Ospa wietrzna to powszechna choroba wirusowa, która charakteryzuje się swędzącą wysypką. Choć większość rodziców ma już pewne doświadczenie w radzeniu sobie z nią, pojawienie się ospy zawsze rodzi pytania dotyczące leków, preparatów skórnych, sposobów łagodzenia świądu i aktualnych zaleceń. Poniższy artykuł przedstawia praktyczne porady pediatryczne, koncentrując się na efektywnych metodach pielęgnacji i leczenia.
Łagodzenie świądu i codzienna higiena
Świąd jest jednym z najbardziej uciążliwych objawów ospy wietrznej. Aby go zmniejszyć, należy unikać gorących kąpieli, zbyt ciepłego ubioru i pościeli. Dziecko powinno być codziennie krótko kąpane pod prysznicem, delikatnie umyte wodą z mydłem lub zwykle stosowanym płynem myjącym. Ważne jest, aby unikać długiego namaczania zmian, a krótki, letni prysznic przyniesie ulgę i zmniejszy ryzyko bakteryjnego nadkażenia pęcherzyków. Po kąpieli skórę należy osuszyć delikatnie, przez dociskanie czystego ręcznika, bez pocierania. Można również użyć ręczników jednorazowych. Utrzymywanie skóry suchej i czystej jest kluczowe. Należy również zadbać o czyste i krótko obcięte paznokcie dziecka, aby zapobiec przenoszeniu zanieczyszczeń w razie drapania.
Ospa wietrzna u dzieci
Leki przeciwhistaminowe
Jeżeli świąd jest bardzo nasilony, po konsultacji z lekarzem, można zastosować doustne leki przeciwhistaminowe, takie jak Fenistil, Zyrtec, Allertec czy Clemastinum. Czasami wystarczają nawet podobne leki stosowane miejscowo, np. Fenistil żel lub Clemastinum Hasco.
Preparaty na skórę: gencjana, pudry i pianki chłodzące
W leczeniu ospy wietrznej kluczowa jest właściwa pielęgnacja skóry, ponieważ choroba zwiększa ryzyko rozwoju zakażeń bakteryjnych, takich jak róża, liszajec zakaźny, ropowica, a nawet zapalenie tkanki podskórnej.
Zalecenia i przeciwwskazania
Obecnie nie zaleca się stosowania wszelkich mazideł, maści i smarowideł, w tym gencjany oraz białych pudrów płynnych, ponieważ udowodniono, że ich użycie zwiększa ryzyko nadkażeń bakteryjnych. Preparaty te, pokrywając pęcherzyki, mogą maskować toczące się na ich powierzchni zakażenia, co utrudnia wczesne wykrycie problemu. Brak jest konkretnych wytycznych co do objawowego leczenia skóry, ale coraz częściej odchodzi się od tradycyjnych metod.
Dawniej fiolet gencjanowy był powszechnie stosowany ze względu na swoje działanie antyseptyczne. Wiele źródeł wskazuje, że fiolet, zwany także brylantyną, ma za zadanie zmniejszyć ryzyko zakażenia i złagodzić objawy. Można było zaobserwować szybsze tworzenie się strupów, które chroniły skórę przed wtórnym zakażeniem. Należy jednak pamiętać, że fiolet jest środkiem do stosowania wyłącznie zewnętrznego i może powodować plamy na skórze i ubraniach, a także maskować symptomy infekcji bakteryjnej.
W przypadku nasilonego świądu, zamiast tradycyjnych preparatów, można stosować specjalne pianki lub żele chłodzące, takie jak PoxClin, PoxOUT, czy Virasoothe. Te produkty przynoszą ulgę, a jednocześnie nie zasłaniają zmian skórnych, co ułatwia obserwację ewentualnych nadkażeń.
Pielęgnacja po rozdrapaniu pęcherzyka
Jeżeli dziecko rozdrapie pęcherzyk, należy przemyć rankę preparatem do odkażania ran z oktenidyną, np. Octenisept lub Neocide, a następnie postarać się zabezpieczyć ją przed ponownym rozdrapaniem (czasami można chwilowo zakleić zmianę „przewiewnym” plasterkiem). Na świeże blizny po ospie, po konsultacji lekarskiej, można rozważyć stosowanie żeli lub plastrów silikonowych, takich jak Sutricon, Silaurum lub Sikatris.
Leki przeciwgorączkowe: ibuprofen czy paracetamol?
W przypadku ospy wietrznej zaleca się stosowanie paracetamolu w celu obniżenia gorączki. Badania wykazały, że ibuprofen może zwiększać częstość i ciężkość powikłań. Niemniej, pojedyncze dawki ibuprofenu, jeśli paracetamol nie obniża gorączki, nie powinny zaszkodzić, ale zawsze warto skonsultować to z lekarzem.
