Co towarzyszy każdemu pożarowi? Kompleksowe informacje o zapobieganiu i postępowaniu

Pożar to niekontrolowany proces spalania, który może być wielkim przeżyciem, szczególnie dla osób, które nigdy nie miały z nim styczności. Zrozumienie zagrożeń pożarowych oraz odpowiednie przygotowanie to klucz do zminimalizowania ryzyka i skutecznej ochrony życia oraz mienia.

Zagrożenia pożarowe i wybuchowe

Definicje i klasyfikacje

Zagrożeniem pożarowym nazywamy zespół czynników wpływających na powstanie i rozprzestrzenianie się pożaru, a przez to na bezpieczeństwo życia ludzi. Z kolei zagrożeniem wybuchowym jest możliwość tworzenia przez palne gazy, pary palnych cieczy lub pyły w różnych warunkach, mieszanin z powietrzem, które pod wpływem czynnika inicjującego zapłon wybuchają, czyli ulegają gwałtownemu spalaniu połączonemu ze wzrostem ciśnienia.

Materiały niebezpieczne pożarowo

Materiały palne, które są traktowane jako niebezpieczne pożarowo, obejmują:

• Gazy palne: acetylen, metan, wodór, propan-butan, amoniak, gaz ziemny.
• Ciecze: których pary z powietrzem tworzą mieszaniny palne i wybuchowe (np. węglowodory ciekłe, alkohole, rozpuszczalniki takie jak aceton, benzyna) o temperaturze zapłonu poniżej 55°C.
• Ciała stałe: wytwarzające w zetknięciu z wodą lub parą wodną gazy palne, zapalające się samorzutnie w powietrzu materiały wybuchowe i pirotechniczne oraz pyły palne.

Strefy zagrożenia wybuchem (klasyfikacja ATEX)

Strefy dla gazów/par cieczy:

• Strefa 0: atmosfera wybuchowa występuje stale, często lub przez długie okresy.
• Strefa 1: atmosfera wybuchowa może czasami wystąpić w trakcie normalnego działania.
• Strefa 2: atmosfera wybuchowa nie występuje w trakcie normalnego działania, a w przypadku wystąpienia, utrzymuje się przez krótki okres.

Strefy dla pyłów/proszków:

• Strefa 20: przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu występuje stale, często lub przez długie okresy.
• Strefa 21: przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu może czasami wystąpić w trakcie normalnego działania.
• Strefa 22: przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu nie występuje w trakcie normalnego działania, a w przypadku wystąpienia, utrzymuje się przez krótki okres.

W każdej ze stref zagrożenia wybuchem obowiązuje zakaz używania otwartego ognia. Potencjalnym źródłem zapłonu i wybuchu w takiej strefie może być wyładowanie elektrostatyczne, promieniowanie elektromagnetyczne, iskra mechaniczna, a nawet gorąca powierzchnia.

Podstawowe źródła zapłonu

Do potencjalnych źródeł zapłonu, zgodnie z Polską Normą [PN-EN 1127-1:2011], zalicza się:

• Gorące powierzchnie
• Płomienie i gorące gazy
• Iskry wytwarzane mechanicznie
• Urządzenia elektryczne
• Prądy błądzące, katodowa ochrona przed korozją
• Elektryczność statyczna
• Uderzenie pioruna
• Fale elektromagnetyczne o częstotliwości radiowej (RF) od 10⁴Hz do 3*10¹¹Hz
• Fale elektromagnetyczne od 3*10¹¹Hz do 3*10¹⁵Hz
• Promieniowanie jonizujące
• Ultradźwięki
• Sprężanie adiabatyczne i fale uderzeniowe
• Reakcje egzotermiczne, łącznie z samozapaleniem pyłów.

Warto o tym pamiętać m.in. prowadząc prace pożarowo niebezpieczne, których sposób prowadzenia został uregulowany w § 36. Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2010.109.719).

Zapobieganie pożarom i ochrona przeciwpożarowa

Ochrona przeciwpożarowa to wszystkie środki zapobiegające powstawaniu i rozszerzaniu się pożaru (profilaktyka przeciwpożarowa), a także umożliwiające ratowanie ludzi i zwierząt oraz skuteczne gaszenie pożaru (obrona przeciwpożarowa).

