Zasady Finansowania Działalności oraz Szkoleń Ochotniczych Straży Pożarnych

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa lokalnych społeczności, biorąc udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych, akcjach przeciwpowodziowych oraz prowadząc działania edukacyjne i społeczne. Aby mogły skutecznie nieść pomoc, muszą dysponować odpowiednim sprzętem, wyszkolonymi ludźmi oraz zapleczem infrastrukturalnym. Wszystko to wymaga jednak znacznych środków finansowych. Niniejszy artykuł przedstawia aktualne źródła finansowania działalności OSP, w tym zasady dotyczące pozyskiwania środków na szkolenia dla ich członków, oraz praktyczne porady dotyczące ubiegania się o dotacje i sponsoring.

Główne źródła finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych

Finansowanie działalności Ochotniczych Straży Pożarnych opiera się na wielu filarach, co zostało uregulowane ustawowo. Do najważniejszych źródeł należą:

• Budżety jednostek samorządu terytorialnego (JST) - przede wszystkim gmin. Ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty m.in. w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W praktyce to gminy często pokrywają koszty utrzymania OSP, finansując ich bieżącą działalność, wyposażenie i obiekty.
• Środki z budżetu państwa przekazywane Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej (PSP) - to centralne dotacje dla OSP rozdzielane za pośrednictwem PSP. Ich źródłem jest m.in. część składek ubezpieczeniowych od ognia, które zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej trafiają do PSP właśnie na cele ochrony przeciwpożarowej. Pieniądze te wracają do OSP w postaci dotacji na zadania ratowniczo-gaśnicze i szkoleniowe.
• Wpływy instytucji ubezpieczeniowych - 10% od obowiązkowych ubezpieczeń od ognia, które są przekazywane na cele ochrony przeciwpożarowej. Te środki zasilają budżet PSP i stają się częścią puli dotacyjnej dla jednostek ochrony przeciwpożarowej, w tym OSP.
• Środki od osób fizycznych i prawnych - darowizny i sponsoring od społeczności lokalnych oraz prywatnych firm.
• Środki ze zbiórek publicznych - wiele OSP organizuje zbiórki pieniężne na określone cele (np. zakup wozu, sprzętu, remont remizy).
• Środki własne OSP - np. dochody z działalności odpłatnej, wynajmu sali OSP, organizacji festynów.

W praktyce największe ciężary finansowania OSP spoczywają na gminach. Jednocześnie jednak bez wsparcia z budżetu państwa, zwłaszcza w postaci dotacji celowych na sprzęt, samochody czy szkolenia, wiele inwestycji przekraczałoby możliwości lokalnych społeczności.

Ramy prawne finansowania OSP

Podstawą prawną finansowania OSP jest przede wszystkim Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Stanowi ona o zobowiązaniu gminy względem OSP w zakresie jej finansowania oraz zapewnienia strażakom OSP określonych świadczeń. Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy, w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej, gmina zapewnia ochotniczym strażom pożarnym:

• Obiekty, tereny, pojazdy i sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej, umundurowanie i środki łączności oraz ich utrzymanie.
• Ubezpieczenie strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków młodzieżowych drużyn pożarniczych (MDP) i dziecięcych drużyn pożarniczych (DDP) od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań.
• Badania lekarskie strażaków ratowników OSP przeprowadzane w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych.
• Badania lekarskie kandydatów na strażaków ratowników OSP przeprowadzane w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do udziału w szkoleniu podstawowym przygotowującym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Co istotne, art. 32 ust. 5 ustawy o OSP stanowi, że jednostki samorządu terytorialnego (gminne, powiatowe i wojewódzkie) mogą przekazywać Ochotniczym Strażom Pożarnym dodatkowe środki pieniężne również w formie dotacji. Ten zapis upraszcza procedury udzielania dotacji przez JST w zakresie wykraczającym poza unormowania zawarte w art. 10 ust. 1.

Obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej wynikają także z treści art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym, które zaliczone zostały do zadań użyteczności publicznej gminy. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy, które obejmują również sprawy edukacji publicznej, kultury, kultury fizycznej i turystyki, czy promocji gminy. Na realizację tych zadań gmina może również udzielać OSP finansowania.

Z powyższymi przepisami powiązane są normy dotyczące sposobów finansowania przedsięwzięć ze środków publicznych, zawarte w Ustawie o finansach publicznych (m.in. art. 219 ust. 2, art. 218 i art. 221), które regulują tryby udzielania dotacji.

