Ochotnicza Straż Pożarna w Częstochowie Jednostka Ratownictwa Wodno-Nurkowego to organizacja o bogatej historii, prężnie działająca od 5 listopada 1871 roku. Jej obecną specjalnością jest Ratownictwo Wodno-Nurkowe. Częstochowska OSP wyróżnia się specyficzną formą działalności, będąc jednostką o unikalnym profilu wodno-nurkowym. Strażacy pracujący w niej prowadzą nawodne i podwodne akcje ratownicze na terenie całego województwa śląskiego. Jak podkreśla jej aktualny naczelnik Rafał Orłowski, jest to jedyna taka jednostka w województwie i jedna z kilku w Polsce, a także druga w kraju pod względem wieku, co świadczy o głęboko zakorzenionej tradycji i doświadczeniu.
Historia i Rozwój Jednostki
Powstanie i Początki
Impulsem do powstania w Częstochowie straży pożarnej był pożar miasta z 1871 roku, który wykazał całkowitą nieskuteczność ówczesnego systemu obrony pożarowej, bazującego na mobilizacji mieszkańców w razie zagrożenia. Za datę powstania straży pożarnej w Częstochowie przyjmuje się 5 listopada 1871 roku, kiedy na Rynku Miejskim zaprezentowano drużynę strażaków Straży Ogniowej Ochotniczej. Twórcami straży byli Julian Fuchs, który został jej prezesem, Teodor Łagodziński i Franciszek Rychlicki, pełniący funkcję naczelnika.
W 1875 roku straż otrzymała od mieszczan deklarację o stałych składkach na utrzymanie jednostki, a w 1877 jej istnienie zatwierdził generał-gubernator warszawski. Kolejnym ważnym krokiem było otrzymanie od władz miasta w 1882 roku placu przy obecnej ulicy Strażackiej, na którym zaplanowano budynki remizy. W początkowym okresie w straży pożarnej służyło 120 ochotników, którzy, choć początkowo słabo wyposażeni, sukcesywnie otrzymywali nowy sprzęt.
W połowie lat 20. XX wieku rozpoczęto przygotowania do wymiany taboru konnego na samochodowy, a 13 maja 1928 roku odbyła się uroczysta prezentacja i poświęcenie zakupionych wozów. W okresie międzywojennym w częstochowskiej straży służyło około 200 ochotników. Straż posiadała wówczas trzy samochody z pełnym wyposażeniem, trzy beczkowozy oraz drabinę mechaniczną.
Okres Wojny i Powojenny
W chwili wybuchu II wojny światowej straż skupiała 310 ochotników i 12 pojazdów. 2 września 1939 roku częstochowska straż otrzymała rozkaz ewakuacji wraz z wyposażeniem do Lwowa. 17 września straż przebywała w Krasnymstawie, gdzie w następnych dniach została ograbiona przez Armię Czerwoną i Wehrmacht. Większość strażaków powróciła do miasta, jednak niemieckie władze okupacyjne nie zezwoliły na działalność ochotniczej straży, którą zamknięto w 1941 roku.
Po II wojnie światowej blokowano rozwój OSP, a siedziba straży przeszła na własność Zawodowej Straży Pożarnej. Walne zgromadzenie w 1949 roku podjęło decyzję o rozwiązaniu straży, ale decyzji tej nie zrealizowano. Straż została poddana nadzorowi władz.
Powrót do Działalności i Specjalizacja Wodna
Kluczowym momentem w nowej historii jednostki było utworzenie w 1993 roku sekcji płetwonurków. Następnie, 14 marca 1995 roku, OSP Częstochowa została włączona przez Państwową Straż Pożarną do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie OSP Częstochowa działa jako Ochotnicza Straż Pożarna w Częstochowie Jednostka Ratownictwa Wodno-Nurkowego i jest wyspecjalizowana głównie w ratownictwie wodnym, podczas gdy ochroną przeciwpożarową zajmuje się Państwowa Straż Pożarna.
Specjalistyczne Ratownictwo Wodno-Nurkowe OSP Częstochowa
Szkolenia i Wyposażenie
Jednostka Ratownictwa Wodno-Nurkowego OSP Częstochowa to zespół 40 płetwonurków, z których 30 jest aktywnych, a 25 posiada uprawnienia do nurkowania podlodowego. Strażacy nieustannie podnoszą swoje kwalifikacje. W ostatnich miesiącach siedmiu strażaków z jednostki brało udział w kursie nurka klasycznego III klasy, zdobywając umiejętności potrzebne do obsługi sprzętu i prac pod wodą. Obecnie jednostka z Częstochowy jest jedyną w Polsce o tej specjalizacji, która została w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym i pilotażowo odbywa szkolenie. Kursy odbywają się w Szczecinie i Jaworznie na zbiorniku Kopraki. W województwie śląskim, przy OSP, funkcjonują tylko dwie takie jednostki - w Bytomiu i Częstochowie, co podkreśla unikalny charakter i wysoki poziom specjalizacji częstochowskiej grupy.
