Pożar: Definicja, Przyczyny, Klasyfikacja i Skutki

Wprowadzenie: Czym jest pożar?

Pożar jest niebezpiecznym i niekontrolowanym działaniem ognia, który rozprzestrzenia się o własnej sile. W szerszym rozumieniu, jest to proces palenia się materiałów w konkretnym czasie i miejscu. To zjawisko destrukcyjne, mogące doprowadzić do znacznych strat zarówno w środowisku naturalnym (np. w lasach, na łąkach), jak i w gospodarce (np. zniszczenie upraw, budynków, urządzeń). Pożar wiąże się z występowaniem szkodliwych czynników takich jak płomienie, wysoka temperatura, dym, iskry, a niekiedy także toksyczne opary i wybuchy. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do zniszczenia całych miast i wywołania katastrof ekologicznych [1].

Słownik języka polskiego PWN definiuje pożar jako „palenie się budynków, lasów itp., ogień ogarniający dużą przestrzeń”.

Definicje pożaru w różnych kontekstach

• W ochronie przeciwpożarowej pożarem nazywa się niekontrolowany proces palenia w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
• W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, przez pożar rozumie się ogień o wielkim zasięgu, obejmujący z nagłą i niekontrolowaną siłą mienie ruchome lub nieruchome. Może on też przebiegać w formie bezpłomieniowej (tlenie). Stwarza zagrożenie dla zdrowia lub życia wielu osób albo dla mienia o wielkich rozmiarach. Zagrożenie to nie może być odległe w czasie, lecz musi występować na bieżąco.
• Zakłady ubezpieczeniowe definiują pożar jako działanie ognia, który przedostał się poza palenisko albo powstał bez paleniska i rozprzestrzenił się o własnej sile, lub też jako niekontrolowany proces palenia przebiegający w miejscu do tego nieprzeznaczonym i samorzutnie się rozprzestrzeniający.
• W kryminalistyce rozumienie pojęcia pożaru jest znacznie szersze. Najogólniej można przyjąć, że przyczyną pożaru jest zjawisko fizyczne, chemiczne lub biologiczne prowadzące do wyzwolenia niekontrolowanego ciepła, iskry lub płomienia, powodujące zapalenie i powstanie ognia.

Warunki Powstania i Rozwoju Pożaru: Trójkąt Pożarowy

Bezpośrednim warunkiem zapoczątkowania pożaru (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie tzw. „trójkąta pożarowego”. Żeby doszło do pożaru, muszą wystąpić trzy kluczowe czynniki:

• Materiał palny - substancja, która może ulec spaleniu.
• Utleniacz - najczęściej tlen z powietrza, ale także inne materiały utleniające.
• Źródło ognia - źródło energii cieplnej, np. otwarty płomień, iskra, żar, czy obiekty o temperaturze powyżej 240°C.

Współistnienie tych trzech czynników w jednym miejscu, w jednym czasie i w odpowiednich proporcjach warunkuje zapoczątkowanie i rozwój pożaru. Brak któregokolwiek z nich spowoduje przerwanie procesu palenia, czyli przerwanie łańcuchowej reakcji spalania, co będzie równoznaczne z ugaszeniem pożaru. Znajomość tego faktu jest wykorzystywana w czasie gaszenia pożarów. Pożar jest procesem utleniania się materiałów palnych, czyli łączenia się materiałów palnych z tlenem, przebiegającym w sposób gwałtowny. Szybkość utleniania wzrasta wraz ze wzrostem temperatury.

Przyczyny Powstawania Pożarów

Przyczyny pożarów można podzielić na kilka głównych kategorii. Według danych statystycznych Światowego Centrum Statystyki Pożarowej w Genewie (World Fire Statistics Centre), za około 65% pożarów odpowiedzialny jest bezpośrednio człowiek [3], średnio 30% pożarów powstaje z przyczyn technologicznych, a pozostałe 5% ma naturalną przyczynę. Dane statystyczne Państwowej Straży Pożarnej w Polsce korelują z tymi danymi, wskazując, że za 64% pożarów odpowiedzialny jest człowiek (dane za rok 2016). W załączniku nr 6 do rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 3 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (DzU poz. 1319) wskazano 37 grup przypuszczalnych przyczyn powstawania pożarów.

