Ćwiczenia strażackie w walce z pożarami lasów

Pożary lasów należą dziś do najtrudniejszych i najbardziej wymagających działań ratowniczo-gaśniczych. Zmieniające się warunki klimatyczne, coraz dłuższe okresy suszy oraz rosnąca liczba pożarów wielkopowierzchniowych sprawiają, że przygotowanie wyspecjalizowanych modułów gaśniczych staje się jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa. Gaszenie pożarów leśnych jest jednym z największych wyzwań, przed jakimi w czasie swojej służby stają strażacy. Terenowe i techniczne przeszkody w pozyskiwaniu i podawaniu wody, zazwyczaj znaczny obszar oraz trudny do przewidzenia rozwój zjawisk pożarowych sprawiają, że strażacy dysponowani do tego typu zdarzeń powinni być wyposażeni w bardzo szeroki zakres wiedzy i specyficzne umiejętności radzenia sobie w obcym często terenie. Z danych statystycznych wynika, że w 2016 roku spośród 126 228 pożarów, aż 4809 dotyczyło lasów.

Znaczenie ćwiczeń i specjalistycznego szkolenia

W obliczu rosnącego zagrożenia, ćwiczenia taktyczno-bojowe i manewry pożarnicze są niezbędne do doskonalenia współdziałania służb, sprawdzania procedur i przygotowania strażaków. Tego typu działania pozwalają nie tylko doskonalić umiejętności ratowników, ale również zwiększają skuteczność reakcji w realnych sytuacjach zagrożenia. Strażacy wykazują się znajomością procedur ratowniczych i obsługi sprzętu, a także odpornością na stres i niesprzyjające warunki.

Dla kadetów, kończących dwuletni okres nauki, udział w ćwiczeniach w ramach przedmiotu taktyki zwalczania pożarów jest kluczowy. Konspekt jednodniowych manewrów często powstaje przez blisko miesiąc, a jego zrealizowanie wymaga zgrania różnych elementów. Poprzedzające ćwiczenia zajęcia teoretyczne swoją tematyką obejmują zarówno zagadnienia czysto taktyczne, jak i organizacyjne. Przykładem zaangażowania w przygotowanie kadetów jest st.kpt. Rafał Czaja, który angażuje się w opracowanie scenariuszy zajęć, przydział zadań i omówienie działań.

W Polsce istnieją także wyspecjalizowane moduły, takie jak GFFF (Ground Forest Fire Fighting). Jeden z siedmiu takich zespołów, Moduł GFFF Olsztyn, ćwiczył praktyczne działania pod okiem instruktorów z wielkopolskiej PSP w dniach 13-15 kwietnia br. w Orzyszu, doskonaląc umiejętności strażaków z województwa warmińsko-mazurskiego.

Przykłady ogólnopolskich i powiatowych ćwiczeń

Ćwiczenia „Charnowo 2026” w Nadleśnictwie Ustka

W sobotę 18 kwietnia na terenie Nadleśnictwa Ustka odbyła się powiatowa koncentracja sił i środków krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego pod kryptonimem „Charnowo 2026”. W ćwiczeniach wzięło udział ponad 140 strażaków oraz przedstawicieli innych służb i instytucji, dysponując ponad 40 pojazdami ratowniczymi. Głównym założeniem manewrów było ugaszenie wielkopowierzchniowego pożaru lasu. Strażacy musieli dostarczyć wodę z punktu czerpania na rzece Słupi w Wodnicy, oddalonego o ponad 2 kilometry, za pomocą dwóch magistral wężowych. Z powietrza działania wspierał helikopter Lasów Państwowych. W krytycznym momencie natarcia okrążającego podano 18 gaśniczych prądów wody. Całym przedsięwzięciem kierował sztab akcji powołany na terenie działań. Zespoły dronowe z Komendy Wojewódzkiej PSP w Gdańsku, Komendy Powiatowej PSP w Chojnicach oraz OSP w Korzybiu prowadziły ciągłe rozpoznanie z powietrza, wspierając dowódców i sztab. Zabezpieczenie medyczne zapewnił zastęp delegowany przez KW PSP w Gdańsku. Komendant gminny ZOSP RP w Potęgowie Krzysztof Ulaszek podkreślił, że postawa druhów była wzorcowa, nazywając OSP Potęgowo i OSP Łupawa "jedną, świetnie naoliwioną maszyną".

Część zastępów w trakcie manewrów musiała przerwać ćwiczenia i ruszyć do gaszenia prawdziwego pożaru budynku gospodarczego w Kobylnicy. Równolegle inne jednostki zabezpieczały teren operacyjny Słupska oraz gasiły pożar traw w Żochowie. Ten dzień pokazał, że druhowie potrafią działać skutecznie nawet w warunkach symultanicznych zagrożeń.

