Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) cieszą się w Polsce rosnącą popularnością, będąc tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie, zarówno w mniejszych, jak i większych miejscowościach. W akcjach ratowniczych, ćwiczeniach oraz zawodach biorą udział zarówno młodzież, jak i dorośli. Popularność jednostek ochotników doprowadziła do uchwalenia specjalnej ustawy w 2021 roku, która przewiduje dla nich dodatek emerytalny. OSP jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonuje ona jednak na zasadach stowarzyszenia i, mimo że jednostki OSP są członkami ZOSP RP (Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP), stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP.
W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że obie jednostki mają tę samą misję, jaką jest walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią. Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt formacją, natomiast OSP opiera się na wolontariacie.
Znaczenie dystynkcji w służbach mundurowych
Dystynkcje to specjalne odznaki, które wskazują rangę bądź godność osoby, która je nosi. Najczęściej wykorzystuje się je w zawodach mundurowych, takich jak Ochotnicza Straż Pożarna. Dzięki dystynkcjom na mundurze, można na pierwszy rzut oka stwierdzić, jaki stopień ma mundurowy, stojący przed nami. W przypadku dystynkcji Ochotniczej Straży Pożarnej wyróżnia się następujące grupy: członkowskie dystynkcje OSP, dystynkcje zarządu OSP, a także dystynkcje Komisji Rewizyjnej OSP. Swoje odznaki mają też zarządy oraz komisje rewizyjne oddziałów ZOSP RP szczebla gminnego, powiatowego, wojewódzkiego i głównego, a także sądów honorowych oddziałów wojewódzkich ZOSP RP czy Głównego Sądu Honorowego ZOSP RP.
Dystynkcje dostępne w ofercie to dystynkcje haftowane. W kwestii umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP, zasady są regulowane przez Regulamin umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Przy koszulach letnich jedną dystynkcję dopina się do lewej kieszeni koszuli.
W kontekście dystynkcji OSP, w dostarczonych materiałach oraz ogólnych regulaminach, nie ma wzmianki o literze „n” jako specyficznym elemencie oznaczenia stopnia. System dystynkcji OSP opiera się na symbolach graficznych i nazewnictwie stopni, a nie na literach alfabetu.
Wymagania i droga do stopni w OSP
Aby uzyskać jakikolwiek stopień w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej, najpierw należy do niej wstąpić. Aby to zrobić, trzeba być osobą pełnoletnią. Niezbędne jest również zameldowanie na terenie naszego kraju. Gdy spełnia się te warunki, należy odbyć szkolenie BHP oraz przejść badania lekarskie. Następnie czeka podstawowe szkolenie dla strażaków-ochotników. Po nim odbywa się egzamin teoretyczny oraz praktyczny, gdzie do czynienia ma się z przejściem przez komorę dymową. Gdy spełnione zostaną wszystkie powyższe warunki oraz zdane egzaminy, można wstąpić w szeregi OSP. Wtedy czeka mundur i gotowość do udziału w działaniach ratowniczych. Przez następne lata można pogłębiać swoją wiedzę i umiejętności poprzez szkolenia, np. z zakresu ratownictwa medycznego czy technicznego.
Jeśli marzy się wstąpienie w szeregi OSP, lecz nie ma się ukończonych 18 lat, można dołączyć do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). To gałąź zarządzana również przez OSP. Członkowie MDP biorą udział w zawodach oraz uroczystościach organizowanych przez strażaków OSP. Aby to uczynić, niezbędna będzie zgoda rodziców na wypełnionym wniosku. Udział w Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej to pierwszy krok do bezproblemowego wstąpienia do jednostki OSP (po ukończeniu 18 roku życia).
Hierarchia i kryteria nadawania stopni członkowskich OSP
Jak już wcześniej wspomniano, nadawanie stopni w OSP nie jest ściśle uregulowane prawnie. Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP) informuje, że "Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP". Oznacza to, że dana jednostka wyznacza takie osoby w swoim statucie lub wewnętrznych regulaminach. Wiedza dotycząca stopni w OSP jest konkretna i sprecyzowana, natomiast znalezienie informacji na temat tego, kto nadaje te stopnie, nie jest już takie łatwe.
