęły decyzję o likwidacji konwentu. Ich dobra zostały wyprzedane, a wyposażenie rozdzielone między nowo powstałe parafie. Zniszczony kościół dominikański odbudowano, nadając mu nową funkcję kościoła parafialnego.
Pożary w Los Angeles - Okiem architekta
Odbudowa i transformacja w „Mały Wiedeń”
Proces odbudowy, nadzorowany przez wybitnego uczonego, ks. Leopolda Jana Szersznika, stał się szansą na gruntowną modernizację. Dzięki wsparciu finansowemu księcia Alberta Sasko-Cieszyńskiego oraz arcyksiężnej Marii Krystyny, Cieszyn otrzymał nowy, barokowo-klasycystyczny szlif. Ratusz, odbudowany według projektu Chambrez de Ryvosa, stał się symbolem odrodzenia miasta.
Likwidacja średniowiecznych murów oraz rezygnacja z odbudowy starego kościoła parafialnego na rzecz dawnej świątyni dominikańskiej zmieniły układ komunikacyjny i urbanistyczny Cieszyna. Miasto zyskało spójną architekturę, która z czasem przyniosła mu miano „Małego Wiednia”.
tags: #cieszyn #pozar #w #klasztorze #dominikanow