Ogólne metody zapobiegania pożarom

Ponieważ powstanie pożaru warunkuje obecność materiału palnego, czynnika utleniającego, źródła zapłonu i wolnych rodników - usunięcie jednego z nich wykluczy jego powstanie, proces lub rozprzestrzenianie. Aby zapobiegać pożarom w zakładach pracy, należy:

• Odpylać pomieszczenia zagrożone wybuchem.
• Usuwać odpady, szczególnie te mające zdolności do samonagrzewania się i samozapalania (np. zaolejone czyściwo).
• Usuwać trawę, liście itp. z najbliższego otoczenia zbiorników z gazami palnymi i cieczami palnymi.
• Czyścić z resztek substancji palnych aparaty i rurociągi oddawane do remontów związanych ze spawaniem.
• Wentylować pomieszczenia zagrożone wybuchem.
• Nie używać otwartego ognia i nie palić tytoniu w strefach zagrożonych pożarem lub wybuchem.
• Nie garażować pojazdów silnikowych w obiektach i pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu.
• Nie rozgrzewać za pomocą otwartego ognia smoły i innych materiałów w odległości mniejszej niż 5 m od obiektu, przyległego do niego składowiska lub placu składowego z materiałami palnymi.
• Nie składować materiałów na rozgrzanych lub rozżarzonych powierzchniach.
• Używać sprzętu elektrycznego zgodnie z przeznaczeniem oraz w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem należy używać sprzętu ze specjalną nieiskrzącą konstrukcją (EX).
• Pomieszczenie magazynowe butli z gazami palnymi należy chronić przed ogrzaniem do temperatury przekraczającej 35°C, ponieważ wzrost temperatury gazów może spowodować rozerwanie zbiorników.
• W pomieszczeniach zagrożonych wybuchem, a narażonych na działanie promieni słonecznych, stosuje się w oknach szyby matowe lub mleczne.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP)

IBP to dokument, który:

• Jest wymagany, jeżeli kubatura budynku lub strefy pożarowej przekracza 1000 m³.
• Jest opracowywany indywidualnie dla budynku/strefy pożarowej.
• Opisuje warunki przeciwpożarowe.
• Opisuje warunki i organizację ewakuacji.
• Opisuje sprzęt ppoż., który znajdziemy w budynku.
• Zawiera plan obiektu z zaznaczonymi drogami ewakuacyjnymi, kierunkami ewakuacji i lokalizacją sprzętu ppoż.
• Jest sporządzany przez specjalistów ds. ochrony ppoż.

IBP podlega aktualizacji co najmniej raz na dwa lata. Zarządca, właściciel lub użytkownik budynku odpowiada za posiadanie tego dokumentu, który powinien znajdować się w widocznym i dostępnym miejscu.

Prace niebezpieczne pod względem pożarowym

Przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, które mogą powodować bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania pożaru lub wybuchu, właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu powinien:

1. Ocenić zagrożenie pożarowe w miejscu wykonywania prac.
2. Ustalić rodzaj przedsięwzięć mających na celu niedopuszczenie do powstania i rozprzestrzeniania się pożaru lub wybuchu.
3. Wskazać osoby odpowiedzialne za odpowiednie przygotowanie miejsca pracy, za przebieg oraz zabezpieczenie miejsca po zakończeniu pracy.
4. Zapewnić wykonywanie prac wyłącznie przez osoby do tego upoważnione, posiadające odpowiednie kwalifikacje.
5. Zaznajomić osoby wykonujące prace z zagrożeniami pożarowymi występującymi w rejonie wykonywania prac oraz z przedsięwzięciami mającymi na celu niedopuszczenie do powstania pożaru lub wybuchu.

Podczas wykonywania takich prac należy zabezpieczyć materiały palne, monitorować stężenie par cieczy lub gazów, mieć w miejscu prac sprzęt gaśniczy, kontrolować miejsce po zakończeniu prac i używać technicznie sprawnego sprzętu.

