Środowisko pożaru, a zwłaszcza możliwość całkowitego zadymienia pomieszczenia lub budynku, stwarza wiele niebezpieczeństw, w tym przede wszystkim brak widoczności. W takich warunkach działania ratowniczo-gaśnicze są nie tylko bardzo trudne i wymagające, ale także niosą ze sobą wysokie ryzyko dla życia i zdrowia strażaków. Skuteczne poruszanie się, lokalizowanie zagrożeń i ratowanie osób poszkodowanych wymaga specjalistycznego sprzętu, wyszkolenia oraz znajomości taktyk operacyjnych.
Podstawowe zasady poruszania się w zadymieniu
Przemieszczanie się w pomieszczeniach lub budynkach całkowicie zadymionych jest nie tylko bardzo trudne, ale także wymusza na strażakach poruszanie się ze sprzętem, będącym pewnego rodzaju poręczą, która pomaga wydostać się na zewnątrz zadymionej przestrzeni. Taką poręczą w działaniach gaśniczych najczęściej jest odcinek wężowy, z którym strażacy wchodzą do środka. Z odcinkiem wężowym stanowiącym wspomnianą poręcz żaden ze strażaków nie może stracić fizycznego kontaktu.
Z silnie zadymionych pomieszczeń strażacy powinni wychodzić w pozycji pochylonej, idąc wzdłuż ściany, aby nie stracić orientacji. Zabezpieczenie dróg oddechowych jest kluczowe, a w przypadku strażaków oznacza to użycie aparatów ochrony dróg oddechowych (ODO). Istotne jest także to, aby nie otwierać bez potrzeby drzwi do pomieszczeń objętych pożarem, gdyż nagły dopływ powietrza sprzyja gwałtownemu rozprzestrzenianiu się ognia.
Zagrożenia utraty orientacji i zagubienia
Jeżeli chociażby jeden strażak straci kontakt z wężem, nawet na 2 sekundy, może dojść do sytuacji niebezpiecznej, zagrażającej życiu, czyli zagubienia się strażaka w dymie. Następstw i skutków takiej sytuacji jest bardzo dużo. Szczególnie zagubiony strażak może:
- znaleźć się w miejscu, gdzie dojdzie do rozgorzenia lub wstecznego ciągu płomieni,
- mieć duszności lub utracić przytomność ze względu na szczególną sytuację stresową,
- w wyniku paniki „zerwać” maskę z twarzy, co doprowadzi do inhalacji dymem,
- zaplątać się w kable, przewody, linki do prania itp.
Zadania strażaków: gaszenie i przeszukiwanie
Zadania strażaków w zadymionych obszarach nie skupiają się tylko na realizacji zadań gaśniczych, mających na celu zlokalizowanie i likwidację pożaru, ale również na przeszukiwaniu pomieszczeń pod kątem osób poszkodowanych. Jednak „przeszukiwanie z wężem” nie jest wygodne i sprawne. Dlatego też rota działająca w natarciu, w zadymionym pomieszczeniu lub budynku, powinna posiadać ze sobą sprzęt pozwalający na odejście od odcinka i bezpieczny powrót do niego. Należy jednak pamiętać, że taka możliwość może być zrealizowana tylko wtedy, kiedy warunki pożarowe na to pozwalają.
Ocena warunków pożarowych
Do oceny warunków pożarowych strażacy powinni wykorzystać:
- kamerę termowizyjną,
- elektroniczne termometry, jeżeli są wbudowane w aparat powietrzny,
- wzrok (obserwacja m.in. koloru dymu, temperatury otoczenia).
Sprzęt wspomagający działania w zadymieniu
Linki ratownicze
W podstawowym wyposażeniu pojazdów pożarniczych znajdują się linki ratownicze, które z założenia rota gaśnicza, wchodząca do zadymionych pomieszczeń lub budynków, powinna zabierać ze sobą. Podstawowym celem stosowania linek ratowniczych jest wykorzystanie ich do samoratowania w sytuacji, gdy warunki pożarowe tego wymagają lub gdy rota z różnych względów nie może opuścić pomieszczenia, np. z okna na poziom gruntu.
