Czym jest JOT OSP?
Jednostka Operacyjno-Techniczna (JOT) to społeczny odpowiednik Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) Państwowej Straży Pożarnej (PSP). JOT jest "bojową" częścią każdej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), powoływaną do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Mówiąc potocznie o OSP, często używa się określenia „jednostka”.
Podstawy Prawne i Historia Powstania
Pojęcie Jednostki Operacyjno-Technicznej nie jest nowe; pojawiło się w statutach OSP opracowanych po wejściu w życie ustawy o ochronie przeciwpożarowej z 24 sierpnia 1991 roku. Na mocy tej ustawy każda OSP jest jednostką ochrony przeciwpożarowej, na którą nałożono zadanie prowadzenia działań ratowniczych.
Do prowadzenia działań operacyjnych, każda OSP powinna mieć wyłoniony oddział ratowniczy określany w statucie jako Jednostka Operacyjno-Techniczna. Uchwała Prezydium Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie kategoryzacji jednostek operacyjno-technicznych OSP i wzorcowego regulaminu tych jednostek, a także późniejsze uchwały z 19.12.2005 r., 28.06.2005 r. oraz 8.09.2006 r., stanowią ramy prawne dla ich funkcjonowania.
Zarządy OSP często podchodzą z rezerwą do tematu powołania JOT, mimo że rzetelnie przygotowane dokumenty powołujące JOT w jednej OSP mogą posłużyć jako pomoc do powołania ich w innych strażach.
Wymagania dla Członków JOT
Osoby wyznaczone do działania w strukturach JOT muszą spełniać określone kryteria:
- Posiadać odpowiedni wiek (zwykle 18-65 lat, choć niektóre wytyczne podają 18-60 lat).
- Posiadać aktualne badania lekarskie, potwierdzające dobry stan zdrowia.
- Posiadać ukończone przeszkolenie pożarnicze - podstawowe strażaka ratownika oraz uzupełniające, odpowiednie do zajmowanej funkcji lub obsługi specjalistycznego sprzętu.
- Posiadać co najmniej wykształcenie podstawowe.
Nasi druhowie wciąż podnoszą swoje kwalifikacje i umiejętności poprzez szkolenia, ćwiczenia oraz kursy. Raz w roku powinna się odbyć weryfikacja kwalifikacji członków JOT, przyjęcie nowych ratowników oraz pożegnanie tych, którzy z różnych względów (np. stan zdrowia lub wiek) nie przeszli weryfikacji.
Struktura i Kierowanie JOT
JOT powołuje uchwałą zarząd OSP spośród członków czynnych zaproponowanych przez naczelnika. Zarząd uchwala również jej regulamin organizacyjny. Przy jego opracowaniu można poprosić o pomoc sekretarza OSP i Komendanta Gminnego Związku OSP RP.
JOT kieruje jednoosobowo naczelnik OSP przy pomocy dowódców niższego szczebla, takich jak zastępca naczelnika, dowódcy plutonu czy dowódcy sekcji. Naczelnik ponosi odpowiedzialność statutową za przygotowanie do działań, gotowość bojową i sprawność JOT, a także za zapewnienie bezpieczeństwa ratowników OSP.
W czasie akcji ratowniczych naczelnik dowodzi działaniami JOT przy pomocy dowódców zastępów (załóg). Dowódca załogi odpowiada za sprawność i gotowość bojową załogi i przydzielonego jej sprzętu oraz za zdyscyplinowanie podległej załogi.
Kategoryzacja Jednostek Operacyjno-Technicznych
Od 2004 roku sukcesywnie w całym kraju zaczęto powoływać jednostki operacyjno-techniczne według wytycznych, których celem jest racjonalna kategoryzacja (klasyfikacja) JOT OSP, umożliwiająca szybkie określenie ich wartości bojowej. Kategoryzacja polega na sklasyfikowaniu JOT według określonych zasad (standardów) oceniających ich możliwości w działaniach ratowniczych i zabezpieczających.
Wytyczne przewidują cztery główne kategorie JOT oraz JOT specjalistyczną, różniące się czasem dysponowania i zakresem działań:
- Kategoria I - JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria II - JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria III - JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria IV - JOT w OSP lokalnego działania zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 10 minut.
- JOT specjalistyczna - dodatkowo.
Przykładem praktycznego podejścia do kategoryzacji jest OSP Witkowo, która początkowo powołała JOT kat. II ze względu na brak wymaganych czterech środków transportu.
