Kierowcy pojazdów uprzywilejowanych, w tym samochodów Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz karetek pogotowia, muszą spełniać określone wymogi prawne i kwalifikacyjne. Kluczową kwestią jest posiadanie odpowiedniej kategorii prawa jazdy, która zależy przede wszystkim od dopuszczalnej masy całkowitej (DMC) pojazdu.
Kategoria prawa jazdy a masa pojazdu uprzywilejowanego
Kierowcy pojazdów uprzywilejowanych o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony muszą posiadać prawo jazdy kategorii C. Zarówno Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), jak i Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (KG PSP), konsekwentnie podkreślają, że nie ma możliwości, by takimi pojazdami mogły kierować osoby posiadające jedynie uprawnienia kategorii B.
Resort nie prowadzi prac legislacyjnych zmierzających do umożliwienia kierowcom OSP oraz zespołom ratownictwa medycznego prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych o masie do 5 ton na podstawie prawa jazdy kategorii B. MSWiA i KG PSP wskazują, że przyznanie takich uprawnień osobom z prawem jazdy kategorii B jest niezasadne i zbyt ryzykowne. Wynika to z faktu, iż istnieje znaczna różnica w wymaganiach między kategoriami B i C - kierowcy kategorii C muszą wykazać się większą wiedzą, umiejętnościami i sprawnością fizyczną, niezbędnymi do bezpiecznego prowadzenia cięższych pojazdów.
Problem niedoboru kierowców posiadających kategorię prawa jazdy wymaganą do prowadzenia pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony jest poważny. Nowoczesne ambulanse, wyposażone zgodnie z aktualnymi wymogami i standardami bezpieczeństwa, bardzo często już na etapie produkcji przekraczają DMC 3,5 tony, co automatycznie wymusza posiadanie uprawnień kategorii C.
Podstawy prawne i wyjątki
Kwalifikacje kierowcy pojazdu uprzywilejowanego określa art. 106 ust. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 106 ust. 3 tej samej ustawy, strażacy OSP są zwolnieni z obowiązku ukończenia kursu dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi.
W ustawie o kierujących pojazdami istnieje jednak wyjątek (art. 6 ust. 3 pkt 4 lit. b) umożliwiający prowadzenie pojazdów powyżej 3,5 tony osobom posiadającym prawo jazdy kategorii B. Wyjątek ten dotyczy pojazdów elektrycznych zasilanych wodorem, gazem ziemnym sprężonym (CNG), gazem ziemnym skroplonym (LNG) lub innymi paliwami alternatywnymi. Łączna masa całkowita tych pojazdów może przekraczać 3,5 tony, dochodząc do 4250 kg, co wynika bezpośrednio z zastosowania alternatywnych źródeł napędu.
Procedura uzyskania zezwolenia na prowadzenie pojazdu uprzywilejowanego OSP
Zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP wydaje starosta, w drodze decyzji administracyjnej, za opłatą oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Osoba ubiegająca się o zezwolenie musi spełniać wymagania określone w art. 106 ust. ustawy o kierujących pojazdami.
Kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być strażakiem ratownikiem OSP, a więc spełniać wymagania, o których mowa w art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Proces uzyskania zezwolenia wygląda następująco:
- W przypadku spełnienia wszystkich wymogów, strażak OSP powinien złożyć wniosek we właściwej, z punktu widzenia siedziby OSP, gminie.
- Gmina przygotowuje odpowiednie zaświadczenie potwierdzające, że dana osoba jest kierowcą w OSP, które następnie jest przekazywane do podbicia przez wójta/burmistrza/prezydenta.
- Z otrzymanym zaświadczeniem, wynikami badań oraz prawem jazdy, strażak udaje się do wydziału komunikacji, gdzie wypełnia druk o wydanie zezwolenia i składa wszystkie wymagane dokumenty.
Finansowanie badań i zezwoleń
Ważnym aspektem wsparcia dla członków OSP jest finansowanie kosztów związanych z uzyskaniem uprawnień. Zgodnie z przepisami:
- Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej jest finansowane z budżetu gminy (art. 76 ust. ustawy o OSP).
- Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej jest finansowane z budżetu gminy (art. 83 ust. ustawy o OSP).
- Koszty samych zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych również są finansowane z budżetu gminy (art. 109 ust. ustawy o OSP).
Poprawa sytuacji szkoleniowej
Wiesław Leśniakiewicz z MSWiA poinformował, że sytuacja w zakresie szkoleń kierowców samochodów ratowniczych ma ulec poprawie. Jest to związane z nowelizacją „Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026”, którą rząd przyjął 4 listopada. Zapowiadane są większe pieniądze na szkolenia, co ma przyczynić się do zwiększenia liczby wykwalifikowanych kierowców w jednostkach OSP i zespołach ratownictwa medycznego.