Powszechnie wiadomo, że za sprawy operacyjne jednoosobowo odpowiada naczelnik, a dowodzi za pomocą swego zastępcy i przeszkolonych dowódców. Hierarchia stopni jest bardzo potrzebna, gdyż przynajmniej w pewnym stopniu mobilizuje członka zwyczajnego do podwyższania swych kwalifikacji, a co za tym idzie umiejętności, oraz wprowadza pewnego rodzaju hierarchię. Oto przykładowe kryteria nadawania stopni służbowych, często stosowane w jednostkach OSP:
- Stopień - „Strażak” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat.
- Stopień - „Starszy Strażak” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO),
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopień - „Dowódca roty” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego,
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopień - „Pomocnik Dowódcy Sekcji” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP lub ukończyła Szkolenie podstawowe strażaka jednostki ochrony przeciwpożarowej,
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopień - „Dowódca Sekcji” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP,
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopień - „Pomocnik Dowódcy Plutonu” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP, kurs naczelników OSP,
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopień - „Dowódca Plutonu” - otrzymuje osoba, która:
- czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju,
- ukończyła 18 lat,
- ukończyła kurs strażaków ratowników OSP lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców, kurs naczelników, kurs Komendantów Gminnych, lub ukończyła Kurs uzupełniający dla Podoficerów Państwowej Straży Pożarnej,
- bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Stopnie Członków Zarządu oraz Członków Komisji Rewizyjnej nadawane są według zajmowanej funkcji.
Proces nadawania stopni w OSP
W wielu jednostkach OSP proces awansu jest ściśle określony. Przykładowe systemy awansu obejmują:
- Strażak - od początku członkostwa w dorosłej Jednostce Operacyjno-Technicznej (JOT).
- Starszy strażak - po upływie 5 lat jeżdżenia do akcji, lub nie prędzej niż po półtora roku, w zależności od aktywności i wyszkolenia.
- Dowódca roty - po upływie 10 lat jeżdżenia do akcji, lub nie prędzej niż po pięciu latach członkostwa w JOT.
- Pomocnik dowódcy sekcji / Dowódca zastępu - po odbyciu i zaliczeniu kursu dowódców sekcji oraz w przypadku wakatu na tej funkcji.
- Dowódca sekcji - po mianowaniu na funkcję w rozkazie naczelnika, często spośród doświadczonych dowódców zastępu.
- Członkowie zarządu i Komisji Rewizyjnej - według wyboru.
Dzięki jasno określonym wytycznym stopień lub funkcja byłaby adekwatna z oczekiwanym wyszkoleniem, co nie zawsze ma miejsce w jednostkach, gdzie awanse rozdawane są "lekką ręką".
Kurs podstawowy strażaków OSP Egzamin 4.06.2023
Umundurowanie i zasady noszenia oznaczeń
Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Użytkując umundurowanie, należy przestrzegać następujących zasad:
- Do ubioru wyjściowego, galowego, paradnego zakłada się koszulę białą (o gładkiej fakturze tkaniny).
- Krawat powinien mieć jednolity czarny kolor (o gładkiej fakturze tkaniny).
- Skarpetki i obuwie powinny być w jednolitym czarnym kolorze (bez wzorków i ozdób).
- Sznur galowy zawiesza się na prawym ramieniu, przypinając go do guzika przyszytego w tym celu pod pagonem przy wszyciu pagonu w rękaw, natomiast warkocz sznura przypina się do pierwszego górnego guzika kurtki mundurowej.
- Sznur galowy do koszuli letniej przypina się do guzika przyszytego pod jej prawym pagonem, a warkocz z pomponem przypina się do guzika prawej kieszeni.