Rodzaj materiału a szybkość spalania

Eksperymenty wykazały, że współczesne meble i wyposażenie wnętrz, wykonane z materiałów syntetycznych, znacznie przyspieszają rozwój pożaru. W porównaniu do starych mebli (antyków), w pomieszczeniu z nowoczesnym wyposażeniem rozgorzenie może nastąpić już po kilku minutach, prowadząc do całkowitego spalenia, podczas gdy pożar w pomieszczeniu z antykami może trwać znacznie dłużej bez osiągnięcia fazy rozgorzenia.

Pożary lasów i obszarów przyleśnych

Każdej wiosny gwałtownie wzrasta zagrożenie pożarowe lasów i obszarów przyleśnych. Po zimie roślinność jest bardzo wysuszona i w następstwie tego szczególnie łatwo zapalna. Wypalanie pozostałości roślinnych na łąkach, pastwiskach, wrzosowiskach, torfowiskach, nieużytkach, w rowach i na pasach przydrożnych oraz w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu, stert lub stogów jest zabronione. Główną przyczyną takich pożarów są podpalenia wynikające najczęściej z ludzkiej bezmyślności.

Powiewy wiatru powodują bardzo szybkie rozprzestrzenianie się pożaru, który bardzo często przenosi się na zabudowania mieszkalne, gospodarcze oraz lasy. Pożary nieużytków angażują znaczną liczbę sił i środków Państwowej Straży Pożarnej, które w tym czasie mogą być niezbędne w innym miejscu dla ratowania życia i mienia ludzkiego, a koszty takich akcji są znaczne.

Zagrożenia związane z gazem i tlenkiem węgla

Zasady bezpiecznego użytkowania gazu

• Nie ogrzewaj pomieszczeń kuchnią gazową - długotrwałe spalanie gazu powoduje znaczny ubytek tlenu oraz nadmierną zawartość produktów spalania gazu, co jest niekorzystne dla zdrowia i może prowadzić do powstawania bezwonnego tlenku węgla (CO), silnie trującego gazu.
• Przepisy jednoznacznie zabraniają stosowania obu typu instalacji (gazowej i na gaz płynny) w jednym budynku, z wyjątkiem możliwości usytuowania kotłowni gazowej zasilanej z sieci gazowej w budynku mieszkalnym niskim (do 4 kondygnacji nadziemnych) mającym w mieszkaniach instalację zasilaną gazem płynnym.
• Połączenie butli (reduktora) z kuchenką powinien stanowić wąż elastyczny o długości nie większej niż 3 m i wytrzymałości na ciśnienie co najmniej 300 kPa, odporny na działanie składników gazu płynnego, uszkodzenia mechaniczne oraz temperaturę do 60°C.
• Temperatura pomieszczeń, w których instaluje się butle, nie może przekroczyć 35°C.

Tlenek węgla (czad)

Czad jest gazem trującym. W przypadku przedostania się do układu oddechowego człowieka wiąże się z hemoglobiną krwinek i hamuje proces oddychania tkankowego, stwarzając poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Z tlenkiem węgla można spotkać się podczas eksploatacji urządzeń spalinowych.

Nie należy stosować do ogrzewania pomieszczeń, w których stale przebywają ludzie, gazowych przenośnych urządzeń promiennikowych bez odprowadzania spalin. Zaczadzenie może również powodować uszczelnianie okien i drzwi w okresie zimowym, co ogranicza wymianę powietrza, prowadząc do niepełnego spalania paliwa w urządzeniach grzewczych i tworzenia się tlenku węgla.

Przewody kominowe (dymowe, spalinowe i wentylacyjne) powinny być poddawane okresowej kontroli, co najmniej raz w roku, w celu sprawdzenia ich stanu technicznego. Należy stosować paliwo przewidziane dla urządzenia grzewczego w instrukcji eksploatacji, posiadające odpowiednią wartość opałową i konsystencję.

Bezpieczeństwo pożarowe w domu jednorodzinnym

Bezpieczeństwo pożarowe to kluczowy aspekt ochrony wszystkich budynków mieszkalnych. Pożary mogą powstawać w wyniku różnych czynników, takich jak zwarcia elektryczne czy wycieki gazu. W wielu przypadkach można im zapobiec poprzez odpowiednie zabezpieczenie domu, montaż czujników dymu i tlenku węgla, a także stosowanie właściwych procedur ewakuacyjnych.

