Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej, stanowiące ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków. Widzimy je codziennie na korytarzach biur, w garażach podziemnych czy galeriach handlowych. Te czerwone szafki, które mijamy obojętnie, dopóki nie pojawi się dym, są kluczowe dla bezpieczeństwa.
Hydranty należą do najważniejszych elementów infrastruktury przeciwpożarowej. Służą zapewnieniu wody do celów przeciwpożarowych, umożliwiają szybki pobór wody, a ich prawidłowe rozmieszczenie, oznakowanie i utrzymanie w pełnej sprawności decyduje o skuteczności działań ratowniczych.
Czym jest hydrant wewnętrzny i jak działa?
Mówiąc najprościej, hydrant wewnętrzny to punkt poboru wody z sieci wodociągowej, wyposażony w zawór i wąż, służący do gaszenia pożarów grupy A (ciała stałe) wewnątrz budynku. Hydrant wewnętrzny jest urządzeniem służącym do zwalczania pożaru, składającym się przede wszystkim z zaworu odcinającego (ręcznego lub automatycznego), węża (płasko składanego lub półsztywnego) oraz prądownicy.
Podstawy prawne i obowiązki właścicieli
W Polsce kwestię tego, gdzie są wymagane hydranty, regulują dwa kluczowe akty prawne: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Przepisy te stanowią fundament krajowego systemu, który ma na celu zarówno minimalizowanie ryzyka wystąpienia zagrożeń, jak i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego użytkownikom obiektów i otoczenia.
Obowiązki związane z utrzymaniem, kontrolą i eksploatacją hydrantów wewnętrznych wynikają z obszernego katalogu aktów prawnych, w tym z ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Wspomniana ustawa jasno określa zasady organizacji ochrony, kompetencje organów administracji publicznej oraz odpowiedzialność właścicieli, zarządców i użytkowników obiektów budowlanych.
Kluczowe obowiązki zostały uszczegółowione rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji, które wskazuje między innymi zasady lokalizacji hydrantów, minimalne parametry techniczne tychże oraz wymagania w zakresie dostępności podczas działań ratowniczo-gaśniczych. To właśnie w tym dokumencie znajdziemy szczegółowe wymagania dotyczące urządzeń przeciwpożarowych i warunki, jakie muszą spełniać, aby skutecznie wspierały działania jednostek ochrony przeciwpożarowej na wypadek pożaru.
W praktyce oznacza to, że hydranty muszą być nie tylko obecne, ale przede wszystkim sprawne i poddawane regularnym czynnościom kontrolnym. Odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Za niesprawną instalację przeciwpożarową (w tym brak ciśnienia w hydrancie) grozi mandat karny nakładany przez Państwową Straż Pożarną.
Kiedy hydranty wewnętrzne są wymagane w biurze?
To, jaki hydrant musisz zamontować, nie jest kwestią wyboru, a twardych regulacji prawnych. Podstawą jest tu Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. (Dz.U.2010.109.719).
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. (§ 19 ust. 1-4), hydranty wewnętrzne są wymagane w:
- budynkach oraz częściach budynków, stanowiących odrębne strefy pożarowe, zakwalifikowane do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III, ZL V - z wyjątkiem budynków niskich (N) ZL III, jeżeli powierzchnia strefy pożarowej nie przekracza 1000 m²,
- budynkach średniowysokich (SW) i wysokich (W) zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV,
- budynkach produkcyjnych i magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2, o powierzchni strefy pożarowej powyżej 1000 m2,
- przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m2 i gęstości obciążenia ogniowego ponad 500 MJ/m2, znajdujących się w budynkach użyteczności publicznej (np. biurowce).
W strefach ZL I (np. biurowce, hotele, szpitale) hydranty są zawsze wymagane, niezależnie od powierzchni strefy pożarowej. W strefach ZL III (użyteczności publicznej, np. biura, szkoły, galerie handlowe), w budynkach niskich (do 12 m wysokości) hydranty są wymagane dopiero, gdy strefa pożarowa przekracza 1000 m².