Aby to wykonać, niezbędne jest posiadanie przez każdego ze strażaków w rocie pasa strażackiego, jakichkolwiek uprzęży biodrowych lub też systemu do ewakuacji znajdującego się w kurtce ubrania specjalnego. Poza jej podstawowym zadaniem linkę ratowniczą można wykorzystać również jako sprzęt, za pomocą którego strażak z roty będzie mógł odejść od linii gaśniczej i przeszukać pomieszczenie pod kątem osób poszkodowanych, a następnie bezpiecznie wrócić do kolegi z roty.
Wyzwania związane z linkami ratowniczymi
Jednak długość linki, która najczęściej oscyluje w granicach 20 do 30 metrów, oraz sposób jej transportu w pokrowcach będą wymagały od strażaka dużej zręczności i dwóch rąk. Dodatkowym utrudnieniem może być do tego brak widoczności ze względu na dużą ilość dymu. Samo wyciągnięcie linki za pierwszym razem, gdy zdecydujemy się odejść od odcinka, nie będzie problemem. Problem pojawi się, gdy rozpoczniemy powrót w jego kierunku, ponieważ wkładanie linki do pokrowca przy całkowitym braku widoczności jest sporym utrudnieniem. Natomiast w przypadku, gdy strażak zdecyduje się jedynie „nawijać” linkę na ręce podczas powrotu do węża, może sprawić, że luźna linka zaplącze się w jakieś wystające elementy wyposażenia pomieszczenia czy też budynku.
Autorolka - linka bezpieczeństwa Autoroll V6
Opisane wcześniej kwestie poruszania się w zadymionych przestrzeniach oraz sytuacje pozwalające na odejście od odcinka, spowodowały, że na rynku sprzętu pożarniczego pojawił się produkt, którym jest tzw. Autorolka - linka bezpieczeństwa Autoroll V6. Urządzenie zostało stworzone przez francuską firmę Courant specjalnie dla strażaków francuskich straży pożarnych, którzy ciągle udoskonalają warsztat działań, a którzy również borykali się z problemem szybkiego i prostego przeszukiwania pomieszczeń przy pomocy linek strażackich.
Koncepcja Autoroll V6 polega na samoczynnie rozwijającej się i zwijającej się na bęben lince, pozwalającej na zachowanie ciągłego dostępu do linii gaśniczej. Autorolka posiada zestaw mocowań do pasa strażackiego lub pasa biodrowego aparatu powietrznego. Linka aramidowa jest odporna na ciepło i płomienie. Autorolka szybko znalazła uznanie we francuskich oddziałach pożarniczych i stała się podstawowym sprzętem, będącym na stałe przyczepionym do pasów biodrowych aparatów powietrznych. Jest to naprawdę świetne urządzenie, bardzo ułatwiające odejście od linii gaśniczej na odległość 6 metrów i bezpieczny powrót do niej. Dzięki niemu strażacy mogą skupić się na „przeszukiwaniu” pomieszczenia, a nie na zwijaniu linki. Samych sposobów poruszania się z autorolką jest kilka - można skorzystać z samoczynnego rozwijania się linki wraz z oddalaniem się od punktu jej zaczepienia, można także zawinąć całość linki na rękawicę i odwijać ją w miarę poruszania się po pomieszczeniu.
Taktyka działań gaśniczych i wentylacja
W pierwszej kolejności należy zawsze zająć się pożarem. Eksperci często podkreślają, że największym błędem jest opóźnienie w podaniu wody do pożaru. Zamiast tego, czasem strażacy koncentrują się na ewakuacji, co może prowadzić do utraty kontroli nad pożarem. Jedną ze skutecznych taktyk wspomagających działania w zadymionych pomieszczeniach jest Wentylacja Nadciśnieniowa (PPV - Positive Pressure Ventilation). Należy pamiętać, że prowadząc działania gaśnicze w mieszkaniu, czyli wchodząc do niego, niestety często nie ma możliwości zamknięcia za sobą drzwi, co sprawia, że zadymia się klatka schodowa. Dlatego warto rozważyć natychmiastowe oddymianie samej klatki schodowej - otwierając okna na górze i uruchamiając wentylator na dole.