Najczęstsze zagrożenia w domach jednorodzinnych

• Nieprawidłowe użytkowanie urządzeń elektrycznych: przeciążenia gniazdek, używanie uszkodzonych przewodów czy pozostawianie włączonych urządzeń bez nadzoru może prowadzić do zwarć i przegrzania instalacji. Regularne przeglądy i konserwacja instalacji elektrycznej stanowi podstawę bezpieczeństwa przeciwpożarowego w domu.
• Nieostrożność przy korzystaniu z ognia: niezagaszone świece, palenie papierosów w łóżku bądź niewłaściwie zabezpieczony kominek należą do częstych przyczyn pożarów. Warto stosować się do podstawowych zasad bezpieczeństwa.
• Nieszczelności w instalacji gazowej: wycieki gazu w połączeniu z iskrą mogą doprowadzić do wybuchu i rozprzestrzenienia ognia w całym budynku. Czujki gazu stanowią jedno z podstawowych rozwiązań pozwalających na szybkie wykrycie tego typu zagrożenia.

Znaczenie czujników alarmowych

Nowoczesne technologie umożliwiają skuteczne monitorowanie pomieszczeń i szybkie wykrywanie zagrożeń pożarowych. Czujniki dymu, tlenku węgla oraz inteligentne systemy alarmowe należą do podstawowych elementów instalacji przeciwpożarowej w domu.

Wczesne wykrywanie zagrożeń - czujniki dymu i ciepła

Czujki dymu są niezbędnym elementem systemów przeciwpożarowych - ostrzegają mieszkańców o zagrożeniu, zanim płomienie rozprzestrzenią się po budynku. Wysokiej jakości czujki reagują na najmniejsze ilości dymu w powietrzu, a urządzenia wyposażone w czujniki ciepła dodatkowo monitorują gwałtowne wzrosty temperatury, co pozwala na szybką reakcję.

Monitoring jakości powietrza - czujniki tlenku węgla

Tlenek węgla to bezbarwny i bezwonny gaz, który stanowi śmiertelne zagrożenie. Jego obecność w domu może być niezauważalna, dlatego czujki gazu są kluczową częścią każdej instalacji przeciwpożarowej. Choć sam tlenek węgla nie jest gazem łatwopalnym, jego obecność może wskazywać na niepełne spalanie paliw, które często towarzyszy usterkom urządzeń grzewczych, zwiększając ryzyko pożaru.

Inteligentne systemy alarmowe

Nowoczesne systemy przeciwpożarowe pozwalają na integrację różnych typów czujników w jeden system ostrzegania. Informacje o zagrożeniu mogą być przesyłane na urządzenia mobilne, co pozwala na natychmiastową reakcję nawet wtedy, gdy właściciele nie przebywają w domu. Łącząc np. bezprzewodowe czujki dymu oraz systemy oddymiania, można stworzyć bardzo skuteczne zabezpieczenie przeciwpożarowe domu.

Postępowanie w razie pożaru i ewakuacja

Jak zachować bezpieczeństwo i przeprowadzić ewakuację

Panika, strach i olbrzymi stres to tylko niektóre emocje, które mogą towarzyszyć każdemu w sytuacji pożaru. W Strefa998.pl już z doświadczenia wiadomo, że trzeba zachować spokój i opanowanie, posiadając odpowiednią wiedzę i świadomość działania.

Kroki do podjęcia w przypadku pożaru:

1. Powiadomienie osób w niebezpieczeństwie: W trakcie wybuchu pożaru należy poinformować domowników, pracowników czy osoby znajdujące się w niebezpieczeństwie.
2. Powiadomienie odpowiednich służb: Wystarczy wybrać numer alarmowy Straży Pożarnej - 998. Osoba na dyżurze zada kilka pytań, które pozwolą na zlokalizowanie miejsca pożaru. Należy podać imię i nazwisko, numer telefonu, adres i ewentualnie nazwę palącego się obiektu. Nie rozłączać się, dopóki zgłoszenie nie zostanie potwierdzone.
3. Przejęcie kierowania akcją: Wszystko zależy od miejsca. W zakładzie pracy akcją powinien zarządzać kierownik, w innym miejscu właściciel. W domu kontrolę nad akcją ratowniczą przejmuje osoba najbardziej opanowana.
4. Odłączenie mediów i gaszenie (jeśli to możliwe): Kolejnym krokiem jest odłączenie gazu i elektryki. Trzeba również sprawdzić, czy zamknięte są wszystkie okna. Po tych czynnościach można przystąpić do gaszenia pożaru (o ile będzie to oczywiście możliwe) za pomocą podręcznego sprzętu gaśniczego, na przykład gaśnicy.