Akcje i Manewry Ratownicze
Gminne Manewry w Mstowie (2022)
W niedzielę, 2 października 2022 roku o godzinie 10:00 rozpoczęły się gminne manewry jednostek OSP z terenu gminy Mstów. Tegoroczne manewry rozpoczęto od części teoretycznej, która miała miejsce w Zespole Szkolno-Przedszkolnym przy ulicy Starowiejskiej w Jaskrowie. Podczas tej części Komendant Gminny OSP RP w Mstowie, dh Marek Wróbel, przywitał przybyłych strażaków oraz omówił scenariusz ćwiczeń, który obejmował dwa założenia. W tegorocznych ćwiczeniach wzięło udział 11 jednostek, włącznie z Jednostką Ratownictwa Wodno-Nurkowego OSP Częstochowa-Miasto, która po raz pierwszy brała udział w tego typu manewrach.
Założenie 1: Zaginieni Kajakarze
Pierwsze założenie dotyczyło zaginionych kajakarzy. Podczas rodzinnego spływu kajakowego z Częstochowy do Mstowa w niewyjaśnionych okolicznościach od grupy spływających turystów oddaliły się dwa kajaki. Po około 20 minutach i braku łączności z osobami, które zaginęły, z uwagi na niekorzystne warunki atmosferyczne, zgłoszono na numer alarmowy zaginięcie 4 osób niepełnoletnich. Zgodnie z decyzją Policji rozpoczęto poszukiwania. Zaalarmowano strażaków z JRG 3, którzy udali się na miejsce z quadem, jednostki OSP z terenu gminy Mstów, a także Specjalistyczną Grupę Ratownictwa Wodno-Nurkowego OSP Częstochowa i Pogotowie Ratunkowe. Jako miejsce koncentracji sił i środków wyznaczono miejscowość Jaskrów, ulicę Starowiejską, przy moście. Do poszukiwań włączyli się także okoliczni mieszkańcy, w tym grupa młodych harcerzy. Na kierownika działań ratowniczych został wyznaczony dowódca z OSP Jaskrów, który wraz z kierowcą quada udał się na poszukiwania zaginionych wzdłuż brzegu rzeki Warty.
Założenie 2: Wypadek na Warcie
Drugie założenie manewrów przewidywało wypadek podczas spływu kajakowego rzeką Wartą w okolicach źródeł przy Mstowskich Błoniach. Uczestnicy spływu tracą kontakt z osobą płynącą kajakiem. Zdarzenie zostaje zgłoszone na numer alarmowy, a na miejsce zostają zadysponowane dwa zastępy z OSP Mstów wraz ze sprzętem do ratownictwa wodnego. Strażacy po zabezpieczeniu dryfującego kajaka przystępują do przeszukiwania brzegu oraz koryta rzeki. Kierujący działaniem ratowniczym prosi o zadysponowanie Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego z OSP Częstochowa. Po ich przybyciu do poszukiwań włączonych zostaje dwóch nurków. Po kilkunastu minutach rota strażaków patrolujących brzeg rzeki odnajduje siedzącego w zaroślach uczestnika spływu. Po przekazaniu chłopaka w ręce Zespołu Ratownictwa Medycznego traci on nagle przytomność. Ratownicy medyczni stwierdzają zatrzymanie krążenia i przystępują do reanimacji. Do pomocy włączają się także ratownicy z OSP Mstów.
Po zakończonych ćwiczeniach strażacy udali się na krótkie podsumowanie, połączone z podziękowaniem od Komendanta Gminnego dh Marka Wróbla, zastępcy Wójta Gminy Mstów Adama Markowskiego oraz przedstawiciela KM PSP w Częstochowie mł. bryg. Zbigniewa Strugacza.
OSP RW Kalisz - reportaż programu Pull Up!
Akcje Poszukiwawcze w Zbiornikach Wodnych (2015)
W ciągu dwóch dni, 16 i 17 lipca 2015 roku, strażacy byli dysponowani do dwóch utonięć na terenie zbiorników wodnych w Wanatach i Zawadzie (gmina Mstów).
