Wiosną 2017 roku seria incydentów z autobusami hybrydowymi marki Solbus, zwłaszcza pożary, wstrząsnęła komunikacją miejską w Częstochowie i wzbudziła dyskusje na temat bezpieczeństwa innowacyjnych technologii w transporcie publicznym.
Pożar autobusu Solbus SM18 Hybrid CNG w Częstochowie (28 kwietnia 2017)
Późnym popołudniem 28 kwietnia 2017 roku w Częstochowie doszczętnie spłonął przegubowy autobus hybrydowy marki Solbus SM18 Hybrid CNG, należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK) w Częstochowie. Do zdarzenia doszło na ulicy Legionów, podczas gdy pojazd obsługiwał linię nr 11. Na szczęście nikt nie został poszkodowany.
Kierowca autobusu, w czasie jazdy, poczuł zapach dymu i natychmiast zatrzymał pojazd, ewakuując pasażerów. Gdy sam opuścił autobus, ogień ogarnął już cały dach, zbudowany w dużej mierze z tworzywa sztucznego. Pożar szybko rozprzestrzenił się, obejmując zamontowane na dachu butle z gazem. Dzięki działaniu zaworów bezpieczeństwa nie doszło do eksplozji, a gaz ulatniał się w kontrolowany sposób, tworząc widowiskowy „język ognia” widoczny na amatorskich nagraniach. Mimo szybkiej interwencji czterech zastępów straży pożarnej, z pojazdu pozostała jedynie metalowa konstrukcja nośna.
Reakcja i działania MPK Częstochowa
Natychmiastowe decyzje i inspekcje
Po pożarze, MPK Częstochowa podjęło natychmiastową decyzję o wycofaniu z ruchu wszystkich pozostałych 39 posiadanych autobusów gazowo-elektrycznych typu Solbus SM18 Hybrid CNG. Pojazdy zostały skierowane do zajezdni w celu skrupulatnego skontrolowania wszystkich egzemplarzy.
Wrak spalonego przegubowca przetransportowano do zajezdni MPK, gdzie został poddany oględzinom biegłego do spraw pożarnictwa. Pobrano próbki wszystkich materiałów do badań laboratoryjnych, aby ustalić dokładne przyczyny zdarzenia. Przedstawiciele MPK wstrzymali się z komentarzami do czasu zakończenia dochodzenia.
Kontekst zakupu i wcześniejsze problemy floty hybrydowej
Autobusy hybrydowe gazowo-elektryczne zasiane sprężonym gazem ziemnym (CNG) zostały zakupione przez MPK Częstochowa dzięki 100-procentowej dotacji z programu „Gazela” Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Regulamin konkursu narzucił konieczność nabycia pojazdów z konkretnie takim napędem, co sprawiło, że Częstochowa okazała się jedynym odbiorcą hybryd elektryczno-gazowych na gaz CNG.
Flota Solbusów w Częstochowie borykała się z problemami już wcześniej. Ponad roczny etap mediacji MPK Częstochowa z dostawcą, firmą Lider Trading, zakończył się niekorzystnie dla przewoźnika. Lider Trading ogłosił upadłość, zmuszając MPK do samodzielnej naprawy pojazdów. Wcześniejsze awarie obejmowały problemy z superkondensatorami, a także rozszczelnienia przewodów paliwowych czy chłodniczych.
Przyczyny pożaru i dochodzenie
Ustalenia biegłych i hipotezy
Wstępnie ustalono, że przyczyną pojawienia się ognia w spalonym pod koniec kwietnia Solbusie w Częstochowie mogła być instalacja elektryczna - takie są ustalenia biegłego do spraw pożarnictwa, który badał wrak. Podobne wstępne ustalenia, wskazujące na zwarcie instalacji elektrycznej, dotyczyły wcześniejszego pożaru Solbusa pod Bydgoszczą. Fakt, że problemy z instalacją elektryczną wystąpiły w obu miastach, skłania do refleksji nad ewentualnymi systemowymi przyczynami.
MPK Częstochowa przeprowadziło oględziny pojazdu z udziałem biegłego oraz zabezpieczyło dokumentację. Przesłuchano także kierowcę autobusu i kierownika działu autobusowego MPK.
Postępowanie prokuratorskie i polityczne dyskusje
Sprawą kwietniowego pożaru zainteresowała się częstochowska prokuratura rejonowa. Lokalni politycy składają zawiadomienia, wskazując na potencjalne nieprawidłowości. W dyskusjach pojawiały się zarzuty dotyczące stanu technicznego pojazdów i odpowiedzialności za dopuszczanie ich do ruchu, a nawet spekulacje o nieprawidłowościach przy zakupie. Warto jednak przypomnieć, że regulamin konkursu „Gazela” jednoznacznie określał typ napędu, co eliminowało wpływ na wybór trakcji przy zakupie.
