Cytomegalowirus IgG a szczepienie na ospę – kompleksowy przewodnik

W obliczu rosnącej popularności teorii o rzekomej szkodliwości szczepień, kluczowe jest podkreślenie, że szczepionki to najlepiej przebadane produkty lecznicze. Przed wprowadzeniem na rynek przechodzą one rygorystyczne badania kliniczne, a po dopuszczeniu są ściśle monitorowane, co ułatwia ich masowe zastosowanie.

Ciąża to wyjątkowy okres w życiu kobiety, a ochrona przed infekcjami staje się szczególnie ważna. Artykuł ten ma na celu wyjaśnienie roli immunoglobulin, zwłaszcza IgG, w kontekście infekcji cytomegalowirusem (CMV) i szczepień, ze szczególnym uwzględnieniem ospy wietrznej.

Rola immunoglobulin w odporności

Immunoglobuliny G (IgG) - pamięć immunologiczna

Immunoglobuliny G (IgG) są kluczowe dla zapewnienia odporności na czynniki infekcyjne. Ta klasa immunoglobulin świadczy o przebytych infekcjach lub szczepieniach, stanowiąc pamięć immunologiczną organizmu. IgG są zapisem informacji o chorobie i sposobie jej pokonania, działając jako rezerwuar "wojsk" gotowych do ataku w chwili inwazji patogenu. Mają zdolność do intensywnego namnażania z „matrycy”.

Przeciwciała IgG krążą w naszej krwi przez całe życie po infekcji danym patogenem i natychmiast wiążą zarazek przy kolejnym kontakcie. Każde białko IgG wiąże jeden patogen.

Immunoglobuliny M (IgM) - świeża infekcja

Przeciwciała klasy IgM przypominają wyglądem płatek śniegu i składają się z pięciu połączonych ze sobą przeciwciał IgG. Ich obecność wskazuje na świeżą infekcję.

Idealna sytuacja dla każdej ciężarnej to dodatnie IgG i ujemne IgM, co oznacza odporność nabytą w przeszłości, bez aktywnej infekcji. Czasami wysokie stężenie IgG może wymagać powtórzenia badania, aby odróżnić nową infekcję od starej.

Szczepienia w okresie ciąży i przedkoncepcyjnym

Znaczenie szczepień przed ciążą

Ponieważ niektóre szczepionki są przeciwwskazane w ciąży, wskazane są szczepienia w okresie przedkoncepcyjnym, aby uniknąć zachorowania w ciąży. Przebycie niektórych chorób w tym okresie ma bowiem działanie teratogenne na płód. Przykładem jest szczepienie na odrę-świnkę-różyczkę (MMR), które powinno poprzedzać koncepcję o co najmniej miesiąc. Jest to czas potrzebny organizmowi na wytworzenie przeciwciał i usunięcie wirusów.

Choroby zakaźne szczególnie groźne w ciąży

Do najgroźniejszych chorób w okresie ciąży, ze względu na teratogenność lub zwiększone ryzyko obumarcia ciąży i poronienia, należą: różyczka, ospa wietrzna, świnka, odra.

• Różyczka: Zakażenie w I trymestrze wiąże się z 90% prawdopodobieństwem wad u dziecka, takich jak głuchota (60-75%), zaburzenia oczu (zaćma, małoocze, uszkodzenia siatkówki, jaskra), wady układu sercowo-naczyniowego (10-20%), neurologiczne (małogłowie, upośledzenie umysłowe - 10-25%). W II trymestrze ryzyko jest znacznie mniejsze, a w III nie obserwuje się powikłań dla płodu.
• Odra: Wirus odry nie powoduje wad wrodzonych, ale zwiększa ryzyko obumarcia płodu, poronienia i porodu przedwczesnego.
• Ospa wietrzna: Wywoływana przez wirus Varicella-zoster (VZV). Uznawana za łagodną chorobę wieku dziecięcego, może mieć ciężki, a nawet śmiertelny przebieg u dorosłych, w tym u kobiet w ciąży. Zachorowanie w ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia, porodu przedwczesnego, wad rozwojowych płodu i ospy wrodzonej, której objawy to m.in.: mała masa urodzeniowa, zmiany bliznowate, zaburzenia neurologiczne, wady kończyn i oczu (małoocze, zapalenie naczyniówki i siatkówki, zaćma), ograniczenie rozwoju umysłowego, zaburzenia czynności jelit i zwieracza pęcherza moczowego.

Transmisja i inkubacja wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV)

Wirus Varicella Zoster (VZV) to wirus DNA z rodziny Herpes. Jedynym rezerwuarem wirusa są ludzie. Ospa wietrzna najczęściej dotyka dzieci i nastolatków, ale każdy, kto nie chorował ani nie był szczepiony, jest podatny na zakażenie. Zachorowania obserwuje się głównie zimą i wczesną wiosną. Półpasiec nie wykazuje sezonowości, a 75% przypadków dotyczy osób powyżej 45. roku życia.