Hydranty 33 muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych.
Rodzaje hydrantów wewnętrznych
Polskie przepisy i normy (w tym PN-EN 671) wyróżniają trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych:
- Hydranty DN 25 (z wężem półsztywnym o średnicy 25 mm): Stosuje się je w określonych strefach ZL, zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku. Są zaprojektowane tak, aby mogła je obsłużyć osoba bez przeszkolenia strażackiego.
- Hydranty DN 33 (z wężem półsztywnym o średnicy 33 mm): Wymagane w garażach podziemnych i innych określonych miejscach. Również przeznaczone do obsługi przez osoby bez przeszkolenia.
- Hydranty DN 52 (z wężem płasko składanym o średnicy 52 mm): Ten typ dedykowany jest dla przemysłu i magazynów, a także w budynkach wysokich i wysokościowych. Wymagają obsługi przez osoby przeszkolone, np. strażaków.
Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy.
Wymagania techniczne i lokalizacja
Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Projektując rozmieszczenie, musisz wziąć pod uwagę tzw. zasięg rzeczywisty. Przykład: Jeśli masz hydrant z wężem 30 m w biurowcu, jego efektywny zasięg to 33 metry.
Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Każdy zawór podlega okresowym próbom szczelności oraz kontroli, w ramach których wykonuje się pomiar ciśnienia oraz sprawdzenie ciśnienia statycznego.
Przepisy mówią, że hydranty powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych. Szafka hydrantowa powinna być czerwona, choć przepisy dopuszczają inny kolor (np. biały), pod warunkiem umieszczenia znaku akcji gaśniczej.
Wyposażenie hydrantów wewnętrznych podlega ściśle określonym wymaganiom. Normy i rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych wskazują m. in. minimalną długość węży oraz wymóg, aby umożliwiały one dotarcie do każdego punktu chronionej kondygnacji. Oznacza to, że jeden hydrant wewnętrzny powinien umożliwiać skuteczne gaszenie pożaru w poszczególnych pomieszczeniach danej kondygnacji.
Oznakowanie przeciwpożarowe
Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności, nadal można je stosować i dostępne są w sklepach. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Przeglądy i konserwacja hydrantów
Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza. Jako właściciel obiektu odpowiadasz za to, by w razie pożaru z węża poleciała woda pod odpowiednim ciśnieniem. Obowiązek przeprowadzania systematycznych kontroli i dokumentowania ich wyników jest niezwykle istotny, ponieważ w przypadku pożaru niesprawne hydranty mogą prowadzić do dramatycznych skutków. Regularne przeglądy i profesjonalne działania konserwacyjne są więc nie tyle opcją, co koniecznością wynikającą z przepisów prawa, a odpowiedzialność za ich sprawność spoczywa bezpośrednio na właścicielach i zarządcach obiektów.
Przeglądy muszą być wykonywane co najmniej raz w roku przez osoby kompetentne, posiadające odpowiednią wiedzę i sprzęt pomiarowy (np. hydrotest). Zaleca się, aby byli to konserwatorzy sprzętu ppoż. Profesjonalny przegląd hydrantów obejmuje kilka etapów:
- sprawdzenie stanu technicznego zaworów hydrantowych i ich szczelności,
- kontrolę węży hydrantowych, w tym oceny ich elastyczności i szczelności,
- sprawdzenie kompletności wyposażenia hydrantów wewnętrznych (prądownice, szafki, mocowania),
- pomiary ciśnienia statycznego i dynamicznego,
- test przepływu wody i obliczenie wydajności hydrantów.