Czynniki Ludzkie

Pożary inicjowane są przez działalność człowieka (pośrednią lub bezpośrednią). Nawet najmniejsze działania, takie jak pozostawienie włączonego żelazka, może być tragiczne w skutkach. Przykłady obejmują zaniedbanie, podpalenie, nieprawidłowe użytkowanie urządzeń elektrycznych czy prace z otwartym ogniem. Dane statystyczne policji [4] wskazują, że w 2016 r. wszczęto 1770 postępowań związanych z przestępstwem sprowadzenia zdarzenia z art. 163 kodeksu karnego oraz 425 postępowań związanych z przestępstwem sprowadzania bezpośredniego niebezpieczeństwa zdarzenia z art. 164 kodeksu karnego. W wyniku tych postępowań stwierdzono około 481 przestępstw z art. 163, z wykrywalnością niespełna 27%, oraz 171 przestępstw z art. 164.

Czynniki Naturalne

Pożar może zostać zainicjowany przez zjawiska naturalnie występujące w przyrodzie, takie jak wyładowania atmosferyczne (burze) czy samozapalenie materiałów.

Fazy Rozwoju Pożaru

Rozwój pożaru charakteryzuje się kilkoma fazami:

• Faza początkowa: Następuje gwałtowny wzrost temperatury od źródła zapalenia.
• Faza pełnego rozwoju: Pożar osiąga pełny rozwój przez objęcie płomieniem całego pomieszczenia lub przez wniknięcie w głąb materiału palnego. Podczas przejścia pożaru do tej fazy może nastąpić rozgorzenie (gwałtowne rozprzestrzenienie się ognia na całą powierzchnię materiałów palnych) lub wsteczny ciąg płomienia. Następuje gwałtowny wzrost temperatury do ok. 800-1200 °C w górnej strefie gazów pożarowych.

Klasyfikacja Pożarów

Podział ze względu na rodzaj palonego materiału (Klasy Pożarowe)

Pożary można klasyfikować ze względu na rodzaj materiału, który się pali. Wyróżnia się następujące klasy:

• Klasa A: Pożary stałych materiałów nieorganicznych - obejmują pożary drewna, papieru, tkanin, gumy oraz innych materiałów stałych, które pozostawiają żarzące się węgle. Często można je gasić wodą.
• Klasa B: Pożary cieczy palnych i ciał stałych topiących się - obejmują pożary olejów, benzyny, lakierów, alkoholu i innych płynów palnych. Ciecze palne, np. nafta i jej pochodne, oraz ciecze o niskiej temperaturze wrzenia (alkohol, aceton, eter, oleje, lakiery), a także substancje przechodzące w stan płynny pod wpływem ciepła, np. parafina, stearyna, smoła, ulegają zapłonowi, gdyż pod wpływem ciepła przechodzą w stan gazowy (parowanie), tworząc nad górną warstwą cieczy mieszaninę par z powietrzem.
• Klasa C: Pożary gazów palnych - dotyczą pożarów gazów takich jak metan, propan, butan czy acetylen. Spalanie gazów odbywa się w warstwie stykania się strumienia gazu z powietrzem. Mieszanina gazu palnego z powietrzem lub z innymi gazami (w odpowiedniej proporcji - w przedziale powyżej dolnej i poniżej górnej granicy wybuchowości) ulega łatwemu zapaleniu od niewielkiego źródła ciepła, a nawet od iskry lub żaru papierosa. Gazy palne stanowią duże niebezpieczeństwo szczególnie wtedy, gdy wymieszane z powietrzem zostaną podpalone w pomieszczeniu zamkniętym.
• Klasa D: Pożary metali palnych - obejmują pożary metali takich jak magnez, sód, potas, glin i ich stopy. W zależności od składu chemicznego, spalając się, zużywają tlen z powietrza albo - jako mieszaniny mające w swym składzie utleniacze - spalają się bez dostępu powietrza (np. termit (pirotechnika), elektron (stop magnezu)).
• Klasa E: Pożary urządzeń elektrycznych - obejmują pożary sprzętu elektrycznego pod napięciem. (Często uwzględniane jako odrębna kategoria lub jako podkategoria innych klas w zależności od paliwa).
• Klasa F (w niektórych krajach K): Pożary tłuszczów spożywczych - dotyczą pożarów olejów i tłuszczów używanych w kuchniach. Wyróżnienie tej klasy wynikło z tego, że tłuszcze spożywcze w czasie ich użytkowania (np. smażenie) mają wysoką temperaturę, co utrudnia ich gaszenie, a po ugaszeniu może dojść do ponownego zapłonu, gdy znów dotrze do nich tlen z powietrza.