Źródłem zakażenia jest chory na ospę wietrzną, rzadziej na półpasiec. Transmisja może nastąpić drogą kropelkową, przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną lub skażonymi przedmiotami, a także przez łożysko. Okres inkubacji wynosi zwykle 10-21 dni (najczęściej 14-16 dni). Po wiremii wirus ulega utajeniu w komórkach układu nerwowego, a w sprzyjających warunkach (obniżenie odporności, stres) może dojść do reaktywacji w postaci półpaśca.

Objawy ospy wietrznej i półpaśca

U dzieci ospa wietrzna zazwyczaj ma przebieg łagodny, natomiast u dorosłych często jest cięższa. Na 1-2 dni przed wysypką mogą wystąpić objawy grypopodobne (gorączka, złe samopoczucie, ból głowy, mięśni, zapalenie gardła, nieżyt nosa, brak łaknienia). Następnie pojawiają się zmiany skórne: rumieniowe plamki, szybko zmieniające się w grudki, pęcherzyki wypełnione mętnym płynem i krostki, które zasychają w strupki. Wysypka pojawia się rzutami przez 3-4 dni, ma charakter polimorficzny i lokalizuje się początkowo na głowie i tułowiu, później na kończynach. Zmiany mogą również wystąpić na błonach śluzowych, w jamie ustnej, spojówkach i rogówce.

Półpasiec u dzieci przebiega łagodniej niż u dorosłych. Choroba zaczyna się od miejscowych objawów zwiastunowych po jednej stronie ciała (drętwienie, świąd, mrowienie, piekący ból). Po 3-4 dniach pojawiają się zmiany skórne w postaci wysypki, która ewoluuje od rumieniowych plamek, przez grudki i pęcherzyki, aż do strupków. Pęcherzyki mogą być bolesne lub swędzące. Wysypce mogą towarzyszyć gorączka, ból głowy, nadwrażliwość na światło i nudności. Zmiany skórne utrzymują się 2-4 tygodnie, pozostawiając przebarwienia, odbarwienia i blizny.

Diagnostyka i zapobieganie ospie w ciąży

Kobiety ciężarne eksponowane na wirusa VZV powinny mieć natychmiast przeprowadzoną diagnostykę serologiczną w celu oznaczenia poziomu przeciwciał IgG specyficznych dla VZV. Na podstawie tego poziomu można ocenić stan odporności pacjentki i podjąć decyzję o podaniu immunoglobuliny przeciwko VZV (VZIG), która ma złagodzić objawy choroby i zapobiec powikłaniom u matki. Lek należy podać jak najwcześniej, najlepiej w ciągu 96 godzin od kontaktu z wirusem.

W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciwko ospie wietrznej: monowalentna oraz poliwalentna (skojarzona z odrą, świnką i różyczką). Od 2002 roku szczepienia przeciwko ospie wietrznej są zalecane w Programie Szczepień Ochronnych (PSO), a w wybranych grupach ryzyka są obowiązkowe i refundowane. Szczepionka monowalentna może być stosowana w ramach profilaktyki poekspozycyjnej u zdrowych, nieszczepionych osób w ciągu 72 godzin po kontakcie z chorym.

Przeciwciała VZV w klasie IgM powstają bardzo szybko po wystąpieniu ospy wietrznej, a ich szczytowe stężenie występuje około 1-2 tygodnie po pojawieniu się wysypki. Przeciwciała IgG przeciwko VZV również powstają szybko i utrzymują się przez nieokreślony czas.

Szczepienia w ciąży a cytomegalowirus (CMV)

Cytomegalowirus (CMV) a odporność

Cytomegalowirus jest wirusem z rodziny Herpes. Infekcja CMV jest powszechna i często przebiega bezobjawowo. Dodatnie IgG dla cytomegalii u ciężarnej oznacza, że kobieta jest odporna, co jest korzystne, ponieważ chroni to dziecko przed infekcją pierwotną w ciąży. Ważne jest, aby wynik IgG był dodatni, a IgM ujemny, co świadczy o przebytej, a nie aktywnej infekcji.

CMV u niemowląt a szczepienia ochronne

Przebieg kliniczny poporodowego zakażenia cytomegalowirusem (CMV) u zdrowych, donoszonych niemowląt jest zazwyczaj bezobjawowy lub powoduje jedynie łagodne, samoograniczające się objawy. Większość zdrowych osób, w tym niemowląt, które nabywają zakażenie CMV po urodzeniu, nie doświadcza odległych problemów zdrowotnych.

Jedynie niemowlęta urodzone przedwcześnie lub z bardzo małą masą urodzeniową są narażone na rozwój ciężkiej nabytej cytomegalii. Objawy mogą wówczas obejmować zespół sepsy, zapalenie płuc, zapalenie wątroby z hepatosplenomegalią, małopłytkowość, a w szczególności neutropenię. Zakażenia wirusowe, w tym CMV, są dobrze znanymi przyczynami neutropenii u dzieci. W szczególności zakażenie CMV może bezpośrednio prowadzić do neutropenii, zwłaszcza u niemowląt z grup ryzyka. Oznacza to, że neutropenia w przebiegu zakażenia CMV u niemowlęcia jest przejściowym powikłaniem poinfekcyjnym, a nie wskazuje na przewlekłe, ciężkie zaburzenia szpiku kostnego lub na wrodzony błąd odporności. Nabyte zakażenie CMV jest częstym zjawiskiem, które zwykle przebiega nierozpoznane.

