Ciężkie Wozy Strażackie: Charakterystyka, Klasyfikacja i Specyfikacje

Samochód pożarniczy, znany również jako wóz strażacki, pojazd pożarniczy lub pożarowóz, to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną albo inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym zadaniem jest udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, na przykład prewencyjnych. Pojazdy samochodowe straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdów osobowych operacyjnych) powinny mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. W większości państw świata wozy strażackie malowane są na czerwono (wg skali RAL 3000) i są uprzywilejowane w ruchu drogowym.

Klasyfikacja i Oznaczenia Samochodów Pożarniczych

Klasyfikacja i oznaczenia pojazdów pożarniczych są kluczowe dla ich identyfikacji i zrozumienia ich przeznaczenia. W Polsce stosuje się różne systemy klasyfikacji, zarówno historyczne, jak i zgodne z normami europejskimi.

Definicja Ciężkiego Samochodu Ratowniczo-Gaśniczego

Zgodnie z normą PN-EN 1846-1, samochód ratowniczo-gaśniczy klasy ciężkiej to pojazd, którego całkowita masa rzeczywista przekracza 16 tys. kg. Dla samochodu dwuosiowego, zgodnie z rozporządzeniem ministra infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (DzU z 2015 r., poz. 305), nie może ona przekroczyć 18 tys. kg. Samochody ciężkie zabudowywane są na podwoziach różnego typu i wielkości, a dopuszczalna masa całkowita pojazdu uzależniona jest od liczby osi. Choć wspomniana norma nie określa górnej granicy masy pojazdu, to w Polsce użytkowane są w tej klasie samochody ratowniczo-gaśnicze mające nie więcej niż cztery osie, dzięki czemu można nimi sprawnie manewrować.

Systemy Oznaczeń Pojazdów Pożarniczych

Oznaczenia Taktyczne (Numer Operacyjny)

Pojazdy strażackie są oznaczone uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów, zgodnie z załącznikiem do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r.:

• Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki.
• Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
• Trzecim elementem są dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.

Przykładowe numery typów pojazdów, wchodzące w skład oznaczenia taktycznego, mogą być następujące:

• 20 - lekki gaśniczy
• 21 - pierwszy wyjazdowy
• 22 - gaśniczy
• 23 - gaśniczy
• 24 - gaśniczy
• 26 - ciężki gaśniczy
• 27 - ciężki gaśniczy
• 28 - ciężki gaśniczy
• 29 - ciężki gaśniczy
• 30 - ciężki gaśniczy
• 31 - ciężki gaśniczy
• 32 - ciężki gaśniczy
• 33 - ciężki gaśniczy
• 34 - ciężki gaśniczy
• 35 - pierwszy proszkowy
• 36 - proszkowy
• 37 - proszkowy
• 38 - cysterna wodna
• 39 - cysterna wodna
• 40 - ratownictwa drogowego
• 41 - ratownictwa drogowego
• 42 - ratownictwa drogowego
• 43 - ratownictwa technicznego
• 44 - ratownictwa technicznego
• 45 - ratownictwa technicznego
• 46 - samochód oświetleniowy
• 47 - samochód oświetleniowy
• 48 - samochód dźwig
• 49 - ciężki ratownictwa drogowego
• 51 - autodrabina
• 52 - autodrabina
• 53 - autopodnośnik
• 54 - autopodnośnik
• 59 - ambulans
• 60 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 61 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 62 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 63 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 64 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 65 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 71 - pojazd specjalistycznej grupy
• 72 - pojazd specjalistycznej grupy
• 73 - pojazd specjalistycznej grupy
• 74 - pojazd specjalistycznej grupy
• 75 - pojazd specjalistycznej grupy
• 76 - pojazd specjalistycznej grupy
• 77 - pojazd specjalistycznej grupy
• 78 - pojazd specjalistycznej grupy
• 79 - pojazd specjalistycznej grupy
• 80 - samochód wężowy
• 81 - pojazd kwatermistrzowski
• 82 - pojazd kwatermistrzowski
• 83 - pojazd kwatermistrzowski
• 84 - pojazd kwatermistrzowski
• 85 - pojazd kwatermistrzowski
• 86 - pojazd kwatermistrzowski
• 87 - pojazd kwatermistrzowski
• 88 - pojazd kwatermistrzowski
• 89 - pojazd kwatermistrzowski
• 90 - samochód operacyjny
• 91 - samochód operacyjny
• 92 - samochód operacyjny
• 98 - samochód dowodzenia
• 99 - samochód dowodzenia