Finansowanie szkoleń i kursów dla członków OSP

Finansowanie szkoleń dla członków OSP jest kluczowym elementem zapewnienia ich gotowości bojowej i specjalistycznych kwalifikacji. Istnieją różne możliwości pozyskiwania środków na ten cel:

Obowiązki gmin w zakresie szkoleń

Zgodnie z ustawą o OSP, koszty szkoleń prowadzonych dla członków OSP przez Państwową Straż Pożarną są pokrywane z budżetu państwa. Niekiedy same komendy PSP organizują bezpłatne szkolenia.

Jednakże, jeśli trzeba opłacić kurs zewnętrzny, można spróbować uzyskać na to dotację z budżetu gminy lub np. powiatu czy województwa. Chodzi tu o kursy specjalistyczne, takie jak:

• szkolenie z zakresu ratownictwa technicznego,
• kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) dla członków OSP,
• uprawnienia do obsługi pił i pilarek.

Gmina, na podstawie art. 32 ust. 5 ustawy o OSP, może przekazywać Ochotniczym Strażom Pożarnym dodatkowe środki pieniężne w formie dotacji, co może obejmować również finansowanie takich kursów. Ponadto, jeśli wyjazdy OSP na zebrania, msze czy imprezy mogą być uznawane za realizację zadań gminy z zakresu edukacji, kultury, promocji, to na realizację tych zadań gmina może przekazywać OSP dotację celową.

Kontrowersje wokół finansowania kursów prawa jazdy

Kwestia finansowania przez gminę kursów na prawo jazdy (np. kategorii C) dla członków OSP budziła pewne wątpliwości. Choć zdolność do prowadzenia samochodu pożarniczego wpisuje się w zapewnienie gotowości bojowej jednostki, to w ocenie niektórych Regionalnych Izb Obrachunkowych (RIO), sfinansowanie kursu prawa jazdy kategorii C dla członków OSP nie mieści się w katalogu kosztów, których obowiązek ponoszenia spoczywa na gminie w ramach podstawowych przepisów. Nie oznacza to jednak, że jest to całkowicie wykluczone. Gmina może udzielić OSP dotacji w trybie art. 221 ustawy o finansach publicznych oraz w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, co może pozwolić na finansowanie takich kursów, jeśli zostaną one powiązane z szerszymi zadaniami gminnymi, np. w ramach promowania bezpieczeństwa czy edukacji.

Warto pamiętać, że RIO w Kielcach, w przypadku kosztów paliwa na wyjazdy OSP na msze, imprezy czy zebrania, uznała swoje wcześniejsze stanowisko za nietrafne i wskazała, że gmina może sfinansować paliwo, ale w trybie dotacji celowej, a nie na podstawie art. 10 ustawy o OSP. Podkreśla to możliwość elastycznego finansowania działań OSP, które wykraczają poza ścisłe działania ratownicze, ale mieszczą się w innych zadaniach statutowych OSP (np. kultura, edukacja, promocja).

Szkolenia dla Młodzieżowych i Dziecięcych Drużyn Pożarniczych

Jeżeli OSP utworzyła w ramach swojej struktury Młodzieżową Drużynę Pożarniczą (MDP) lub Dziecięcą Drużynę Pożarniczą (DDP), to działają one jako część OSP. Członkowie MDP lub DDP są zazwyczaj członkami OSP, a tym samym są również strażakami OSP w rozumieniu ustawy. Art. 32 ust. 5 ustawy o OSP stanowi podstawę prawną finansowania przez gminę innych świadczeń na rzecz MDP lub DDP, co może obejmować również ich szkolenia, umundurowanie i wyposażenie. Rządowy Program Fundusz Młodzieżowy 2022-2033, skierowany szerzej do organizacji młodzieżowych, również pozwala na korzystanie z niego przez projekty angażujące młodzież w działalność OSP.

Inne aspekty finansowania OSP i ich szkoleń

Finansowanie rządowe

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), we współpracy z Komendą Główną PSP, co roku uruchamia środki na dofinansowanie jednostek OSP. OSP w KSRG (Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym) ze względu na większą rangę w systemie ratowniczym mogą liczyć na wyższe dofinansowania, w tym na wydatki bieżące (remonty, paliwo, drobny sprzęt) oraz majątkowe (zakup sprzętu, pojazdów). OSP spoza KSRG również otrzymują wsparcie z budżetu państwa, przeznaczane na przygotowanie jednostek do działań ratowniczo-gaśniczych. Procedura uzyskania dotacji MSWiA co do zasady przebiega poprzez składanie wniosków przez OSP za pośrednictwem komend PSP. Zakres przedmiotowy dotacji obejmuje szeroką gamę wyposażenia i sprzętu, a także wydatki związane z utrzymaniem gotowości, co pośrednio wspiera także szkolenia.

