Pożar: Definicja, Przyczyny, Zagrożenia i Metody Gaszenia

Pożar to niekontrolowany proces spalania w miejscu do tego nieprzeznaczonym, czyli np. w mieszkaniu, szkole, szpitalu, ale również w lesie czy parku. Niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia stwarza zagrożenie dla ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego.

Warunki Powstania Pożaru: Trójkąt Spalania

Warunkiem zapoczątkowania pożaru (procesu spalania) jest istnienie trójkąta spalania. Jeśli zabraknie choćby jednego z jego elementów, wówczas pożar nie powstanie.

Trójkąt spalania składa się z trzech kluczowych elementów:

• Źródło ciepła (zapłonu): element inicjujący proces spalania, np. iskra, płomień, nagrzany przedmiot.
• Materiał palny: substancja zdolna do spalania, np. drewno, papier, gazy, ciecze.
• Utleniacz (powietrze/tlen): pierwiastek niezbędny do podtrzymania reakcji spalania.

Zagrożenia Związane z Pożarem

Podczas pożaru szczególne zagrożenie powoduje:

• wysoka temperatura,
• gęste zadymienie,
• łatwość rozprzestrzeniania się ognia przez przewody wentylacyjne.

Przyczyny Pożarów

Powstanie pożarów jest następstwem wielu zdarzeń, z których nie wszystkie można określić jako naturalne. Pożary to niebezpieczne zjawiska, które mogą zagrażać naszemu życiu, środowisku i mieniu.

Przyczyny Antropogeniczne (Związane z Działalnością Człowieka)

Bardzo często zaprószenie ognia jest następstwem m.in. nieodpowiedzialności i bezmyślności ludzi lub wad urządzeń. Wśród głównych przyczyn pożarów można wymienić:

• nieostrożne używanie otwartego ognia (np. w stodołach czy magazynach),
• porzucanie niewygaszonych papierosów i zapałek (niedopałki papierosów),
• niewłaściwe obchodzenie się z materiałami pirotechnicznymi,
• wadliwa instalacja elektryczna (np. zwarcia),
• celowe podpalenia,
• wypalanie traw,
• pozostawione bez nadzoru źródła ciepła.

Ryzyko wystąpienia pożaru w mieszkaniu lub domu jest bardzo duże ze względu na znajdujące się tam i często wykorzystywane instalacje - elektryczną i gazową. Kuchenka gazowa, piekarnik, płyta grzewcza, kuchenka mikrofalowa, czajnik elektryczny - te wszystkie sprzęty, o ile będą źle eksploatowane lub zostaną uszkodzone, mogą stanowić potencjalne zarzewie (źródło) pożaru.

Szkoła i sklep to miejsca, gdzie niezbędne jest wykorzystanie energii elektrycznej. Ze względu na dużą powierzchnię tych budynków, instalacja elektryczna w nich jest rozległa. Jeżeli nie będzie ona regularnie konserwowana i sprawdzana, to istnieje ryzyko awarii, która może spowodować wybuch pożaru.

Przyczyny Naturalne

O pożarze, jako o zagrożeniu naturalnym, mówimy w przypadku:

• samozapłonu oraz
• wyładowań atmosferycznych (piorunów).

Samozapłon to zjawisko, w którym materiał zapala się bez kontaktu z zewnętrznym źródłem ognia. Susza znacznie sprzyja występowaniu pożarów, dlatego podczas jej trwania często wydawane są zakazy wstępu do lasów.

Ciekawostka: Ściana Ogniowa

Ściana ogniowa (zwana inaczej ogniomurem) jest to ściana o wzmocnionej, niepalnej konstrukcji, którą stawia się między budynkami w zabudowie zwartej. Wystaje ona ponad dach i ma na celu zapobieganie szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia na inne budynki.

Rodzaje Pożarów (Grupy Gaśnicze)

W Polsce, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, wyróżnia się poniżej omówione grupy pożarów.

Grupa A: Pożary Materiałów Stałych

Pożary materiałów stałych zwykle pochodzenia organicznego, których normalne spalanie zachodzi z tworzeniem żarzących się węgli (np. drewno, papier, węgiel). Stałe materiały palne mogą pod wpływem ciepła ulegać rozkładowi i wydzielać przy tym gazy i opary. Ich obecność powoduje, że materiały te palą się płomieniem. Jeśli materiał nie ma tych właściwości, to spala się poprzez żarzenie.