Polska Norma PN-79/M-51300 (historyczna)

W Polsce stosowano oznaczenia zgodne z normą PN-79/M-51300, obowiązującą od 1974 do 2004 roku (następnie zastąpioną przez PN-EN 1846-1). Podział samochodów pożarniczych według tej normy obejmował:

Typy samochodów:

• G - gaśniczy
• S - specjalny

Wagi samochodu:

• L - lekki (do 3,5 tony masy własnej)
• M - średni (od 3,5 tony do 12 ton masy własnej)
• C - ciężki (od 12 ton masy własnej)

Rodzaje samochodów gaśniczych (G):

• B - ze zbiornikiem na wodę (pojemność podaje się w m³)
• A - z autopompą (wydajność podaje się w m³ na minutę)
• M - z motopompą (wydajność podaje się w m³ na minutę)
• Pr - proszkowy (masę proszku podaje się w kilogramach)
• Sn - śniegowy

Przykładem oznaczenia z tej normy jest GCBA 5/24, co oznacza Ciężki Samochód Gaśniczy ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³ i autopompą o wydajności 2,4 m³ na minutę. Oznaczenia określają w kolejności: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiada także zbiornik na środek pianotwórczy, który przeważnie stanowi 10% pojemności zbiornika głównego - w tym przypadku pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosi 500 litrów.

Inny przykład to GCBA 5/32, gdzie 32 oznacza wydajność nominalną autopompy 32 hl/min.

Rodzaje samochodów specjalnych (S):

• Rt - ratownictwa technicznego
• Rd - ratownictwa drogowego
• Rchem - ratownictwa chemicznego
• Rekol - ratownictwa ekologicznego
• Rwod - ratownictwa wodno-nurkowego
• Rmed - ratownictwa medycznego (także Ambulans)
• Rwys - ratownictwa wysokościowego
• D - autodrabina (wysięg maksymalny podawany w metrach)
• H - podnośnik hydrauliczny (wysięg maksymalny podawany w metrach)
• Dz - dźwig (maksymalny udźwig podawany jest w tonach)
• W - wężowy (do przewozu odcinków, głównie W-110, długość odcinków podawana w metrach)
• Kn - kontenerowy (do przewozu kontenerów)
• Kw - kwatermistrzowski
• On - oświetleniowy
• Op - operacyjny
• Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
• DiŁ - dowodzenia i łączności
• Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
• Pr - poszukiwawczo-ratowniczy (należący do Specjalistycznych Grup Poszukiwawczo-Ratowniczych)

Przykład: SCRd oznacza Ciężki Samochód Ratownictwa Drogowego.

Nowa Norma Europejska PN-EN 1846-2:2001 (aktualna)

System oznaczeń według nowej normy europejskiej PN-EN 1846-2:2001, obowiązujący od 14 października 2004 roku, określa kryteria do charakteryzowania samochodów, gdzie ustalono klasy i kategorie w zależności od przeznaczenia i masy samochodu.

Klasy pojazdów samochodowych w zależności od masy:

• Lekka (L): masa jest nie mniejsza niż 2 tony i nie większa/równa 7,5 tony.
• Średnia (M): masa jest nie mniejsza niż 7,5 tony i nie większa/równa 14 ton.
• Ciężka (S): masa jest większa niż 14 ton.