Podział ze względu na wielkość i zasięg

Pożary klasyfikuje się również ze względu na ich wielkość i zasięg. Najczęściej używane kategorie to:

• Mały: Występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni do 70 m² lub objętości do 350 m³, lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni do 1 ha.
• Średni: Występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni od 71 m² do 300 m² lub objętości od 351 m³ do 1500 m³, lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni od 1 ha do 10 ha.
• Duży: Występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni od 301 m² do 1000 m² lub objętości od 1501 m³ do 5000 m³, lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni od 10 ha do 100 ha.
• Bardzo duży: Występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, nieruchomości, składowiska materiałów, maszyn, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni powyżej 1000 m² lub objętości powyżej 5000 m³, lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni powyżej 100 ha.
• Ukryty: Pożar, który rozwija się i rozprzestrzenia w pustych przestrzeniach stropów, stropodachów, ścian, podłóg itp.

Szkodliwe Czynniki i Skutki Pożarów

Pożar wiąże się z występowaniem szkodliwych czynników takich jak płomienie, wysoka temperatura, dym, iskry, a niekiedy także toksyczne opary i wybuchy. Ten żywioł jest niebezpieczny nie tylko dla budynków czy samochodów, ale także bezpośrednio dla ludzi, parków, lasów oraz pól.

Skutki pożaru mogą być niewielkie lub bardzo rozległe. Często pożar pozbawia ludzi fragmentu mieszkania, całego domu czy znajdującego się wewnątrz wyposażenia. Przynosi straty również przedsiębiorcom lub rolnikom. Skutki pożarów są często katastrofalne, powodując nie tylko straty materialne, ale także utratę życia oraz poważne zakłócenia w funkcjonowaniu społeczeństw i gospodarek.

W 2016 roku Państwowa Straż Pożarna zarejestrowała 126 228 pożarów. W ich wyniku zginęło 488 osób, a 4205 zostało rannych. Łącznie w 2019 roku zanotowano ponad 153 tysiące pożarów, z czego najwięcej tych niebezpiecznych zdarzeń miało miejsce w województwie mazowieckim, śląskim i dolnośląskim.

Metody i Środki Gaśnicze

Najbardziej znanymi metodami walki z pożarem jest użycie środków gaśniczych. Wybór odpowiedniego środka zależy od klasy pożaru.

Woda

Woda absorbuje z palącego się ciała duże ilości ciepła, tym samym uniemożliwiając dalsze palenie się. W zetknięciu się wody z pożarem wytwarza się para wodna, która wypiera tlen z ogniska pożaru, hamując cały proces palenia się. W przypadku pożaru cieczy rozpuszczalnych w wodzie (np. etanolu) lub ciał reagujących chemicznie z wodą (np. metali alkalicznych) stosowanie wody jest niewskazane lub wymaga specjalnych warunków.

Piany Gaśnicze

Piana może być podana w postaci piany lekkiej, średniej lub ciężkiej, co zwiększa zakres jej stosowania. Typ piany zależny jest od tzw. liczby spienienia (stosunku objętości piany do objętości roztworu wodnego środka pianotwórczego). Piany te są skuteczne przy pożarach cieczy palnych. W przypadku pożaru cieczy rozpuszczalnych w wodzie (np. etanolu) stosowanie piany wymaga użycia specjalnych środków pianotwórczych zapobiegających niszczeniu piany przez ciecz. Piany utworzone z użyciem tych środków doskonale nadają się do gaszenia pożarów innych cieczy.

