Jak skutecznie i bezpiecznie gasić pożar kserokopiarki i urządzeń elektrycznych?

Pożar może wybuchnąć w każdej chwili, a statystyki pokazują, że jest to realne zagrożenie. W 2023 roku odnotowano w Polsce aż 99 288 pożarów, co skłania do refleksji nad różnorodnością przyczyn i sposobów ich powstawania. Zrozumienie podstawowych zasad gaszenia jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa.

Podstawy gaszenia pożarów

Ogień potrzebuje trzech podstawowych czynników do rozwoju: tlenu, paliwa i wysokiej temperatury. Wyeliminowanie któregokolwiek z tych elementów pozwala ugasić płomienie.

Klasyfikacja pożarów

Pożary dzieli się na grupy w zależności od rodzaju materiałów palnych:

Grupa A: materiały stałe, które spalają się żarząc, np. drewno, papier, tkaniny.
Grupa B: ciecze i materiały stałe topiące się, np. tworzywa sztuczne, paliwa, oleje.
Grupa C: gazy, np. metan, propan, acetylen, wodór.
Grupa D: metale.
Grupa F: tłuszcze i oleje w urządzeniach kuchennych.

Środki gaśnicze i ich zastosowanie

Różne środki gaśnicze mają odmienne właściwości i zastosowania:

Woda: skuteczna w gaszeniu materiałów stałych (grupa A), działa przez odbieranie ciepła.
Piasek: dusi ogień, odcinając dostęp tlenu.
Pianka gaśnicza: idealna do gaszenia cieczy palnych (grupa B), tworzy powłokę blokującą tlen.
Proszki gaśnicze (np. ABC): uniwersalne, stosowane do różnych typów pożarów (A, B, C), działają przez przerwanie reakcji chemicznej.
Dwutlenek węgla (CO₂): świetny do gaszenia urządzeń elektrycznych, działa przez wyparcie tlenu i schładzanie płomieni.
Gazowe środki gaśnicze (np. halony, HFC-227ea): stosowane tam, gdzie woda mogłaby uszkodzić sprzęt.

schemat klasyfikacji pożarów i przypisanych do nich środków gaśniczych

Gaszenie urządzeń elektrycznych - szczególna ostrożność

Pożary urządzeń elektrycznych pod napięciem są szczególnie niebezpieczne ze względu na ryzyko porażenia prądem. W takiej sytuacji kluczowe jest szybkie, ale rozważne działanie.

Odłączenie od zasilania

Podstawowym krokiem jest odłączenie płonącego urządzenia od prądu. Jeśli nie jest to możliwe bezpośrednio, należy odłączyć zasilanie instalacji elektrycznej za pomocą bezpiecznika lub wyłącznika nadprądowego w skrzynce rozdzielczej.

Niewłaściwe środki gaśnicze

Absolutnie nie wolno gasić urządzeń elektrycznych wodą, ponieważ jest ona dobrym przewodnikiem prądu i może doprowadzić do porażenia. Niewskazane jest również używanie nieodpowiednich gaśnic.

Odpowiednie gaśnice do urządzeń elektrycznych

Do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem zaleca się stosowanie:

Gaśnic śniegowych (CO₂): zawierają skroplony dwutlenek węgla, który po uwolnieniu osiąga bardzo niską temperaturę (-78°C), tworząc warstwę suchego lodu. Odcina dopływ tlenu i obniża temperaturę. Są bezpieczne dla elektroniki, nie przewodzą prądu i nie pozostawiają śladów.
Gaśnic proszkowych (np. ABC lub BC): są skuteczne, ale mogą powodować znaczne zanieczyszczenie gaszonych obiektów. Mogą być stosowane do urządzeń pod napięciem do 1000 V, o ile posiadają odpowiednie oznaczenie na etykiecie.
Gaśnic mgłowych: nowoczesne gaśnice wodne mgłowe, wykorzystujące wodę demineralizowaną, mogą być stosowane do urządzeń pod napięciem do 1000 V.
Gaśnic halonowych: obecnie często zastępowane środkami typu FE-36, skuteczne w gaszeniu dzięki dezaktywacji wolnych rodników.

W przypadku urządzeń pod bardzo wysokim napięciem (od 18 do 24 kV) stosuje się gaśnice energetyczne (proszkowe lub płynowe).

Specjalistyczne gaśnice do elektroniki

Do gaszenia serwerów, komputerów i innych urządzeń elektronicznych najlepiej nadają się gaśnice halonowe (np. GH-1 i GH-2), gaśnice na bazie dwutlenku węgla (UGS-2x) oraz gaśnice mgłowe (np. GM-3 lub GM-6).

Oznaczenia gaśnic

Na gaśnicach znajdują się oznaczenia wskazujące ich przeznaczenie. Według starszego oznakowania, litera "E" oznaczała możliwość gaszenia urządzeń pod napięciem. Obecnie, w nowym podziale klas pożarów, kategoria E nie występuje jako osobna klasa, ale informacja o możliwości bezpiecznego gaszenia urządzeń pod napięciem do określonego poziomu (np. 1000 V) jest umieszczana na etykiecie producenta.

Podsumowanie dotyczące urządzeń elektrycznych

Gaszenie urządzeń elektrycznych wymaga szczególnej ostrożności. Kluczowe jest użycie odpowiedniego środka gaśniczego, który nie przewodzi prądu. Najlepszym wyborem są gaśnice śniegowe (CO₂), które nie uszkadzają elektroniki i nie pozostawiają śladów. Gaśnice proszkowe mogą być stosowane, ale z zastrzeżeniem dotyczącym zanieczyszczenia. Po ugaszeniu ognia, sprzęt należy pozostawić do ostygnięcia i zlecić jego kontrolę elektrykowi.

Zasady BHP i szkolenia

Przestrzeganie przepisów Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BHP) jest kluczowe w każdym miejscu pracy. Pracodawcy mają obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie szkolenia, które obejmują wiedzę na temat:

Zachowania w sytuacji pożaru.
Rozpoznawania zagrożeń związanych z urządzeniami pod napięciem.
Wybierania i prawidłowego używania gaśnic.

Niewłaściwe użycie gaśnicy może zwiększyć zagrożenie, dlatego szkolenia są niezbędne.

Wybór gaśnicy do domu i pracy

Wybór odpowiedniej gaśnicy ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. W gospodarstwach domowych często polecane są gaśnice proszkowe ABC ze względu na ich uniwersalność. W kuchniach przydatne mogą być gaśnice płynowe dedykowane do tłuszczów i olejów.