Kategoria pojazdów samochodowych w zależności od zdolności do poruszania się po określonych nawierzchniach:

• Kategoria 1 (Miejska/Drogowa): pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
• Kategoria 2 (Uterenowiona): pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
• Kategoria 3 (Terenowa): pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.

Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min jest przykładem zastosowania tej normy.

Grupy pojazdów samochodowych w zależności od zastosowania:

1. Samochody ratowniczo-gaśnicze:
   • samochody ratowniczo-gaśnicze z pompą - wyposażone w pompę pożarniczą i zazwyczaj w zbiornik na wodę, a także w inny sprzęt używany podczas akcji.
   • samochody ratowniczo-gaśnicze specjalne - ze specjalnym sprzętem, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
2. Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
   • Drabina mechaniczna - wysuwana konstrukcja z przęsłami w kształcie drabiny, z koszem lub bez kosza ratowniczego, zamontowana obrotowo na podstawie.
   • Podnośnik hydrauliczny - składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. Urządzenie jest montowane obrotowo na podstawie.
3. Samochody ratownictwa technicznego: z wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie akcji ratowniczych, m.in.: poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść, ratowania zwierząt.
4. Samochody ratownictwa medycznego: pojazdy samochodowe obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów. Może być wyposażony w inne urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
5. Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, na przykład w przypadku niebezpieczeństwa skażenia środowiska, wypadków z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, niebezpieczeństwa działania substancji radioaktywnych, niebezpieczeństwa zakażeń biologicznych, czy wypompowania substancji.
6. Samochody dowodzenia: wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
7. Samochody do przewozu osób: przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
8. Samochody zaopatrzeniowe: przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek będących w akcji.
9. Samochód specjalny nośnik kontenerowy (S-3-3): ciężkiej klasy, kategorii terenowej, z trzema miejscami dla załogi w kabinie.

Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie - kolor i krój liter napisów jak dla numerów na sprzęcie.

Elementy Wyposażenia Ciężkich Wozów Strażackich

Podwozie to baza, na której budowane są samochody pożarnicze, najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Ciężkie wozy strażackie są kompleksowo wyposażone, aby sprostać wymaganiom różnorodnych akcji ratowniczo-gaśniczych. Do ich podstawowych elementów należy podwozie, zabudowa, układ wodno-pianowy oraz szereg urządzeń dodatkowych.

Podwozie i Kabina

Kabina w ciężkich wozach strażackich jest zazwyczaj sześcioosobowa (układ 1+1+4) lub pięcioosobowa (układ 1+1+3), co pozwala na transport pełnego składu załogi. Samochody są wyposażone w silniki EURO 4, EURO 5, nie posiadają ogranicznika momentu, jedynie monitorowanie emisji spalin.

Zabudowa i Skrytki

Zabudowa ciężkich samochodów jest często wykonana z aluminium, co zapewnia wytrzymałość i lekkość. Typowo posiadają one od 5 do 9 skrytek po bokach i z tyłu, służących do przechowywania sprzętu.

Układ Wodno-Pianowy

W układ wodno-pianowy wbudowana jest dwuzakresowa autopompa o wysokiej wydajności, zdolna do tłoczenia wody pod różnymi ciśnieniami. Standardowo wozy wyposażone są w zbiornik na wodę (kompozytowy, o pojemności od 3 000 l do 10 000 l) oraz zbiornik na środek pianotwórczy (kompozytowy, o pojemności od 200 l do 1 200 l). Do układu należą również nasady tłoczne, nasady zasilania hydrantowego i nasady ssawne, a także dozownik środka pianotwórczego (ręczny lub automatyczny, np. 1%, 3% lub 6%).

Ważnym elementem jest linia szybkiego natarcia, zazwyczaj o długości 60 m z prądownicą o wydajności 200-230 l/min, oraz działko wodno-pianowe (o wydajności od 800 do 3 200 l/min, często także działko zderzakowe).