Programy specjalne

Oprócz stałych dotacji, rząd uruchamia programy celowe. Przykładem jest Fundusz Młodzieżowy (od 2022 r.), który zapewnia dofinansowanie do 5 tys. zł na jednostkę OSP z MDP, z przeznaczeniem na umundurowanie i wyposażenie dla młodzieży oraz organizację ich działalności, co obejmuje również szkolenia. Inne programy, takie jak Polski Ład, choć nie dedykowane wyłącznie OSP, bywają wykorzystywane przez gminy do inwestycji związanych z ochroną przeciwpożarową, w tym modernizacji remiz, co tworzy lepsze warunki do prowadzenia szkoleń.

Fundusze Unii Europejskiej

Fundusze Unii Europejskiej wspierają bezpieczeństwo i infrastrukturę publiczną. Chociaż nie ma unijnych programów dedykowanych wyłącznie dla OSP, to jednostki te (bezpośrednio lub poprzez samorządy) korzystają z wielu programów jako beneficjenci projektów. Regionalne Programy Operacyjne (RPO) i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) w poprzednich perspektywach finansowych umożliwiały finansowanie zakupu sprzętu ratowniczego, budowy lub doposażenia strażnic, a także lokalnych inicjatyw, w tym organizacji szkoleń z pierwszej pomocy.

Sponsoring a darowizna: Różnice i możliwości

Pozyskiwanie środków od osób fizycznych i prawnych może odbywać się w formie darowizny lub sponsoringu. Należy jasno rozróżnić te dwa pojęcia:

• Darowizna: Jest to świadczenie jednostronne. Darczyńca przekazuje coś (pieniądze, rzeczy) obdarowanemu, nie żądając nic w zamian. Jest to forma umowy, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku. Korzyści są tylko po stronie obdarowanego.
• Sponsoring: Oznacza odpłatne przysporzenie majątkowe (pieniądze, rzeczy, usługi) dokonywane przez sponsora na rzecz sponsorowanego, w zamian za wykonanie przez sponsorowanego czynności zmierzających do utrwalenia lub spotęgowania renomy sponsora, zwiększenia jego popularności i zysków. Przy sponsoringu mamy do czynienia z korzyściami po obu stronach. Sponsoring ma więc wiele wspólnego z reklamą.

Organizacja pozarządowa (taką jak OSP) może korzystać ze sponsoringu tylko wtedy, jeśli prowadzi działalność gospodarczą. Musi również posiadać w rejestrze odpowiednie kody PKD (Polskiej Klasyfikacji Działalności), które umożliwią świadczenie usług reklamowych lub promocyjnych na rzecz sponsora. Umowa sponsoringu jest umową cywilną nienazwaną, podlegającą opodatkowaniu VAT (stawką 23%). Przychody z sponsoringu są dla organizacji przychodem w rozumieniu podatku dochodowego od osób prawnych, ale mogą być zwolnione z tego podatku, pod warunkiem że są przeznaczone na cele statutowe organizacji.

Zawarcie umowy sponsoringu lub darowizny jest kluczowe, ponieważ dokumentuje działania organizacji, pozwala je odpowiednio zakwalifikować, zaksięgować i sprawozdać. Eliminuje także podstawowe wątpliwości dotyczące wzajemnych zobowiązań.

Praktyczne kroki w pozyskiwaniu funduszy na szkolenia i działalność OSP

Zdobywanie dotacji dla Ochotniczej Straży Pożarnej to dziś niemal nieodłączna część działalności jednostki. Kluczem jest dobre rozeznanie w źródłach finansowania oraz sprawne przygotowanie wniosków. Poniżej przedstawiono główne etapy:

