Koła Gospodyń Wiejskich (KGW) i Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) stanowią filary życia społecznego i kulturalnego na polskich wsiach. Obie organizacje odgrywają kluczową rolę w aktywizacji lokalnych społeczności, choć każda z nich ma swoją specyfikę i cele statutowe. Często działają w tych samych przestrzeniach - Domach Ludowych, Wiejskich, remizach czy świetlicach - co rodzi zarówno wyzwania, jak i liczne możliwości współpracy. Pytanie o możliwość ich połączenia lub skutecznego współdziałania jest więc istotne dla zrozumienia dynamiki życia wiejskiego.
Samodzielność prawna i finansowa KGW
Koła Gospodyń Wiejskich działają na podstawie Ustawy o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2018 r. poz. 2212), która weszła w życie 29 listopada 2018 roku. Rozporządzenie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz rozliczania pomocy finansowej weszło w życie 30 listopada 2018 r.
Rejestracja i zasada „jedno KGW na wieś”
Na mocy nowych uregulowań KGW może zarejestrować się w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Ważnym przepisem jest to, że na terenie jednej wsi może mieć siedzibę tylko jedno koło gospodyń wiejskich. To, które koło pierwsze zarejestruje się w ARiMR, uzyskuje pierwszeństwo.
Związek OSP RP przygotował informację o ustawie o Kołach Gospodyń Wiejskich (Art. 34 ust. 3). Dotychczas działające KGW miały miesiąc (do 29.12.2018 r.) na podjęcie decyzji, czy działają na podstawie przepisów dotychczasowych (Art. 34 ust. 6), czy skorzystają z prawa pierwszeństwa i zarejestrują się w rejestrze ARiMR (Art. 34 ust. 2). Przekazanie informacji Prezesowi ARiMR o działającym w danej wsi kole KGW jest ważne, ponieważ w ustawie nie określono żadnego trybu ustalania, czy w konkretnej wsi działa już koło KGW, a ARiMR dotychczas nie posiadała żadnych danych o aktywności KGW.
Dofinansowanie dla KGW
Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o KGW, w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, Koło Gospodyń Wiejskich może otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową przeznaczoną na realizację zadań. Pomoc finansowa jest przyznawana w drodze decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na wniosek złożony przez Koło Gospodyń Wiejskich (art. 35 ust. 2 ustawy o KGW).
Zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 28 listopada 2018 r., pomoc ta wynosi:
- 3000 złotych - jeżeli Koło Gospodyń Wiejskich ma nie więcej niż 30 członków,
- 4000 złotych - jeżeli Koło Gospodyń Wiejskich ma od 31 do 75 członków,
- 5000 złotych - jeżeli Koło Gospodyń Wiejskich ma ponad 75 członków.
Wyzwania w dzieleniu wspólnych przestrzeni i źródła konfliktów
W wielu polskich wsiach Domy Ludowe, Wiejskie, remizy czy świetlice stanowią serce lokalnej wspólnoty. To tam spotykają się zarówno Koła Gospodyń Wiejskich, Ochotnicze Straże Pożarne, jak i inne organizacje społeczne. Niestety, współdzielenie tych samych nieruchomości coraz częściej prowadzi do konfliktów, które mają swoje źródło nie tylko w ludzkich ambicjach i różnicach pokoleniowych, ale przede wszystkim w sposobie finansowania działalności tych organizacji.
Często budynki, w których działają zarówno KGW, jak i OSP, mają skomplikowaną historię własnościową. Jednym z najbardziej palących problemów jest sposób przyznawania dotacji. Prowadzi to do sytuacji, w której każda organizacja musi mieć własne wyposażenie: kuchnie, naczynia, sprzęty AGD czy multimedialne. Taki model finansowania prowadzi do marnotrawstwa środków publicznych - zamiast inwestować w rozwój wspólnej infrastruktury, każda organizacja kupuje własne, często identyczne urządzenia. W efekcie w wielu wsiach powstają dwa zaplecza kuchenne, podwójne zestawy naczyń, a nawet osobne lodówki czy zmywarki.
Trudno uwierzyć, że KGW i OSP mogą być w konflikcie, zwłaszcza że członkowie OSP są w KGW i odwrotnie. Mniejsze czy większe konflikty wynikające z tej sytuacji bywają poważne i często wymagają mediacji ze strony gminy.