Dodatkowe Wyposażenie

Do standardowego wyposażenia dodatkowego należą:

• Maszt oświetleniowy: pneumatyczny, o wysokości do 5 m, z oświetleniem LED o dużej mocy (np. 36 000-40 000 lm).
• Wyciągarka elektryczna: o sile uciągu do 9 979 kg i długości liny do 28 m.
• Zraszacze: zazwyczaj 4 sztuki, służące do ochrony pojazdu przed rozprzestrzeniającym się ogniem.
• Inne: kamera cofania, fala świetlna LED.

Zaawansowane Systemy Gaśnicze: CAFS

Współczesne ciężkie samochody ratowniczo-gaśnicze często wyposażane są w zaawansowane systemy, takie jak CAFS (Compressed Air Foam System), co znacznie rozszerza ich możliwości taktyczno-techniczne. System piany sprężonej Bocar PWPSystem 2400 wyróżnia się wykorzystaniem sekcji wysokiego ciśnienia do tłoczenia wody i może zostać uruchomiony także podczas podawania prądów gaśniczych niskiego ciśnienia.

Umiejętne wykorzystanie piany sprężonej w pierwszej fazie gaszenia pożarów wewnętrznych czy pożarów pojazdów skraca czas gaszenia oraz zmniejsza straty pożarowe, obniżając jednocześnie koszty użycia piany.

Przykładowe Specyfikacje Ciężkich Wozów Strażackich

Poniżej przedstawiono przykładowe dane techniczne ciężkich samochodów ratowniczo-gaśniczych, demonstrujące różnorodność dostępnych konfiguracji. Przedstawione podstawowe dane techniczne pojazdów mają charakter informacyjny.

Ciężki Samochód P.S. Bocar na Podwoziu MAN TGM 18.340 BB

Ostatnio do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP nr 2 w Bydgoszczy trafił ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy P.S. Bocar Sp. z o.o. zabudowany na podwoziu MAN TGM 18.340 BB (4x4), o dopuszczalnej masie całkowitej 18 t. Jednostkę napędową stanowi sześciocylindrowy silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem o mocy maksymalnej 340 KM. Napęd na obie osie przenoszony jest za pośrednictwem dziewięciostopniowej skrzyni przekładniowej oraz skrzyni rozdzielczej. Zawieszenie obydwu osi składa się z parabolicznych stalowych resorów piórowych, amortyzatorów teleskopowych oraz stabilizatorów. Pojazd ten wyróżnia wyjątkowy design, z jednolitą bryłą dzięki zastosowaniu nakładki na dach kabiny. Projektanci i konstruktorzy doskonale poradzili sobie również z zabudową filtra cząstek stałych, umieszczonego po prawej stronie nadwozia. Dach nadwozia wykonano w formie podestu roboczego. Można na niego wejść dzięki składanej, aluminiowej drabince, umieszczonej z tyłu po prawej stronie nadwozia pożarniczego. Zamontowano na nim aluminiową skrzynię do przewożenia węży ssawnych, sprzętu i armatury. W układ wodno-pianowy wbudowano dwuzakresową autopompę TO3000 EN 1028-1-FPN 10-3000/FPH 40-400 niemieckiego producenta Johstadt PF Pumpen und Feuerlöschtechnik GmbH, o wydajności 3705 l/min przy 8 barach lub 430 l/min przy 40 barach. Samochód ten, poza standardowym wyposażeniem przewidzianym dla tej klasy i kategorii pojazdów, ma również system piany sprężonej CAFS - Compressed Air Foam System.

Dane Techniczne Ciężkich Samochodów Strażackich

Ciężki Wóz Strażacki (Renault Trucks D16 HIGH K P4X2 280E6)

Ciężki Wóz Strażacki (Volvo FM 500)

tags: #ciezkie #wozy #strazackie #gbaam