Pożar autobusu testowego Solbus w Lisim Ogonie (kwiecień 2017)
Niespełna kilka dni przed pożarem w Częstochowie, doszło do podobnego incydentu z innym autobusem marki Solbus. W czwartek, podczas jazdy testowej w miejscowości Lisi Ogon koło Bydgoszczy (na DK nr 10), zapalił się przegubowy, hybrydowy autobus Solbus, który wkrótce miał trafić do Częstochowy.
Autobus testowy, podobnie jak ten z Częstochowy, był zasilany gazem CNG oraz poprzez superkondensatory. Bydgoscy strażacy poinformowali, że spaleniu uległa tylna część pojazdu oraz dach wraz z osprzętem. Zbiorniki z gazem pozostały nienaruszone, a w zdarzeniu nikt nie został poszkodowany. Zdjęcia z miejsca zdarzenia wskazywały, że największe zniszczenia obserwować można przy suficie, co prawdopodobnie sugeruje początek pożaru właśnie w tamtej części pojazdu. Wiceprezes MPK Częstochowa, Robert Madej, wyjaśnił, że był to jeden z autobusów 18-metrowych, do odbiorów których MPK jeszcze nie doszło.
Pożar autobusu kursowego na trasie Sielpia - Barak
Bezpieczeństwo technologii gazowo-elektrycznej
Bezpieczeństwo zasilania CNG
Po serii pożarów, w lokalnych mediach pojawiły się pytania o bezpieczeństwo autobusów napędzanych gazem CNG, zwłaszcza że trakcja gazowa w Częstochowie pojawiła się w służbie liniowej po raz pierwszy. Paliwa gazowe często kojarzą się z ryzykiem eksplozji.
Autobusy z Solca Kujawskiego są zasilane gazem CNG (sprężonym metanem). Jest to prosty chemicznie paliwo, przechowywane w zbiornikach w postaci lotnej pod ciśnieniem 25 Mpa. W przypadku rozszczelnienia instalacji, gaz rozpręża się i, będąc lżejszym od powietrza, natychmiast uchodzi ku górze, co minimalizuje możliwość zapłonu. Pożar egzemplarza testowego w Lisim Ogonie potwierdził, że nawet podczas intensywnego pożaru instalacja gazowa nie rozszczelniła się, co dowodzi jej podwójnego bezpieczeństwa. Obawy pasażerów dotyczące zagrożenia ze strony gazu okazały się bezpodstawne.
Wyzwania innowacyjnej technologii
Spekuluje się, że incydenty mogą być związane z innowacyjną technologią napędu pojazdu, gdzie przyczyną mogła być nieprawidłowa kalibracja podzespołów. Michał Śliżak, szef marketingu producenta Solbusa, wyjaśniał, że wyprodukowanie takiej hybrydy i zgranie całego zarządzania energią jest znacznie bardziej skomplikowane niż zbudowanie autobusu elektrycznego. Mimo zapytań, firmy Lider Trading (producenta Solbusa) nie udało się uzyskać oficjalnego oświadczenia dotyczącego zdarzeń.
Kontekst historyczny i finansowy Solbusa
Historia problemów z pożarami i upadłość firmy
Pożary autobusów testowych nie były dla firmy Solbus z Solca Kujawskiego nowością. Pięć lat wcześniej testowy pojazd napędzany LNG spłonął podczas jazd próbnych, co doprowadziło do zerwania lukratywnego kontraktu na dostawę 31 autobusów. Niedługo później Solbus ogłosił upadłość i od lat boryka się z problemami finansowymi. Zamówienie w Częstochowie było jednym z najważniejszych dla firmy w ostatnich latach, a upadłość Lider Trading dodatkowo skomplikowała sytuację MPK Częstochowa.
Finansowe i operacyjne konsekwencje dla MPK Częstochowa
Częstochowski autobus był ubezpieczony, więc MPK otrzyma za niego odszkodowanie. Jednakże, pojawia się problem: hybrydy gazowo-elektryczne zostały zakupione dzięki dotacji na pojazdy z konkretnie takim napędem, a na rynku nikt już takowych nie produkuje, co utrudnia zakup podobnego autobusu.
MPK Częstochowa zainwestowało 1 milion złotych w budowę stacji ładowania gazu CNG, zakontraktowanego na 10 lat. Na szczęście, zakupiony gaz nie będzie obciążał przedsiębiorstwa, ponieważ pojawiły się liczne zapytania o możliwość tankowania gazu na terenie zajezdni.
W celu złagodzenia skutków wycofania hybryd, MPK Częstochowa wzmocniło swój tabor 40 autobusami klasy MAXI - Solaris Urbino 12, co częściowo zrekompensowało braki w taborze, zwłaszcza w okresie majówki, gdy liczba pasażerów była ograniczona.
tags: #czestochowa #solaris #pozar