Ćwiczenia „LAS 2025” w Nadleśnictwie Parciaki

W dniu 11 czerwca 2025 roku na terenie Nadleśnictwa Parciaki przeprowadzono ćwiczenia na kompleksie leśnym dla jednostek Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych z Gminy Jednorożec oraz wydzielonych sił powiatu przasnyskiego pod kryptonimem „LAS 2025”. Głównym celem ćwiczeń było praktyczne sprawdzenie przygotowania i doskonalenia współdziałania sił i środków krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego do prowadzenia działań ratowniczych podczas pożarów wielkoobszarowych lasów, w tym współpracy ze Służbą Leśną. Zadaniem było zapewnienie wystarczającej wydajności środka gaśniczego w celu lokalizacji i likwidacji zagrożenia w postaci pożaru lasu. W tym celu zbudowano stanowisko czerpania wody na zbiorniku przeciwpożarowym przy Nadleśnictwie Parciaki oraz sprawdzono możliwości dostarczenia wody z Rzeki Orzyc. W ćwiczeniach udział wzięły zastępy z KP PSP w Przasnyszu, Jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy Jednorożec oraz Zastęp OSP Mchowo z pojazdem UTV.

Na zakończenie ćwiczeń dokonano podsumowania działań, przedstawiono uwagi i wnioski przez Kierującego Działaniem Ratowniczym i zespołu rozjemców oceniających działania. Ćwiczenia podsumował także Komendant Powiatowy PSP w Przasnyszu - st.bryg. Waldemar Białczak oraz Nadleśniczy Nadleśnictwa Parciaki Pan Paweł Zdzioch.

Ćwiczenia „LAS 2026” w Nadleśnictwie Konin

W dniach 22-24 kwietnia 2026 roku na terenie Leśnictwa Kowalewek w Nadleśnictwie Konin przeprowadzono specjalistyczne ćwiczenia „LAS 2026”. W działaniach uczestniczyli strażacy z Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych nr 1 i 2 Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Koninie oraz druhowie Ochotniczych Straży Pożarnych z Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego z gminy Rzgów. Realistyczny scenariusz akcji opierał się na symulacji pożaru lasu, którego pierwszym sygnałem było zadymienie widoczne nad drzewami w jednym z oddziałów leśnych. Zadysponowane zastępy były kierowane na miejsce zdarzenia z wykorzystaniem dronów, które znacząco usprawniły lokalizację ogniska pożaru. Po rozpoznaniu sytuacji kierujący działaniem ratowniczym zdecydował o konieczności zadysponowania dodatkowych sił i środków. Kluczowym elementem działań była budowa magistrali wodnej z wykorzystaniem podziemnego zbiornika przeciwpożarowego należącego do Lasów Państwowych.

Podczas ćwiczeń wykorzystano szeroki wachlarz sprzętu. Strażacy pracowali m.in. z przenośnymi, rozkładanymi zbiornikami na wodę oraz przyczepą wężową wyposażoną w odcinki W110 o łącznej długości aż 1000 metrów. W działaniach uczestniczył również uniwersalny samochód terenowy typu UTV, który umożliwia sprawne poruszanie się w trudnym, leśnym terenie. Istotną rolę odegrały także bezzałogowe statki powietrzne, które pozwoliły na bieżące monitorowanie sytuacji oraz precyzyjne naprowadzanie zastępów. Ćwiczenia były również okazją do sprawdzenia infrastruktury przeciwpożarowej, oceniając przejezdność dróg leśnych, ich oznakowanie oraz sprawność punktów czerpania wody. Współpraca z Nadleśnictwem Konin oraz jednostkami OSP ma kluczowe znaczenie w kontekście zbliżającego się sezonu zwiększonego zagrożenia pożarowego.

Ćwiczenia „LAS 2026” w Gostyni (powiat mikołowski)

Strażacy z powiatu mikołowskiego sprawdzili, jak działać przy dużym pożarze lasu podczas powiatowych ćwiczeń ratowniczych pod kryptonimem „LAS 2026” odbywających się 25 kwietnia na terenach leśnych Nadleśnictwa Kobiór w Gostyni. W ćwiczeniach wzięło udział 105 strażaków z 16 jednostek OSP z terenu powiatu mikołowskiego oraz funkcjonariusze Komendy Powiatowej PSP w Mikołowie. Manewry zorganizowała Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Mikołowie przy współpracy z Nadleśnictwem Kobiór. Scenariusz zakładał pożar całkowity drzewostanu w obrębie jednego z oddziałów leśnych. Celem ćwiczeń było sprawdzenie założeń powiatowego planu ratowniczego dotyczących działań podczas wielkopowierzchniowego pożaru obszarów leśnych. Podczas ćwiczeń przećwiczono nie tylko podstawowy scenariusz pożaru lasu, ale również warianty awaryjne.