Proszki Gaśnicze

Są to drobno zmielone (niepalne) związki węglanowe lub fosforanowe - mają za zadanie odizolować płonące ciała od dostępu tlenu. Są bardzo skutecznym środkiem gaśniczym, ich dominującym mechanizmem gaśniczym jest zmiana parametrów cieplnych środowiska pożaru polegająca m.in. na pochłanianiu ciepła, co z kolei powoduje zmniejszenie szybkości reakcji chemicznych w płomieniu i stopniowe jego wygaszenie.

Piasek

Piasek należy do łatwo dostępnych środków gaśniczych. Jego działanie polega na odcięciu dostępu tlenu od palącego się materiału. Użycie piasku zapobiega rozbryzgom palących się materiałów.

Koce Gaśnicze

Do gaszenia małych przedmiotów lub powierzchni nie większych niż 1 m² służą koce gaśnicze. Ich działanie opiera się na odcięciu dopływu tlenu do palącego się materiału.

Specjalistyczne Środki do Gaszenia Metali (Klasa D)

Podstawowym środkiem gaśniczym dla pożarów metali jest chlorek sodu, który przy zetknięciu się z płonącym metalem zaczyna się topić i wytwarza wokół niego warstwę, która odcina dostęp tlenu, przez co metal gaśnie. W przypadku mieszanin metali z utleniaczem warstwa stopionej soli izoluje płonący metal od palnych materiałów. Nieco mniej skuteczne (z powodu wyższej temperatury topnienia i przez to wytwarzania mniej szczelnej warstwy, gdyż ziarna się nie topią), ale też czasem stosowane są grafit i piasek. W przypadku pożaru litu stosowana jest także sproszkowana miedź, która działa podobnie do soli. W miejscach, gdzie są przechowywane duże ilości palnych metali, powinny być zainstalowane automatyczne instalacje gaśnicze z odpowiednim środkiem (sól, miedź) oraz przygotowane w pobliżu zbiorniki z tym samym środkiem - na użytek strażaków (nie należy zastępczo stosować soli kuchennej dostępnej w handlu, ponieważ ona zawiera rozmaite dodatki - np. jod, środki przeciwzbrylające etc. - które mogą zaburzać proces gaszenia).

Specjalistyczne Środki do Gaszenia Tłuszczów Spożywczych (Klasa F)

W przypadku pożarów małej ilości gorącego tłuszczu (typowa kuchnia domowa) wystarczy zwykła gaśnica B, BC, ABC. Natomiast gaszenie w ten sposób takich pożarów w restauracjach, cukierniach itp., kiedy zapali się duża ilość rozgrzanego tłuszczu, może być nieskuteczne, ponieważ po ugaszeniu tłuszczu może się on znów zapalić, kiedy z powrotem dotrze doń tlen. Należy wtedy stosować specjalne gaśnice klasy F zawierające przeważnie roztwór octanu potasu.

Oględziny Miejsca Pożaru w Kryminalistyce

Oględziny miejsca pożaru to podstawowe źródło informacji niezbędnych do przeprowadzenia dochodzenia popożarowego. Jest to czynność wymagająca specjalistycznej wiedzy i dużego doświadczenia, dlatego powinny być przeprowadzone z udziałem biegłego z zakresu pożarnictwa.

Cel i Zakres Oględzin

Oględziny w kryminalistyce definiuje się jako czynności procesowo-kryminalistyczne, które polegają na zbadaniu stanu obiektu oględzin. Zasadniczym ich celem jest obiektywna rekonstrukcja przebiegu zdarzenia, a także zebranie i zabezpieczenie oraz utrwalenie w niezbędnym zakresie dowodów na potrzeby postępowania karnego [5]. Oględziny miejsca zdarzenia dostarczają pierwszych informacji o przestępstwie i dlatego też czynność ta w pierwszym rzędzie służy wykryciu sprawcy. Ponadto dają one możliwość uzyskania odpowiedzi na tzw. siedem złotych pytań kryminalistyki:

• Co się wydarzyło?
• Gdzie miało miejsce zdarzenie?
• Kiedy do niego doszło?
• Dlaczego, czyli jaki motyw kierował sprawcą?
• W jaki sposób, za pomocą jakich środków dokonano czynu?
• Kto jest sprawcą?
• Co z tego wynikło?