1. Identyfikacja potrzeb i dopasowanie programu: Należy ustalić, na co potrzebne są fundusze (sprzęt, wóz, remont, czy właśnie szkolenie). Następnie rozejrzeć się, skąd można na to zdobyć pieniądze, śledząc aktualne konkursy (np. „Mały Strażak”, Orlen dla Strażaków), plany budżetowe gminy, czy zapotrzebowania PSP.
2. Przygotowanie wniosku/zgłoszenia: Wypełnić oficjalny formularz lub przygotować pisemną prośbę. Wniosek powinien zawierać opis jednostki (ilość członków, teren działania, wyposażenie) oraz szczegółowe uzasadnienie potrzeby (dlaczego dany zakup/szkolenie jest potrzebne i jakie efekty przyniesie).
3. Opinia lub wsparcie gminy: W wielu przypadkach wsparcie ze strony samorządu jest przydatne, a czasem konieczne. Należy poinformować gminę o planach, np. poprzez pismo z prośbą o dofinansowanie wkładu własnego lub opinię.
4. Złożenie wniosku: Upewnić się, że wszystko jest wypełnione, podpisane i wysłane we właściwe miejsce i terminie.
5. Czekanie na rozstrzygnięcie i ewentualne uzupełnienia: Cierpliwie oczekiwać na decyzję. W przypadku prośby o dodatkowe informacje lub poprawki, należy reagować szybko i rzeczowo.
6. Podpisanie umowy dotacyjnej: Po pozytywnej decyzji, dokładnie przeczytać umowę, zwracając uwagę na termin wykorzystania środków, zakres wydatków, wysokość dotacji, wymagany wkład własny oraz obowiązki sprawozdawcze.
7. Realizacja zakupów/projektu: Dysponując przyznanymi środkami, dokonać zakupów lub zrealizować projekt. Należy pamiętać, że dotacja jest często refinansowana lub wypłacana po przedstawieniu faktur. Ważne jest dokumentowanie wydatków (faktury, umowy, protokoły odbioru) i trzymanie się terminów.
8. Rozliczenie dotacji: Po zrealizowaniu projektu, złożyć sprawozdanie, załączając kopie faktur i rachunków. Niedopełnienie obowiązku rozliczenia lub wydanie środków niezgodnie z przeznaczeniem grozi konsekwencjami.
9. Utrzymanie i raportowanie rezultatów (ewentualnie): W niektórych przypadkach umowa może przewidywać, że przez pewien czas trzeba utrzymać zakupiony sprzęt i wykorzystywać go zgodnie z celem.
10. Podziękowanie i promocja: Warto publicznie podziękować darczyńcom i instytucjom za wsparcie, co buduje dobrą współpracę na przyszłość.

Formalne wymagania dla OSP ubiegających się o dofinansowanie

Dobra organizacja wewnętrzna OSP jest fundamentem w procesie pozyskiwania środków zewnętrznych. Przed złożeniem wniosku należy zadbać o następujące elementy:

• Aktualny status prawny: OSP powinna być zarejestrowana w KRS (Krajowym Rejestrze Sądowym) lub funkcjonować jako stowarzyszenie zwykłe. Wpis w rejestrze (aktualny skład zarządu, adres) jest często wymagany.
• NIP, REGON, konto bankowe: Każda OSP powinna posiadać własny NIP i REGON oraz konto w banku, na które będą przelewane dofinansowania.
• Statut i zgodność działania z prawem: Statut OSP powinien być zgodny z nową ustawą o OSP i z Prawem o stowarzyszeniach. Należy upewnić się, że statut umożliwia zaciąganie zobowiązań finansowych i podpisywanie umów dotacyjnych. Ważne jest przestrzeganie przepisów, np. coroczne walne zebranie, wybór władz w terminach.
• Odpowiedni reprezentanci: We wniosku i umowie dotacyjnej podpisy składają osoby upoważnione do reprezentacji jednostki zgodnie z KRS (zazwyczaj prezes i skarbnik, lub prezes i naczelnik).
• Brak zaległości i dobre rozliczenia: Większość instytucji dotacyjnych wymaga oświadczenia, że wnioskodawca nie zalega z podatkami, składkami ZUS, oraz że prawidłowo wykorzystał wcześniejsze dotacje.
• Ubezpieczenie strażaków: Wszyscy czynni druhowie powinni być ubezpieczeni od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), co jest obowiązkiem gminy.
• Zgłoszenie do odpowiednich służb: Aby móc legalnie uczestniczyć w akcjach i pobierać dotacje MSWiA, OSP musi być włączona do struktur krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego lub przynajmniej funkcjonować pod nadzorem PSP.

Podsumowując, niemal każdą sferę działalności OSP, w tym szkolenia, da się wspomóc zewnętrznie. Kluczem jest dobre rozeznanie w źródłach finansowania, sprawne przygotowanie wniosków i rzetelne rozliczanie otrzymanych środków. Warto prowadzić swoisty kalendarz strażackich dotacji i na bieżąco śledzić informacje z różnych instytucji (PSP, urzędy, fundacje).

tags: #czy #czlonek #osp #moze #miec #sponsorowany