W przypadku wykrycia nieprawidłowości konieczne jest natychmiastowe podjęcie odpowiednich kroków w celu naprawy i odnotowanie tego faktu w stosownej dokumentacji technicznej. Wyniki przeglądów powinny być dokumentowane i przechowywane w dokumentacji technicznej obiektu, a następnie weryfikowane przez organy Państwowej Straży Pożarnej w trakcie kontroli.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP)
W każdym obiekcie użyteczności publicznej, a także w innych obiektach budowlanych, w których występuje określona powierzchnia strefy pożarowej, niezbędne jest opracowanie i wdrożenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Dokument ten pełni dwojaką rolę: jest zbiorem zasad eksploatacji budynku w taki sposób, aby ryzyko wystąpienia pożaru zostało zminimalizowane, a także zawiera wytyczne dotyczące działań w sytuacjach kryzysowych, scenariusze ewakuacji, obsługi hydrantów wewnętrznych oraz współdziałania z jednostkami Państwowej Straży Pożarnej.
Obecne przepisy wymagają, aby instrukcje bezpieczeństwa pożarowego były aktualizowane nie rzadziej niż raz na dwa lata, a także w przypadku zmian w sposobie użytkowania budynku, które mogą wpływać na poziom ryzyka. Użytkownicy obiektów również muszą być przeszkoleni z obsługi hydrantów wewnętrznych. Organy nadzoru, w tym komendy Państwowej Straży Pożarnej, kontrolują, czy użytkownicy obiektów stosują instrukcję bezpieczeństwa pożarowego w praktyce i czy procedury te są spójne z aktualnym stanem technicznym hydrantów.
Co w przypadku starych budynków?
W sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP, i to w odniesieniu do rozwiązań zamiennych dla wskazanych przepisów rozporządzenia. W jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.
Hydranty zewnętrzne
Oprócz hydrantów wewnętrznych, istotną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa przeciwpożarowego pełnią hydranty zewnętrzne. Ich głównym zadaniem jest dostarczenie odpowiedniej ilości wody z sieci wodociągowej bezpośrednio do pojazdów gaśniczych, a następnie do linii gaśniczych wykorzystywanych podczas akcji ratowniczej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, hydranty zewnętrzne powinny być rozmieszczone w sposób umożliwiający szybki dostęp, a ich odległość od chronionych obiektów nie może przekraczać wartości określonych w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji.
Miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych, w tym hydrantów zewnętrznych, muszą być wyraźnie oznakowane i wolne od przeszkód, jak np. parkowanie pojazdów czy składowanie materiałów w bezpośrednim sąsiedztwie hydrantu. Ponadto, przepisy określają, że hydranty zewnętrzne muszą znajdować się wzdłuż dróg pożarowych, aby umożliwić bezpośredni dojazd samochodów ratowniczo-gaśniczych i nie utrudniać rozwoju akcji w przypadku pożaru.
Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę wymagane jest dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych. Hydranty zewnętrzne oznacza się najczęściej jako DN80 oraz DN100. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Hydranty lokalizuje się zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi oraz w odległości od 5 do 75 metrów od chronionego obiektu.
Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni. W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.
Parametry pracy hydrantów określa się poprzez pomiary ciśnienia statycznego, pomiar ciśnienia dynamicznego oraz ocenę wydajności hydrantów. Przeglądy hydrantów zewnętrznych są obowiązkowe i cykliczne oraz obejmują sprawdzenie stanu technicznego obudowy, drożności przyłączy, szczelności zaworów oraz pomiary ciśnienia i wydajności. W rzeczywistości wykonuje się zarówno pomiary ciśnienia statycznego, jak i testy przepływu dynamicznego, aby upewnić się, że urządzenie może dostarczyć wodę w wymaganej ilości i przy odpowiednim ciśnieniu.
Hydranty zewnętrzne stanowią fundament systemu zaopatrzenia wodnego w celach przeciwpożarowych, ponieważ bez ich sprawności, działania straży pożarnej byłyby znacznie utrudnione. Bezpieczeństwo pożarowe obiektów budowlanych i terenów w dużym stopniu zależy więc od tego, czy hydranty są właściwie rozmieszczone, czy przeszły regularne przeglądy i czy ich parametry hydrauliczne odpowiadają obowiązującym normom.