Plany ewakuacyjne i instrukcje postępowania

Kluczowe są plany ewakuacyjne lub instrukcje postępowania, które powstały w szczególności dla miejsc publicznych takich jak lotniska, szkoły, galerie handlowe. Bez nich ewakuacja pracowników i ludności byłaby dużo bardziej skomplikowana i chaotyczna, mogąc doprowadzić do kolejnej tragedii.

Na planie ewakuacyjnym znajdują się wszelkie drogi ewakuacyjne, w tym korytarze czy schody prowadzące do wyjścia. W domu w przypadku powstania pożaru, trzeba go możliwie najszybciej opuścić, najlepiej nie korzystając z wind, tylko ze schodów. W tym czasie nie wolno biec, tylko należy poruszać się szybkim tempem prosto do wyjścia.

Podręczny sprzęt gaśniczy

Podręczny sprzęt gaśniczy jest przeznaczony do gaszenia pożarów w zarodku, czyli w pierwszej fazie jego powstania. Zaliczamy do niego m.in. koce gaśnicze, gaśnice, hydronetki i hydranty wewnętrzne.

Typy gaśnic:

• Pianowe: zbiornik cylindryczny z wodnym roztworem środka pianotwórczego oraz zbiornik z gazem napędowym.
• Proszkowe: zbiornik cylindryczny zaopatrzony w dźwignię, która uruchamia zawór lub zbijak, a ten z kolei - dodatkową butlę z gazem - wyrzutnikiem. Środek gaśniczy (proszek) wyrzucany jest przy pomocy gazu obojętnego (azot lub dwutlenek węgla).
• Śniegowe (CO2): zbiornik cylindryczny zaopatrzony w zawór i wężyk zakończony dyszą wylotową. Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla, który po uruchomieniu pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, oziębiając się do temperatury ok. -78°C.

Jedna jednostka sprzętu o masie środka gaśniczego 2 kg (lub 3 dm³) powinna przypadać na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej w budynku niechronionym stałym urządzeniem gaśniczym, zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL IV, produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego ponad 500 MJ/m², lub zawierającej pomieszczenie zagrożone wybuchem.

Gaśnice należy poddać niezwłocznym przeglądom technicznym, jeśli strzałka manometru znajduje się poza zielonym obszarem, gaśnice były uruchamiane, zerwano w nich plomby, mają ślady uszkodzenia mechanicznego lub nie posiadają czytelnej kontrolki z terminem ważności badań.

Rozmieszczenie podręcznego sprzętu gaśniczego

Sprzęt powinien być umieszczony w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, przy wejściach i klatkach schodowych, przy przejściach i korytarzach, przy wyjściach na zewnątrz pomieszczeń. W obiektach wielokondygnacyjnych sprzęt należy umieszczać w tych samych miejscach na każdej kondygnacji. Do sprzętu powinien być dostęp o szerokości co najmniej 1 m. Sprzęt należy umieszczać w miejscach nienarażonych na uszkodzenie mechaniczne oraz działanie źródeł ciepła.

Zasady postępowania pracowników na wypadek pożaru

Pracodawca jest zobowiązany do ustalenia w zakładzie sposobu postępowania na wypadek pożaru - w formie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i zapoznania z nią pracowników. Do właściciela, zarządcy lub użytkownika budynków należy wyposażenie i utrzymanie w pełnej sprawności instalacji i urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych oraz gaśnic, wyposażenie obiektów w przeciwpożarowe wyłączniki prądu, utrzymanie stanu dróg ewakuacyjnych, umieszczenie instrukcji postępowania wraz z wykazem telefonów alarmowych, przeprowadzenie szkoleń i ćwiczeń, oraz stosowanie znaków ostrzegawczych.

tags: #co #towarzyszy #kazdemu #pozarowi