Manewry w Puszczy Niepołomickiej i udział Kompanii Odwodowej OSP

Strażacy z Kompanii Odwodowej Ochotniczych Straży Pożarnych nr 9 19 kwietnia mieli ćwiczenia w kobiórskich lasach, gdzie 21 wozów strażackich gnało DK1. Polegały one na ugaszeniu pożaru przez przećwiczenie podawania wody na duże odległości, tzw. przetłaczanie. Akcję koordynowała Komenda Państwowej Powiatowej Straży Pożarnej w Pszczynie, a pożar ugasić musieli strażacy - ochotnicy z 19 jednostek OSP. Tempo przygotowania do akcji i posprzątania po niej było imponujące. Wszystko było jak na prawdziwej akcji: dojazd do leśnego obszaru trawionego przez ogień, sprawne rozmieszczenie plutonów: czerpania wody, zaopatrzenia wodnego i dwóch gaśniczych.

W Puszczy Niepołomickiej, na obszarze ponad 110 km², realizowano ćwiczenia z udziałem kadetów II kompanii, koordynowane przez st.kpt. Rafała Czaję. Przyjęty scenariusz obejmował utworzenie punktu koncentracji sił i środków, przejazd pododdziałów do tego punktu przy pomocy mapy (8,7 km), podział plutonu na poszczególne funkcje (zastępy gaśnicze, zastęp wężowy, rozjemców i pozorantów). Głównym założeniem było ugaszenie pożaru lasu, którego front w początkowej fazie osiągnął szerokość około 20 metrów. W działaniach zaangażował się gospodarz terenu - pracownicy Nadleśnictwa Niepołomice oraz Wojskowa Straż Pożarna Składu Materiałowego Kłaj. Pracownicy Lasów Państwowych zauważyli pożar, zaalarmowali jednostki ochrony przeciwpożarowej i jako pierwsi ruszyli do działania. Ze względu na ograniczone do 400 litrów zasoby wodne nie byli w stanie samodzielnie opanować sytuacji.

Przybyłe na miejsce zastępy miały do dyspozycji łącznie 7000 litrów wody (4500 l z dwóch GBA z SA PSP oraz 2500 l z GBA z Wojskowej Straży Pożarnej). Kierujący działaniem ratowniczym podjął decyzję o dostarczaniu wody z naturalnego zbiornika wodnego, oddalonego o ok. 1,5 km, wykorzystując system przepompowywania wody ze stanowiskiem pośrednim. Podczas przerwy w dostawie wody front pożaru osiągnął szerokość 40 metrów. Rolą kierującego było ustabilizowanie układu dostarczania wody oraz podanie 6 prądów wody w natarciu przy ciśnieniu 8 bar. Jednym z najważniejszych ogniw każdego działania ratowniczego jest właściwe przygotowanie łączności radiowej i prowadzenie zwięzłej, a jednocześnie treściwej korespondencji.

Wyzwania logistyczne, technologiczne i współpraca

Prowadzenie działań ratowniczych, w tym gaśniczych, na obszarach leśnych wymaga współdziałania z innymi służbami i instytucjami. Współorganizatorami ćwiczeń często są nadleśnictwa, a wsparcie zapewniają także Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych, Gmina Ustka oraz Zarząd Dróg Powiatowych w Słupsku. Pracownicy Lasów Państwowych odgrywają kluczową rolę w początkowej fazie wykrycia i zgłoszenia pożaru, a także w jego wstępnym gaszeniu, zanim dotrą jednostki straży pożarnej.

Nowoczesne technologie, takie jak drony i śmigłowce Lasów Państwowych, są coraz częściej wykorzystywane do rozpoznania z powietrza, monitorowania sytuacji oraz precyzyjnego naprowadzania zastępów. Zespoły dronowe prowadzą ciągłe rozpoznanie, wspierając dowódców i sztab. W ćwiczeniach wykorzystuje się również specjalistyczny sprzęt, np. przenośne, rozkładane zbiorniki na wodę, przyczepy wężowe z kilometrowymi odcinkami węży oraz uniwersalne samochody terenowe typu UTV, które ułatwiają sprawne poruszanie się w trudnym terenie leśnym. Ćwiczenia obejmują również sprawdzanie infrastruktury przeciwpożarowej, w tym przejezdności dróg leśnych, ich oznakowania oraz sprawności punktów czerpania wody.

tags: #cwiczenia #strazackie #pozar #lasu