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić przy umundurowaniu: symbole żałoby według zasad powszechnie przyjętych w praktykowanym przez nich obrządku religijnym, elementy strojów regionalnych z zachowaniem postanowień § 3 z rozdz. 4 regulaminu oraz okulary przeciwsłoneczne.
Zasady noszenia orderów, odznaczeń i medali
Ordery, odznaczenia i medale nosi się według następujących zasad:
- Ordery i odznaczenia nosi się na wstążkach na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w kolejności wynikającej z ich znaczenia i godności (ordery, odznaczenia, medale).
- Złoty Znak Związku OSP RP nosi się na wstędze, którą zakłada się pod kołnierz koszuli tak, aby znak zawieszony był poniżej węzła krawata.
- Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda. Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.
- Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach munduru rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni. Liczba orderów i sposób ich rozmieszczenia są precyzyjnie określone w zależności od ich ilości.
- W razie nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu po raz kolejny, nosi się najwyższą jego klasę.
Baretki i odznaki
W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Baretki nosi się na lewej stronie piersi z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki, a wyższe stopnie odznaczeń przez nałożenie pionowego, wąskiego galonika złotego lub srebrnego.
Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Nie nosi się odznak przy koszulach letnich, bluzach itp. Odznakę „Wzorowy Strażak” nosi się na środku między guzikiem klapy, a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki, natomiast odznakę „Za wysługę lat” na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie.
Porównanie z systemem stopni w Państwowej Straży Pożarnej
OSP i PSP znacząco się różnią pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. W przypadku PSP to, kto nadaje stopnie strażackie, jest ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem stopień strażaka nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko, a nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe.
Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, a pozostałe stopnie aspirantów nadaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej. Stopień nadbrygadiera i generała brygadiera - najwyższy stopień w straży pożarnej - nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów straży pożarnej są dożywotnie, natomiast strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni, dodając określenie „w stanie spoczynku”. Odebranie stopnia w PSP może nastąpić w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, odebrania praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu oraz dyscyplinarnego wydalenia ze służby.
Aktualnie w Państwowej Straży Pożarnej wyróżniamy 19 stopni służbowych, podzielonych na cztery korpusy. Są to między innymi:
- Starszy szeregowy - najwyższy stopień korpusu szeregowych w PSP, odpowiednik starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
- Kapral - najniższy stopień podoficerski PSP, odpowiednik kaprala w Siłach Zbrojnych RP.
- Starszy ogniomistrz - oznakę stopnia starszego ogniomistrza poznamy po drugim znaku w kształcie litery „V” umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza.
- Młodszy aspirant - najniższy stopień w korpusie aspirantów w PSP, jego odpowiednikiem w wojsku jest stopień młodszego chorążego. Oznaką stopnia młodszego aspiranta jest znak w kształcie litery „V” z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
- Młodszy kapitan - pierwszy stopień oficerski w PSP, odpowiada randze podporucznika w Wojsku Polskim.
- Brygadier - pełni funkcję dowódcy brygady i w PSP jest odpowiednikiem stopnia podpułkownika w wojskach lądowych i komandora w marynarce.
- Nadbrygadier - pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który uroczyście mianuje Prezydent RP.
- Generał brygadier - najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent RP. Stopień w tej randze może posiadać jedynie jedna osoba - komendant główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.
Pierwsze profesjonalne jednostki straży pożarnej powstały na terenie Polski pod koniec XIX w. Systematyczne formowanie się struktury w polskim pożarnictwie wygenerowało nie tylko potrzebę hierarchii, ale także oficjalnego umundurowania. Pierwszy model munduru strażackiego powstał w 1915 r. dla Warszawskiej Straży Ogniowej. Oczywiście mundur PSP wielokrotnie ulegał zmianom, a jego dzisiejszy wygląd jest ściśle określony przez art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r., zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r.
Podsumowując, OSP i PSP znacząco się różnią pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. Istotne jest jednak to, że łączy je wspólna misja, jaką jest działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli.
tags: #litera #n #w #dystynkcji #osp