Proces Przeprowadzania Oględzin

Oględziny rozpoczyna się po zakończeniu akcji gaśniczej, wygaszeniu pogorzeliska oraz zebraniu informacji o spalonym lub zniszczonym obiekcie. Należy ustalić:

• Osobę lub osoby, które pierwsze zauważyły pożar.
• Czas zauważenia pożaru.
• Miejsce zauważenia płomieni lub dymu.
• Warunki, w których powstał lub rozprzestrzeniał się ogień.

Po wykonaniu czynności ogólnoorientacyjnych przeprowadza się oględziny w pobliżu miejsca pożaru, w celu ujawnienia i zabezpieczenia porzuconych przez sprawcę przedmiotów, które mogły służyć do celowego wzniecenia pożaru i innych, np. zgubionych przedmiotów, a także śladów obuwia lub opon samochodowych nadających się do identyfikacji. Podstawowym celem oględzin miejsca pożaru jest ujawnienie i zabezpieczenie śladów kryminalistycznych lub ich nośników, znajdujących się na miejscu zdarzenia, osobie lub przedmiocie, albo rzeczy mogących mieć związek z wznieceniem ognia, które mogą służyć jako środki dowodowe w toku postępowania. Należy także ustalić inne okoliczności bezpośrednio poprzedzające pożar, a mogące mieć z nim związek.

Pogorzelisko budynku ma najczęściej układ warstwowy zgliszczy. Najbliżej podłoża leżą warstwy, które opadły w początkowej fazie rozwoju pożaru. Na wierzchu zalegają zazwyczaj elementy konstrukcyjne obiektu charakteryzujące się największą odpornością na oddziaływanie ognia. Aby dotrzeć do podłoża pogorzeliska, można zastosować tzw. archeologiczną metodę badania. Polega ona na usuwaniu kolejnych warstw pogorzeliska, zaczynając od warstwy wierzchniej, a następnie poddawaniu ich szczegółowym oględzinom, w tym przesiewaniu przez specjalnie przygotowane sito pogorzeliskowe. Badania warstwowe pozwalają nie tylko na zorientowanie się w kolejności następowania po sobie zniszczeń, lecz także na odtworzenie rozwoju pożaru, a w szczególności kierunków jego rozprzestrzeniania się.

Końcową czynnością oględzin miejsca pożaru jest zabezpieczenie materiału do badań laboratoryjnych (kryminalistycznych). Wstępne typowanie i selekcję ujawnionych zmian termicznych powstałych w wyniku działania ogniska pożaru oraz śladów zjawisk termicznych wtórnych przeprowadza się już w trakcie oględzin. Zabezpiecza się ślady zjawisk termicznych, co do których istnieje przypuszczenie, że mogły być przyczyną powstania pożaru oraz materiały łatwopalne znajdujące się w centrum lub w pobliżu ogniska pożaru. Odrzuca się natomiast ślady zmian termicznych powstałych w wyniku oddziaływania wtórnego pożaru. Miejsce ujawnienia śladów opisuje się szczegółowo w protokole oględzin, fotografuje z użyciem skalówki i numerka oraz zaznacza na szkicu. Dopiero po wykonaniu tych czynności zakwalifikowany do badań materiał pobiera się z miejsca jego ujawnienia. Na przykład próbki pogorzeliska przeznaczone do badania obecności cieczy palnych pobiera się z miejsc, gdzie ciecz mogła wpłynąć i nie mogła się spalać, a jej parowanie było utrudnione (np. próg drzwi, listwa przyścienna, wykładzina dywanowa). Jeżeli przedmioty znajdujące się w ognisku pożaru uległy całkowitemu spopieleniu, to po wystudzeniu popiołu należy umieścić w czystych, zamykanych szklanych słojach lub workach z tworzyw sztucznych. Przed podjęciem decyzji o zakończeniu oględzin należy ponownie przejrzeć obiekt lub teren, by sprawdzić, czy nie zostały pominięte jakiekolwiek czynności istotne dla wyjaśnienia sprawy. Przebieg oględzin zależy od rodzaju, przeznaczenia i charakteru obiektu. Elementy te wyznaczają rodzaj wykonywanych czynności. Bardzo ważne jest, by w pracy z ujawnionymi i zabezpieczonymi dowodami rzeczowymi nie zostały zniszczone lub zmienione właściwości ujawnionych śladów. Dlatego przy poszukiwaniu śladów oraz innych dowodów rzeczowych należy stosować takie metody i sposoby, które zapobiegną możliwości uszkodzenia lub zmiany badanego miejsca. Profesjonalne poszukiwanie i zabezpieczenie śladów pożarowych ma wartość tylko wtedy, jeśli uzupełnione zostanie naukową ekspertyzą.