Leki przeciwwirusowe: acyklowir
Acyklowir jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym w leczeniu zakażeń wirusami z grupy Herpes, w tym wirusem ospy wietrznej. Jednak nie jest to lek dla wszystkich i jego zastosowanie należy rozważyć, biorąc pod uwagę potencjalne korzyści i działania niepożądane. Nie udowodniono korzyści z podawania acyklowiru u ogólnie zdrowych dzieci z ospą. Lekarz może zdecydować o jego zastosowaniu (doustnie lub dożylnie w razie hospitalizacji) u pacjentów obciążonych, np. z ciężkim przebiegiem choroby, dużym ryzykiem powikłań lub ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi, takimi jak ciężkie AZS, przewlekłe leczenie doustnymi sterydami czy kwasem acetylosalicylowym. Badania naukowe wykazały, że lek jest najbardziej skuteczny, gdy zostanie podany w ciągu 24 godzin od początku objawów.
Osoby chorujące na ospę wietrzną powyżej 12 roku życia mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań, dlatego w tej grupie częściej rozważa się leczenie acyklowirem. Najlepiej jest jednak zapobiegać chorobie poprzez szczepienie przeciwko ospie.
Odpowiednie nawodnienie
W trakcie każdej choroby, a zwłaszcza ospy, należy pamiętać o odpowiednim pojeniu dziecka. Gorączkujące dzieci odwadniają się szybciej, dlatego wymagają większego nadzoru nad ilością wypijanych napojów. Dodatkowo swędzące pęcherzyki mogą lokalizować się w jamie ustnej, co powoduje ból i może prowadzić do niechęci do jedzenia i picia. Pomocne może być proponowanie chłodniejszych napojów i pokarmów, unikanie kwaśnych smaków i/lub podawanie napojów przez słomkę, co zmniejszy drażnienie błon śluzowych jamy ustnej.
Spacery i izolacja
Ospa wietrzna jest niezwykle zaraźliwa. 9 na 10 osób podatnych na zakażenie (czyli dotąd niechorujących lub nieszczepionych) zakazi się po kontakcie. Wystarczy przebywanie w pobliżu chorego lub kontakt z płynem z pęcherzyków. Z tego powodu osoba chora na ospę powinna być izolowana od innych osób (z wyjątkiem współdomowników), w szczególności niemowląt, kobiet w ciąży i osób z przewlekłymi chorobami, przez cały okres zakaźności.
Dzieci z ospą nie powinny uczęszczać do żłobka, przedszkola, chodzić na place zabaw czy imprezy. Chore dziecko, zwłaszcza gorączkujące, potrzebuje odpoczynku w spokojnych warunkach w domu. Jeśli dziecko z ospą jest w dobrym stanie, bez gorączki, może wyjść do własnego ogródka, gdzie nie spotka innych osób, a rodzic będzie miał nad nim kontrolę. Wietrzenie pomieszczeń, w których przebywa chory, znacznie zmniejsza zakaźność dla osób w tym samym pomieszczeniu, ponieważ ospa jest chorobą "wietrzną" (przenosi się drogą kropelkową i powietrzną).
Okres zakaźności
Chory zaczyna zakażać już 2 dni przed wystąpieniem wysypki. Przestaje być zakaźny, gdy ostatnia zmiana zamieni się w strup, a nowe zmiany przestaną się pojawiać.
Postępowanie po kontakcie z chorym na ospę
Jeżeli doszło do kontaktu z chorym na ospę, a nie minęły 3 dni, można jeszcze podjąć działania zapobiegawcze. Rozwiązaniem jest jak najszybsze (do 72 godzin) podanie szczepionki przeciwko wirusowi ospy wietrznej. Może to pomóc uniknąć choroby lub znacznie złagodzić jej przebieg.
Kąpiel w nadmanganianie potasu
W przebiegu ospy wietrznej bardzo ważne są codzienne kąpiele dziecka. Kąpiele nie tylko złagodzą świąd, ale również pomogą uniknąć wtórnego zakażenia, które może prowadzić do powstawania blizn. Do kąpieli można dodać nadmanganian potasu. Wystarczy kilka kryształków (lub tabletek) tak, aby woda zabarwiła się na jasnoróżowy kolor. Dobrze jest najpierw rozpuścić kryształki/tabletki w szklance wody, ponieważ nierozpuszczone pozostałości mogą oparzyć skórę dziecka. Ważne jest, aby pamiętać o skórze głowy.