Grupa B: Pożary Cieczy i Materiałów Topiących Się

Pożary cieczy palnych i materiałów stałych topiących się (np. benzyna, nafta i jej pochodne, alkohol). Ciecze palne i substancje topiące się pod wpływem ciepła ulegają zapaleniu, gdy nad górną warstwą cieczy utworzy się mieszanina par z powietrzem. Dalszy proces spalania przebiega już samorzutnie. Pożar cieczy palnych może spowodować powstanie gazowej mieszaniny wybuchowej.

Grupa C: Pożary Gazów Palnych

Pożary gazów palnych (np. metan, propan, wodór, gaz miejski). Spalanie gazów odbywa się w warstwie stykania się strumienia gazu z powietrzem. Mieszanina gazu palnego z powietrzem może zostać zapalona nawet od najmniejszego źródła ciepła (np. iskry). Wybuch takiej mieszaniny może skutkować bardzo dużymi zniszczeniami.

Grupa D: Pożary Metali

Pożary metali (np. lit, sód, potas, glin). Palące się metale są bardzo trudne do ugaszenia. Z tego powodu armie stosują je jako środki zapalające, wywołujące pożary punktowe lub przestrzenne.

Grupa F: Pożary Tłuszczów i Olejów Jadalnych

Pożary tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych (np. tłuszcze zwierzęce i oleje spożywcze). Tłuszcze spożywcze w wyniku podgrzewania (np. podczas używania ich do smażenia potraw) osiągają wysoką temperaturę. Jeśli występują w większej ilości (np. w urządzeniach kuchennych stosowanych w restauracjach), ugaszenie ich pożaru staje się bardzo trudne, ponieważ mogą zacząć się palić ponownie, jeśli powtórnie dotrze do nich tlen z powietrza. Przy próbie ugaszenia takiego pożaru wodą może nastąpić wyrzut palącego się tłuszczu, co gwałtownie może powiększyć strefę spalania.

Środki Gaśnicze i Ich Zastosowanie

Do walki z ogniem służy sprzęt gaśniczy, czyli urządzenia przeznaczone do gaszenia pożarów. Wykorzystujemy do tego środki gaśnicze - specjalne substancje, które mogą ugasić ogień. W celu ugaszenia pożaru stosuje się kilka rodzajów środków gaśniczych. Ich wybór zależy od rodzaju spalanego materiału, a zatem należy w pierwszej kolejności rozpoznać, co się pali, czyli zidentyfikować grupę pożaru. Najbardziej znanymi metodami walki z pożarem jest użycie środków gaśniczych. Do powszechnie stosowanych środków gaśniczych zaliczamy: wodę, pianę, piasek, gazy i proszki.

Woda jako Środek Gaśniczy

Woda pochłania dużą ilość ciepła, dzięki czemu obniża temperaturę. Po zetknięciu z ogniem zamienia się w parę wodną, która wypiera tlen, hamując cały proces spalania. Choć woda należy do najpopularniejszych środków gaśniczych, to niekiedy procesowi spalania ulegają materiały zbudowane z pierwiastków i związków chemicznych z nią reagujących. Próba ugaszenia takiego pożaru wodą spowoduje zwiększenie ognia i skutek odwrotny do zamierzonego.

Kiedy nie wolno gasić wodą:

• Materiałów reagujących chemicznie z wodą (np. karbid, sód, potas), ponieważ jej użycie spowodowałoby zwiększenie pożaru.
• Materiałów żarzących o bardzo wysokiej temperaturze żaru, ponieważ mogłoby dojść do mieszaniny wybuchowej.
• Płynów łatwopalnych lżejszych od wody (np. olej, benzyna), ponieważ kontakt z wodą mógłby spowodować rozproszenie się palącej cieczy.
• Urządzeń elektrycznych pod napięciem, ponieważ woda jest dobrym przewodnikiem i może dojść do porażenia.