Kwalifikacja do szczepień niemowlęcia z nabytym zakażeniem CMV

Pytanie o możliwość kontynuacji szczepień u 5-miesięcznego niemowlęcia z nabytym zakażeniem CMV (manifestującym się stanem podgorączkowym, łagodnym zapaleniem wątroby i umiarkowaną neutropenią), szczepionego do tej pory bez powikłań zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, jest często podnoszone.

Z dostępnych badań wiadomo, że niemowlęta z wrodzonym lub nabytym zakażeniem CMV na ogół wykazują prawidłową odpowiedź mierzoną stężeniem swoistych przeciwciał na rutynowe szczepionki, takie jak DTaP-Hib-HBV, a prawie wszystkie osiągają poziom przeciwciał ochronnych podobny do poziomu u niezakażonych rówieśników. Brakuje bezpośrednich badań dotyczących bezpieczeństwa szczepień niemowląt z zakażeniem CMV i neutropenią.

Nie budzi zatem obaw podanie wspomnianych szczepionek inaktywowanych (DTaP-IPV-Hib-HBV, PCV-13), jak też szczepienia przeciwko rotawirusom. W opisanej sytuacji klinicznej niemowlę może zostać zaszczepione zarówno przeciwko tężcowi, błonicy, krztuścowi, Hib, polio, HBV, pneumokokom, jak też rotawirusom. Ze względu na ograniczenia wiekowe szczepionek przeciwko rotawirusom, szczepienia nie należy odraczać.

Inne istotne szczepienia dla ciężarnych

Grypa

Grypa to choroba układu oddechowego objawiająca się bardzo wysoką gorączką, kaszlem, bólem mięśni i dużym osłabieniem, zwykle bez kataru. Jej przebieg może być długi (do 4 tygodni) i często wymaga hospitalizacji, a niekiedy prowadzi do nadkażeń bakteryjnych i konieczności leczenia antybiotykami. Rekonwalescencja może trwać do 3 miesięcy. Grypa niesie ryzyko poważnych powikłań, a nawet zgonu.

Ciąża i okres okołoporodowy to czas obniżonej odporności. Leczenie ciężarnej jest trudne ze względu na przenikanie wielu leków przez barierę łożyskową. Zabezpieczenie matki i płodu poprzez szczepienia zapewnia optymalną ochronę.

Szczepionki przeciwgrypowe są opracowywane co roku pod kątem mutacji wirusa. Dlatego szczepienie należy powtarzać każdego roku. Badania wykazały istotną redukcję zachorowań na choroby układu oddechowego (ponad 40%) u matek szczepionych w III trymestrze ciąży oraz u ich dzieci. W badaniu z 2013 roku wykazano 63% redukcji zachorowań wśród dzieci matek zaszczepionych przeciwko grypie w okresie ciąży, w okresie 6 miesięcy po porodzie. W mleku matek zaszczepionych wyizolowano przeciwciała.

Na rynku dostępne są preparaty takie jak Sanofi Pasteur Vaxigrip i Mylan Influvac.

Tężec

Tężec to choroba atakująca układ nerwowy, wywoływana przez pałeczkę Clostridium tetani. Po wniknięciu do organizmu atakuje mięśnie, powodując ich napinanie i prężenie. Okres wylęgania wynosi od kilku dni do kilku tygodni. U noworodków do zakażenia dochodzi w trakcie przecinania pępowiny, często w warunkach pozaszpitalnych.

Krztusiec

Krztusiec to ciężka, bardzo zaraźliwa choroba układu oddechowego, objawiająca się męczącym suchym kaszlem. Jest szczególnie niebezpieczna u noworodków i niemowląt, prowadząc do zgonu. U dorosłych przebieg bywa łagodniejszy i często jest błędnie diagnozowany. Choroba przebiega 3-etapowo: nieżytowy (1-2 tygodnie), napadowego kaszlu (1-4 tygodnie) i zdrowienia (1-4 tygodnie).

W większości przypadków występują ataki kaszlu zakończone wymiotami, sinicą, a nawet utratą przytomności, spowodowane zamknięciem nagłośni. Podczas napadu dochodzi do pękania naczyń krwionośnych i pojawiania się wybroczyn na twarzy i gałkach ocznych. Niedotlenienie i utrata przytomności mogą prowadzić do śmierci, jeśli nie przeprowadzi się natychmiastowej resuscytacji. Szczepienia są bezpieczne w ciąży i chronią matkę oraz dziecko, które swoje szczepienie może otrzymać po ukończeniu 6 tygodnia życia.

tags: #cytomegalowirus #igg #a #szczepienie #na #ospe