Utonięcie w Wanatach (16 lipca 2015)
16 lipca 2015 roku około godziny 19:00 dyżurny Stanowiska Kierowania Komendy Miejskiej PSP w Częstochowie odebrał zgłoszenie o topielcu w rzece w miejscowości Wanaty. Na miejsce zadysponowano zastęp z JRG 1, OSP Wanaty oraz Oficera Operacyjnego Miasta. Działania straży polegały na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia oraz wyłowieniu ciała z wody. Mężczyzna, którego zwłoki wyłowiono, był poszukiwany i prawdopodobnie znajdował się w rzece już dłuższy czas.
Utonięcie w Zawadzie (17 lipca 2015)
17 lipca 2015 roku około godziny 8:00 dyżurny Stanowiska Kierowania Komendy Miejskiej PSP w Częstochowie odebrał zgłoszenie o topielcu w Zawadzie. Na miejsce zadysponowano JRG 2, JRG 3, Specjalną Grupę Ratownictwa Wodno-Nurkowego z JRG Bytom, OSP Częstochowa-Miasto, OSP Mstów, OSP Jaskrów oraz zastępcę dowódcy JRG 3. Po dojeździe na miejsce strażacy przystąpili do zwodowania łódek i pontonu oraz rozpoczęcia poszukiwań. Ratownicy używali sonaru do zlokalizowania ciała. Po kilkugodzinnych poszukiwaniach przyniosły one rezultat i wyłowiono zwłoki topielca. Działaniami kierował mł. bryg. Zbigniew Strugacz, a na miejscu byli obecni przedstawiciele KM PSP - st. kpt. Krzysztof Dzwonnik, st. bryg. Janusz Benduch oraz mł. bryg. Zbigniew Strugacz. Dochodzenie w tej sprawie prowadziła policja.
Na miejsce zadysponowane zostały zastępy PSP z JRG 2, JRG 3, OSP Częstochowa-Miasto, Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wodno-Nurkowego z JRG Bytom, a także Oficer Operacyjny Miasta - bryg. Jarosław Piekarski. Jako pierwsi na miejscu byli strażacy z JRG 2, którzy od razu przystąpili do działań. Ogrodzili taśmą plażę, zwodowali dwie łódki (pierwsza z sonarem), a nurek z częstochowskiej OSP zaczął przeszukiwać zbiornik w miejscu, gdzie podobno ostatni raz widziany był topiący się mężczyzna. Poszukiwania te przez kilka godzin nie przyniosły rezultatów.
Manewry Wodno-Ekologiczne na Lisińcu (2012)
We wtorkowe przedpołudnie 7 sierpnia 2012 roku na zbiorniku Bałtyk-Adriatyk w Parku Lisiniec w Częstochowie odbyły się manewry, których scenariusz zakładał wypadek - samochód osobowy z czterema osobami wpadł do wody. Zdarzenie widział przypadkowy świadek, który zawiadomił straż pożarną. Do akcji ratunkowej ruszyło siedem jednostek Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej, w sumie 30 strażaków, w tym płetwonurkowie z OSP i strażacy-chemicy. Wspomagało ich siedmiu ratowników Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i ekipa pogotowia ratunkowego.
Na miejscu okazało się, że jedna z ofiar wypadku zdołała samodzielnie wyjść z tonącego auta i dopłynąć do brzegu. Utopione auto zlokalizowano po plamie ropy na wodzie. Ratownicy szukali pozostałych ofiar. Chemicy neutralizowali zagrażającą środowisku plamę ropy. Auto udało się wydobyć na powierzchnię, w środku były dwie nieżyjące osoby. Trzecią osobę, która najprawdopodobniej utonęła po opuszczeniu auta, poszukiwali płetwonurkowie ratownicy WOPR. Celem ćwiczeń z zakresu ratownictwa wodno-ekologicznego było doskonalenie współpracy z WOPR oraz z pogotowiem ratunkowym. W akcji wzięło udział 7 zastępów, czyli łącznie 30 strażaków PSP i OSP, m.in. z grupy specjalnej nurków OSP w Częstochowie, a także ratownicy WOPR i medycy. Wszystkie zadania zostały wypełnione, a ćwiczenie można było uznać za udane.
Pokazowe Nurkowanie w Przeręblu
W ramach jednego z wydarzeń, nad stawkiem w Kusiętach, na zaproszenie Pocha, zjawili się także miejscowi strażacy ochotnicy pod wodzą prezes Edyty Czajkowskiej oraz członkowie jedynej w Polsce drużyny ratowniczo-nurkowej działającej w ramach OSP Częstochowa (inni nurkowie-ratownicy są strażakami zawodowymi). Sześciu śmiałków wskoczyło do przerębla. Przemysław Biel z OSP Częstochowa zanurzył się w przeręblu jako pokazowy topielec, aby zademonstrować akcję ratunkową. Jak sam wyznał, był w kombinezonie do nurkowania założonym na ubranie, gdyż bez specjalistycznego sprzętu woli pod lód nie wchodzić.