Piana Gaśnicza

Dzięki zawartości wody w piance, obniża ona temperaturę. Pianka izoluje dostęp tlenu do powierzchni palącego się materiału, powodując zduszenie ognia. Wszystkie ograniczenia w stosowaniu wody wynikają z obecności wody w składzie piany gaśniczej.

Kiedy nie wolno gasić pianą:

• Materiałów reagujących chemicznie z wodą.
• Materiałów żarzących o bardzo wysokiej temperaturze żaru.
• Płynów łatwopalnych lżejszych od wody.
• Urządzeń elektrycznych pod napięciem.

Proszki Gaśnicze

To drobno zmielone związki chemiczne (węglanowe lub fosforanowe), które izolują płonące ciała od dostępu tlenu, zakłócają wymianę ciepła oraz hamują reakcje chemiczne zachodzące w pożarze.

Kiedy nie wolno gasić proszkami:

• Proszki nie służą do gaszenia precyzyjnych urządzeń mechanicznych w ruchu, gdyż mogą powodować ich uszkodzenie.
• Płonącej odzieży na człowieku, gdyż może to skutkować odmrożeniem.
• Materiałów, które w swej cząsteczkowej budowie zawierają tlen, który podtrzymuje proces palenia.
• Materiałów żarzących o bardzo wysokiej temperaturze żaru.

Piasek jako Środek Gaśniczy

Jest to materiał należący do łatwo dostępnych środków gaśniczych. Jest tani i zapobiega rozbryzgom, odcina dostęp powietrza do palącego się materiału. Podobnie jak proszki, piasek nie służy do gaszenia precyzyjnych urządzeń mechanicznych w ruchu, gdyż mogą powodować ich uszkodzenie.

Kiedy nie wolno gasić piaskiem:

• Urządzeń elektrycznych pod napięciem, ponieważ przewodzą prąd i może dojść do porażenia.
• Płynów łatwopalnych lżejszych od wody (np. olej, benzyna), ponieważ piasek tonie w palącej się cieczy.

Gazy Gaśnicze (np. Dwutlenek Węgla)

Gazy gaśnicze, takie jak dwutlenek węgla (CO2), są bardzo skutecznymi środkami gaśniczymi. Dzięki swoim właściwościom chłodzącym zmniejszają temperaturę materiałów palnych i zazwyczaj nie niszczą urządzeń mechanicznych będących w ruchu. Dwutlenek węgla obniża temperaturę i nie przejawia właściwości niszczących.

Podręczny Sprzęt Gaśniczy

Do podręcznego sprzętu gaśniczego zaliczamy gaśnice, koce gaśnicze oraz hydranty (zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne).

Postępowanie w Przypadku Pożaru

Podczas każdego pożaru powinniśmy zachować szczególną ostrożność. Jeśli ogień jest mały, to należy spróbować go ugasić. W przypadku większego pożaru, należy ewakuować wszystkich domowników.

Aby połączyć się ze strażą pożarną, możesz wybrać numer 998. Do listopada 2021 roku można było dzwonić bezpośrednio na ten numer. Po tej dacie, nastąpiło przekierowanie z tego numeru bezpośrednio do Centrów Powiadamiania Ratunkowego (numer 112), gdzie następuje szybka selekcja zgłoszeń, a dopiero wówczas informowane są odpowiednie służby, m.in. Straż Pożarna.

Warto pamiętać, że po ugaszeniu pożaru strażacy często zajmują się rozbiórką spalonych elementów wyposażenia budynku grożących zawaleniem, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa i stabilności konstrukcji.

Znaki Ochrony Przeciwpożarowej

Znaki te wskazują nie tylko miejsca niebezpieczne oraz czynności, których wykonywanie mogłoby wywołać pożar, ale także punkty, w których znajduje się np. sprzęt pożarniczy.

• Hydrant wewnętrzny
• Telefon do użycia w stanie zagrożenia
• Kierunek do rozmieszczenia sprzętu pożarniczego lub urządzenia ostrzegającego
• Drabina pożarowa
• Zestaw sprzętu przeciwpożarowego
• Gaśnica
• Zakaz używania otwartego ognia
• Palenie tytoniu zabronione
• Zakaz gaszenia wodą
• Nie zastawiać
• Uruchamianie ręczne

tags: #co #to #jest #pozar #edb