W polskim pożarnictwie, kolorystyka hełmów bojowych oraz ich dodatkowe oznaczenia odgrywają kluczową rolę w identyfikacji funkcji i przynależności strażaków. Odpowiednie przepisy prawne szczegółowo określają, jakie kolory hełmów i otoków (pasków) powinny być stosowane przez funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz druhów Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).
Kolory hełmów strażaków PSP
W przypadku strażaków Państwowej Straży Pożarnej, kolorystykę hełmów oraz ich oznakowanie regulują dokumenty prawne, w tym przede wszystkim Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej. W rozdziale dotyczącym opisu ogólnego wzorów środków ochrony indywidualnej, punkt 6. opisuje hełm dla strażaka PSP. Zgodnie z tym dokumentem, hełm strażacki ma kolor czerwony (według systemu oznaczania barw, zastosowany czerwony kolor to RAL3000). Skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, jej boczna krawędź schodzi w kierunku uszu, a hełm jest wyposażony w osłonę karku i twarzy.
Oznaczenia funkcyjne na hełmach PSP (otoki)
Strażacy Państwowej Straży Pożarnej (oficerowie, aspiranci, podoficerowie i strażacy) noszą hełmy w kolorze czerwonym, z tym że dowodzący na różnych poziomach interwencji i zarządzania noszą hełmy zaopatrzone w otok w określonym kolorze:
- Otok koloru brązowego (metaliczny): Przeznaczony dla dowodzących na poziomie interwencyjnym, w szczególności:
- dowódców Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG),
- dowódców kompanii odwodu operacyjnego,
- dowódców grup operacyjnych.
- Otok koloru srebrnego (metaliczny): Stosowany przez dowodzących na poziomie taktycznym, w szczególności:
- komendantów powiatowych i miejskich PSP,
- dowódców batalionów Centralnego Odwodu Operacyjnego,
- komendantów szkół podoficerskich PSP.
- Otok koloru złotego (metaliczny): Zarezerwowany dla dowodzących na poziomie strategicznym, w szczególności:
- Komendanta Głównego PSP,
- komendantów wojewódzkich PSP,
- komendanta SGSP oraz komendantów szkół aspirantów PSP,
- dowódców wojewódzkich brygad odwodowych,
- dowódcy Centralnego Odwodu Operacyjnego.
Kolory hełmów strażaków OSP
W przypadku strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych, kwestia kolorów hełmów została poruszona w porozumieniu podpisanym 1 grudnia 2010 roku w Warszawie pomiędzy Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej a Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej. W porozumieniu tym została ustalona kolorystyka hełmów, która dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej jest CZERWONA, a dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych - BIAŁA.
Zgodnie z tymi ustaleniami, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych (prezesi, naczelnicy, druhowie) noszą hełmy w kolorze białym.
Oznaczenia funkcyjne na hełmach OSP (otoki)
Analogicznie do PSP, również na hełmach OSP stosuje się otoki, które wskazują na pełnioną funkcję:
- Otok koloru złotego (metaliczny): Noszony przez Prezesa Zarządu Głównego Ochotniczych Straży Pożarnych.
- Otok koloru srebrnego (metaliczny): Noszony przez prezesów zarządów wojewódzkich Ochotniczych Straży Pożarnych.
- Otok koloru brązowego (metaliczny): Przeznaczony dla dowodzących na poziomie interwencyjnym jednostek ochrony przeciwpożarowej innych niż PSP, w szczególności:
- komendantów gminnych straży pożarnych,
- komendantów zakładowych straży pożarnych lub zakładowych służb ratowniczych,
- komendantów lotniskowych straży pożarnych,
- naczelników ochotniczych straży pożarnych.
Czy jednostka OSP może stosować hełmy w innym kolorze niż biały?
Generalnie tak, chociaż porozumienie z 2010 roku określa kolor biały dla OSP. Należy tutaj wziąć pod uwagę dwa aspekty. Pierwszy aspekt to, że wspomniane porozumienie zostało zawarte przez ZOSP z PSP, więc dotyczy tylko jednostek zrzeszonych w ZOSP. Drugim aspektem jest to, że każde OSP jest stowarzyszeniem i działa na podstawie statutu. Jeżeli w statucie zawarto taki szczegół jak kolor hełmów inny niż biały, to OSP ma prawo używać hełmów w opisanym kolorze. Ważne jest, aby hełm posiadał świadectwo dopuszczenia CNBOP. Dlatego też ze względu na te dwa aspekty, wiele jednostek OSP w Polsce posiada i stosuje podczas działań hełmy, chociażby w kolorze tzw. limonkowym, czyli RAL 1026.
Dodatkowo, historycznie zdarzały się sytuacje, w których PSP posiadała białe hełmy, a OSP czerwone. Było to wynikiem zakupów przez gminy lub przekazywania sprzętu do OSP po zakończeniu atestu w PSP, co mogło prowadzić do odstępstw od ogólnie przyjętych zasad kolorystycznych.
Kolory hełmów w innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej
Przepisy prawa mundurowego PSP, jak i opisane porozumienie pomiędzy ZOSP i PSP, nie dotyczą innych jednostek ochrony przeciwpożarowej, takich jak Wojskowe Straże Pożarne, Zakładowe Straże Pożarne, Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze itp. Wszystkie te jednostki funkcjonują na odrębnych przepisach, które regulują lub mogą regulować kolorystykę stosowanych hełmów.