Rocznice i Uroczystości
Obchody 140-lecia (2011)
W niedzielę 23 października 2011 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Częstochowie świętowała 140-lecie istnienia. Uroczystości rozpoczęto mszą świętą w intencji strażaków, sprawowaną przez kapelana pożarnictwa powiatu częstochowskiego ks. Sławomira Galasińskiego w Bazylice Archikatedralnej Świętej Rodziny przy ulicy Krakowskiej. Po jej zakończeniu poczty sztandarowe przeszły Alejami Najświętszej Maryi Panny na Plac im. W. Biegańskiego, gdzie odbyły się dalsze obchody. Podniesiona została flaga państwowa, prezes OSP Częstochowa-Miasto przywitał zaproszonych gości, uczczono minutą ciszy zmarłych strażaków, a następnie odczytano zarys historyczny Ochotniczej Straży Pożarnej w Częstochowie.
Następną częścią obchodów było odznaczenie zasłużonych druhów. Po zakończeniu tej części głos zabrali zaproszeni goście - Krzysztof Matyjaszczyk, prezydent miasta Częstochowy, dh Józef Kusal, Prezes Zarządu Gminnego ZOSP RP w Częstochowie, oraz st. bryg. Jarosław Piotrowski, Zastępca Komendanta Miejskiego PSP w Częstochowie. Podziękowali oni za trud pracy, jaki wkładają ochotnicy z Częstochowy, strzegąc bezpieczeństwa mieszkańców. W obchodach jubileuszu wzięło udział 19 jednostek straży pożarnej z Częstochowy i okolic, 30 strażaków z częstochowskiej OSP oraz zaproszeni goście, łącznie około 160 osób. Jak stwierdził Rafał Orłowski z OSP w Częstochowie: „To dla nas niezwykle ważny i wzruszający dzień. Każda okrągła rocznica jest dla nas ważna, zwłaszcza tak okazała”. Dzisiejsze obchody jubileuszu zainaugurowała uroczysta msza święta w intencji zmarłych oraz czynnych zawodowo strażaków.
Archiwum i Pielęgnowanie Tradycji
Jednostka Ratownictwa Wodno-Nurkowego Ochotniczej Straży Pożarnej w Częstochowie jest spadkobierczynią tradycji i historii jednej z najstarszych jednostek straży ogniowych na ziemiach polskich w zaborze rosyjskim. Naczelnik Rafał Orłowski z dumą mówi: „Chwalimy się tradycją sięgającą 1871 roku, bo mamy dokumenty, że właśnie wtedy, 5 listopada na Rynku Miejskim, stanęła drużyna straży jednolicie umundurowana i wyposażona w sprzęt”.
W pomieszczeniach OSP przy ulicy Strażackiej, po sąsiedzku z Państwową Strażą Pożarną, od lat gromadzone są dokumenty jednostki - dziesiątki tomów: stare księgi raportów, rachunków czy protokołów. Wiele z nich ma ponad 100 lat i z pewnością należą do najciekawszych. Fachowcy z Archiwum Państwowego, pracujący w rękawiczkach i ostrożnie przeglądający pożółkłe stronice ksiąg, część od razu fotografują. Dyrektor archiwum, Elżbieta Surma-Jończyk, wstępnie ocenia ten zbiór jako cenny, zawierający wyjątkowo dobrze zachowany materiał. Szczególną uwagę zwracają protokoły z posiedzeń zarządu straży, które do 1914 roku spisywano w dwóch szpaltach - po polsku i rosyjsku. Archiwiści podkreślają, że zbiór doskonale uzupełni dotychczasową wiedzę o straży, ale też o samym mieście Częstochowa.
Naczelnik OSP dodaje: „Wstępnie ustaliliśmy, że całość przekażemy do archiwum. O tym jednak zdecyduje ostatecznie zarząd jednostki”. Jednostka Ratownictwa Wodno-Nurkowego OSP w Częstochowie dziś ma trochę inne zadania niż kiedyś, ale pielęgnuje tradycję. Właśnie trwają prace remontowe w jej pomieszczeniach, gdzie przechowywane są stare meble, mundury, hełmy i inne strażackie wyposażenie. Plany wobec dokumentów ma także archiwum: „Na pewno wszystko należy zinwentaryzować i zapisać cyfrowo. Jest pomysł, żeby cały zbiór zaprezentować mieszkańcom Częstochowy, urządzając wystawę. Warto przy tej okazji urządzić spotkanie naukowców, wielu z nich interesuje ta tematyka. Na razie przed archiwistami mnóstwo mozolnej pracy. Strażacki zbiór może kryć wyjątkowe znaleziska”.
tags: #czestochowa #wodna #osp