Bezpieczeństwo własne strażaka i Grupa Szybkiego Reagowania (RIT)
Całe szkolenie strażaka opiera się na założeniu, że to strażak niesie pomoc innym, nawet z narażeniem życia. Jednak doświadczenie pokazuje, że również strażak-ratownik może znaleźć się w niebezpieczeństwie. Umiejętność wezwania pomocy przez strażaka, który podczas prowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych sam znalazł się w sytuacji zagrożenia życia, jest niestety często pomijana w programach szkolenia strażaków.
Szalenie ważnym jest, by umiejętność wzywania pomocy i nawyk analizowania sytuacji pod kątem potrzeby wezwania pomocy były wpajane strażakom już od początku kariery zawodowej i często odświeżane na ćwiczeniach. Takie działania ratownicze muszą być zgodne z przepisami obowiązującego prawa, w tym szczegółowymi, branżowymi przepisami bhp.
Rola Grupy Szybkiego Reagowania (RIT)
Jedną z najgorszych sytuacji, jaką możemy sobie wyobrazić podczas gaszenia pożarów wewnętrznych, jest konieczność ratowania naszych kolegów - strażaków. Grupa Szybkiego Reagowania (GSR, z ang. Rapid Intervention Team - RIT) to zespół ludzi, których zadaniem jest zapewnienie na miejscu akcji natychmiastowej pomocy ratownikom znajdującym się wewnątrz strefy niebezpiecznej, gdy zaistnieje taka potrzeba.
Grupa ta pozostaje w gotowości bojowej, dokonuje własnego rozpoznania i przeprowadza czynności ułatwiające natychmiastowe podjęcie akcji ratowniczej oraz usprawniające działania pozostałych zastępów. Grupa taka musi być odpowiednio wyszkolona oraz wyposażona.
Ewakuacja poszkodowanego strażaka
Zadaniem Grupy Szybkiego Reagowania jest jak najszybsze dotarcie do poszkodowanego strażaka, ocena jego stanu oraz ogólna ocena sytuacji, w razie potrzeby udzielenie pomocy poszkodowanemu i możliwie najszybsza ewakuacja poszkodowanego ze strefy zagrożenia w miejsce podejmowania dalszych ewentualnych czynności. Ewakuacja poszkodowanego strażaka - być może nieprzytomnego - w strefie niebezpiecznej jest zadaniem wymagającym użycia znacznej siły i szczególnego przygotowania. W przypadku, gdy poszkodowany jest partner z roty, konieczne może okazać się przetransportowanie go w bezpieczne miejsce bez czekania na innych strażaków. Wewnętrzne działania gaśnicze należą do jednych z najbardziej niebezpiecznych sytuacji, z jakimi strażacy muszą się zmagać niemal na co dzień. Zagrożenia te powodują, iż łatwo wyobrazić sobie sytuację, w której strażak zostaje uwięziony na wyższych piętrach budynku bez możliwości ewakuacji klatką schodową. Na szczęście nowoczesne aparaty powietrzne są coraz bezpieczniejsze i coraz mniejsze jest prawdopodobieństwo ich awarii.
Szybka ewakuacja poszkodowanego strażaka z piwnicy
Podsumowanie
Działania strażaków w silnie zadymionych pomieszczeniach to kompleksowe przedsięwzięcie, wymagające nie tylko skutecznego gaszenia pożaru, ale także precyzyjnego przeszukiwania terenu, stałego utrzymywania orientacji w przestrzeni oraz dbałości o własne bezpieczeństwo i bezpieczeństwo kolegów. Zawsze należy ćwiczyć tak, jakby od tego zależało życie, a podstawowym zadaniem strażaka jest ratowanie osób przed bezpośrednim zagrożeniem. To właśnie dlatego rozpoznanie jest kluczowe, aby móc zadecydować o strategii działań: ewakuacji czy natarciu, zawsze mając na uwadze szybko zmieniające się warunki.