Identyfikacja Ogniska Pożaru

W ustalaniu przyczyny pożaru najważniejszym zadaniem jest wykrycie ogniska pożaru, czyli miejsca, w którym się rozpoczął. Będzie to możliwe, jeśli ujawnimy i zbadamy ślady zniszczeń termicznych oraz kierunek rozprzestrzeniania się ognia. Na podstawie analizy charakteru uszkodzeń termicznych można ustalić miejsce lub obszar, gdzie pożar został zainicjowany. Mogą to być następujące ślady lub zmiany:

• Całkowicie zwęglone, przepalone i wypalone przedmioty palne (głównie elementy drewniane i drewnopochodne, tworzywa sztuczne).
• Uszkodzenia i stopienia instalacji elektrycznej, farb itp. (zwarcia, destrukcje termiczne, zwęglenia, wypalenia, przepalenia).
• Stan przeszkleń (okopcone, popękane, stopione, brak).
• Okopcenia przy otworach, framugach okiennych, kratkach wentylacyjnych.
• Kierunek dymienia (przeciwny w stosunku do ogniska pożaru, ponieważ ciepło jest przekazywane przez ognisko pożaru drogą prądów konwekcyjnych i promieniowania w kierunku materiałów mniej nagrzanych).
• Miejsca występowania smug dymu, ze zmianami koloru materiałów z otoczenia (ślady na ścianach, sufitach i stropach oraz okopcenia tynku).
• Miejsca odpadnięcia tynku, pęknięcia ścian budynków.

Pożar zazwyczaj rozprzestrzenia się ku górze, dlatego poszukując ogniska pożaru, zawsze należy obejrzeć najniżej położone miejsca ze śladami jego oddziaływania. Najczęściej ślad taki charakteryzuje się lokalnym wypaleniem materiału albo silnym termicznym zniszczeniem niepalnych lub trudno zapalnych materiałów i elementów konstrukcyjnych. Należy porównać dane z sytuacji przed powstaniem pożaru i ocenić możliwości pierwotnego zapalenia się materiałów i substancji znajdujących się w obszarze pożaru. Ogniskiem pożaru bywa często miejsce, w którym nastąpiło termiczne i destrukcyjne działanie prądu elektrycznego, np. zwarcie przewodów elektrycznych lub przeciążenia linii elektrycznej.

Pożary Lasów i Ich Skutki

Pożary na terenach ekosystemów leśnych przynoszą duże straty ekonomiczne i ekologiczne. Według Instytutu Badawczego Leśnictwa bezpośrednie straty w przeliczeniu na 1 ha powierzchni wynoszą 17 tys. złotych, a straty pośrednie (ekologiczne) 92 tys. złotych. Ekologiczne skutki pożarów lasów są szczególnie niebezpieczne ze względu na wydzielane w procesie spalania związki toksyczne oraz tzw. gazy cieplarniane przyczyniające się bezpośrednio do powstawania efektu cieplarnianego. Istnieją również stopnie zagrożenia pożarowego lasu, które klasyfikują ryzyko wystąpienia pożaru w zależności od warunków atmosferycznych i wilgotności ściółki leśnej.

tags: #co #to #jest #pozar #definicje