Zakres Działania i Gotowość Operacyjna
JOT, po zaalarmowaniu i zebraniu się w remizie, zostaje skierowana w miejsce zagrożenia i bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Członkowie JOT powinni zostać wyposażeni w środki ochrony indywidualnej i nosić na umundurowaniu bojowym oznaczenia informujące o kategorii JOT i miejscowości będącej jej siedzibą.
Nasza jednostka to nie tylko grupa medyczna. Bierzemy także udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych na terenie miasta i gminy Wadowice, ale także poza nią. Jednakże, z uwagi na mniejsze możliwości sprzętowe, takie jak lekki samochód gaśniczy bez zbiornika z wodą i bez autopompy, akcje gaśnicze, w których możemy brać udział, są bardzo ograniczone. Nie oznacza to jednak, że nie jesteśmy gotowi do działań.
[HIT][OD ŚRODKA] Wyjazd alarmowy Plutonu Gaśniczego 491[R]22, 25 i 53 z JRG Łańcut
Udział w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)
Jednostki takie jak OSP Brusy, włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) z dniem 29 kwietnia 1995 r., są zobowiązane do pozostawania w ciągłej gotowości. W razie alarmu, pierwszy zastęp musi wyjechać do zdarzenia w czasie nie dłuższym niż 5 minut (w porze dziennej i nocnej) od momentu zaalarmowania. W większości przypadków, pierwszy zastęp z OSP Brusy opuszcza teren jednostki w czasie wynoszącym około 3 minut w porze dziennej (jeden zastęp to jeden samochód ratowniczo-gaśniczy wraz z załogą: kierowca, dowódca oraz ratownicy).
JOT OSP Brusy operacyjnie podlega bezpośrednio pod Komendę Powiatową PSP w Chojnicach. Ze względu na odległość (25 km), strażacy z bruskiej JOT często muszą działać całkowicie samodzielnie. Jeśli dyspozytor PSP uzna, że na miejscu oprócz zastępów z OSP Brusy wymagane są również zastępy strażaków zawodowych, czas ich dojazdu zazwyczaj przekracza kwadrans, co wymaga od JOT samodzielności w początkowej fazie.
Terenem działania jednostek jest przede wszystkim ich gmina, jednak jednostki włączone do KSRG docelowo mogą prowadzić działania na terenie całego własnego powiatu, a w sytuacjach kryzysowych (powodzie, pożary większej skali) mogą być kierowane w inne części województwa lub nawet kraju. Przykładowo, samochód GCBA 6/32 Jelcz 315 typ 004 z OSP Brusy włączony jest do Wojewódzkiej Brygady Odwodowej - wariantu gaśniczego, Kompania Gaśnicza "Człuchów", Dowództwo Plutonu I.
Nie bez znaczenia jest fakt stacjonowania w remizie OSP Brusy Zespołu Ratownictwa Medycznego "P", co owocuje lepszą współpracą podczas rzeczywistych działań i poszerza wiedzę strażaków z zakresu udzielania pierwszej pomocy.
Finansowanie i Wyposażenie
OSP zabezpiecza JOT niezbędne wyposażenie w oparciu o środki finansowe uzyskane z budżetu gminy, ze środków własnych oraz z budżetu państwa. Strażacy należący do JOT OSP nie pobierają żadnych wynagrodzeń za czas poświęcony na udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, jak i ćwiczeniach.
Całkowita wartość ekwiwalentu pieniężnego, który prawnie zagwarantowany jest strażakom-ochotnikom uczestniczącym w działaniach ratowniczo-gaśniczych, każdego roku często przekazywana jest na konto jednostki. Dzięki temu możliwy jest zakup specjalistycznego, niezbędnego sprzętu oraz jego udoskonalanie. Najbardziej aktywni strażacy poświęcają nawet do 120 godzin swojego czasu rocznie tylko na czas działań ratowniczo-gaśniczych.
Inne Zadania i Wspieranie Działalności OSP
Pozostali strażacy OSP, nie wchodzący w skład JOT, biorą czynny udział w życiu jednostki, m.in. poprzez wspieranie działalności JOT oraz pomoc w realizacji innych zadań statutowych OSP, takich jak prowadzenie centrum edukacyjno-internetowego czy kafejki internetowej. Są wśród nich również strażacy, którzy należeli do JOT przez bardzo długi okres swojej przynależności do OSP.