Program Folk(od)nowa - wsparcie dla lokalnych inicjatyw kulturalnych
Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi (NIKiDW) ogłosił drugą edycję programu dotacyjnego Folk(od)nowa, który stanowi szansę na wspieranie inicjatyw kulturalnych zarówno KGW, jak i OSP, a także innych organizacji wiejskich. Program ten umożliwia pozyskanie środków na zadania związane z kultywowaniem i promocją tradycji ludowych.
Cel i beneficjenci programu
Głównym celem programu jest organizacja bezpłatnych warsztatów dla mieszkańców małych ojczyzn. „Program wspiera działania edukacyjne, w szczególności warsztaty, umożliwiające międzypokoleniowy transfer wiedzy i umiejętności” - wyjaśnia NIKiDW. Folk(od)nowa ma na celu wsparcie przekazu międzypokoleniowego tradycyjnej kultury wiejskiej oraz propagowanie edukacji regionalnej.
O fundusze z programu Folk(od)nowa mogą ubiegać się m.in.:
- Koła Gospodyń Wiejskich
- Ochotnicze Straże Pożarne
- Samorządowe instytucje kultury
- Stowarzyszenia i fundacje
- Lokalne grupy działania
- Kółka rolnicze, działające na rzecz kultury ludowej i edukacji
Wysokość i przeznaczenie dofinansowania
W tegorocznej puli do podziału jest aż 1 mln zł, a maksymalna kwota dofinansowania, zgodnie z założeniami, wynosi do 20 000 zł na jeden projekt. Program przewiduje możliwość przyznania nawet 100 proc. dofinansowania, jednak w takim przypadku należy szczegółowo uzasadnić potrzebę pełnego wsparcia we wniosku.
Organizacje w ramach dofinansowania z programu Folk(od)nowa mogą realizować następujące zadania (jeden wniosek może obejmować maksymalnie dwie kategorie zadań):
- Dialekt, gwara, gawędziarstwo i folklor słowny
- Taniec - nauka tańców ludowych i regionalnych, organizacja warsztatów tanecznych
- Muzyka i śpiew
- Stroje ludowe - warsztaty dotyczące np. szycia, haftu, zdobienia, wykonywania elementów stroju (z wyłączeniem zakupu gotowych strojów)
- Rękodzieło i rzemiosło - zajęcia związane z rękodziełem i rzemiosłem ludowym
- Sztuka ludowa - nauka tworzenia ludowych dzieł sztuki w określonych dziedzinach
- Kuchnia regionalna
- Obrzędy ludowe i teatr wiejski
Program premiuje cykliczność wydarzeń, ponieważ regularne spotkania pozwalają na budowanie trwałych więzi międzypokoleniowych. Dzięki temu starsi mieszkańcy mogą poczuć się potrzebni, a młodzi zyskają wiedzę o swoich korzeniach.
Terminy i wymogi składania wniosków
Nabór wniosków ruszył 13 marca i potrwa do 3 kwietnia. Realizacja zadań musi odbywać się na obszarach wiejskich lub w miastach do 5 tysięcy mieszkańców, a dokumenty składa się wyłącznie drogą elektroniczną. Program Folk(od)nowa to szansa na pokazanie bogactwa swojego regionu, więc warto połączyć siły z innymi organizacjami, by stworzyć ciekawy projekt.
Formalna współpraca KGW z OSP
Mimo że Koła Gospodyń Wiejskich i Ochotnicze Straże Pożarne są odrębnymi podmiotami prawnymi, powszechnym i zalecanym rozwiązaniem jest podejmowanie współpracy między nimi. Odbywa się to w oparciu o zawarte porozumienie, w którym można ustalić zasady współdziałania między podmiotami.
Wniosek o rejestrację KGW wymaga podania adresu do doręczeń. Na podstawie porozumienia adresem takim może być np. adres strażnicy OSP. W porozumieniu można również zawrzeć prawo do przeprowadzania zebrań członków, zebrań zarządu KGW w budynku OSP, jak i określić możliwości podejmowania innych działań w remizie OSP przez członków KGW w związku z celami, do jakich koło zostało powołane.
Taka współpraca jest kluczowa dla unikania konfliktów i efektywnego wykorzystania zasobów, prowadząc do integracji lokalnej społeczności i inwestowania w kapitał ludzki, co procentuje przez długie lata po zakończeniu projektów.