Szczepionka na ospę wietrzną: kompleksowy przewodnik

Ospa wietrzna (Varicella) to zakaźna choroba wirusowa, wywołana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus, VZV). Jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych, która najczęściej występuje u dzieci, ale może dotknąć również dorosłych. W Polsce rocznie rejestruje się około 150-220 tysięcy zachorowań, z czego większość stanowią dzieci do 10. roku życia.

Do zakażenia dochodzi bardzo szybko i z dużą łatwością drogą kropelkową, a także poprzez kontakt ze zmianami skórnymi chorego (pęcherzykami) i sączącym się z nich płynem. Okres zakaźności trwa od 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki do 6 dni po jej wystąpieniu, praktycznie do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków. Czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów choroby (inkubacja) wynosi najczęściej od 10 do 21 dni.

Główne objawy ospy wietrznej to swędząca wysypka grudkowo-pęcherzykowa na tułowiu, twarzy, owłosionej skórze głowy, kończynach i błonach śluzowych, a także gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy i mięśni oraz powiększenie węzłów chłonnych.

Dlaczego ospa wietrzna jest groźna?

W większości przypadków ospa wietrzna przebiega łagodnie u dzieci, jednak u dorosłych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością może prowadzić do ciężkich powikłań. Ryzyko powikłań, a nawet zgonu, jest 10-20 razy większe u dorosłych powyżej 20. roku życia niż u dzieci.

Najczęstsze powikłania ospy wietrznej

• Bakteryjne nadkażenia skóry paciorkowcami lub gronkowcami, wynikające z drapania zmian. Mogą prowadzić do blizn, ropni, a w skrajnych przypadkach do martwiczego zapalenia powięzi lub sepsy.
• Powikłania neurologiczne: zapalenie móżdżku (objawiające się ataksją, oczopląsem), zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych.
• Zapalenie płuc: zarówno ospowe, jak i wtórne bakteryjne; szczególnie niebezpieczne u dorosłych i kobiet w ciąży.
• Inne, rzadsze powikłania obejmują zapalenie ucha środkowego, stawów, wątroby, mięśnia sercowego, a także powikłania okulistyczne (zapalenie rogówki, spojówek).

Długofalowym skutkiem zachorowania na ospę jest półpasiec - wirus ospy (VZV) pozostaje w organizmie w postaci utajonej i może reaktywować się po latach, wywołując bolesny półpasiec.

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej - ogólne informacje

Ospa wietrzna jest jedną z chorób, którym można zapobiec. Podstawową zasadą profilaktyki jest szczepienie ochronne. W Polsce dostępna jest jedna szczepionka przeciwko ospie wietrznej, która nazywa się Varilrix. Jest to preparat monowalentny, czyli jednoskładnikowy, zawierający w swoim składzie żywy, atenuowany (osłabiony) wirus ospy wietrznej (VZV). Szczepionka jest bezpieczna i dobrze tolerowana, rzadko wywołuje niepożądane odczyny poszczepienne. Po szczepieniu dochodzi do wytworzenia przeciwciał i powstania w organizmie swoistej odporności przeciwko chorobie.

Skuteczność szczepionki wynosi ponad 95%, co oznacza, że podanie preparatu zapewnia odporność, zapobiega zachorowaniu lub znacząco łagodzi przebieg choroby, jeśli szczepionka została podana w ciągu 3-5 dni od kontaktu z osobą chorą na ospę wietrzną.

Jak przygotować i podać szczepionkę?

Szczepionka Varilrix podawana jest w formie roztworu podskórnie lub domięśniowo. Nie ma potrzeby ani możliwości "moczenia" szczepionki przez pacjenta ani opiekuna. Jest to preparat medyczny wymagający specjalistycznego przygotowania i podania przez lekarza lub pielęgniarkę.

Ważne jest natomiast, aby podczas samodzielnego zakupu szczepionki w aptece i jej transportu do domu lub przychodni zachować warunki zalecane przez producenta w trosce o bezpieczeństwo preparatu. Zazwyczaj wymaga to umieszczenia jej w torbie termicznej, aby utrzymać odpowiednią temperaturę.

Aby wykonać szczepienie, niezbędne jest uzyskanie kwalifikacji do szczepienia od lekarza.

Dla kogo jest szczepionka przeciwko ospie wietrznej?

Szczepienie jest zalecane osobom szczególnie narażonym na ciężki przebieg choroby lub powikłania. Obejmuje ono zarówno dzieci, jak i dorosłych, którzy nie chorowali wcześniej na ospę.

Grupy ryzyka, dla których szczepienie jest szczególnie ważne:

• Dzieci do 12. roku życia zakażone wirusem HIV.
• Dzieci z upośledzeniem odporności, u których stwierdzono duże ryzyko ciężkiego przebiegu choroby.
• Dzieci przed chemioterapią lub leczeniem immunosupresyjnym.
• Dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną, zwłaszcza w okresie remisji.
• Dzieci do 12. roku życia z otoczenia osób wyżej wymienionych, które jeszcze nie chorowały na ospę wietrzną.
• Dzieci do 12. roku życia, przebywające w rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych, zakładach opiekuńczo-leczniczych, domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych oraz w domach pomocy społecznej.
• Dzieci przebywające w żłobkach lub w klubikach.
• Kobiety, które nie chorowały na ospę wietrzną, a planują ciążę (szczepienie minimum miesiąc przed zajściem w ciążę).
• Osoby dorosłe, które nie chorowały na ospę i nie były szczepione wcześniej dwiema dawkami, szczególnie że u nich ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań jest wyraźnie większe.

O konieczności szczepienia decyduje lekarz, najczęściej pierwszego kontaktu lub pediatra w przypadku dzieci. Jeśli nie ma pewności co do przebycia choroby, przed szczepieniem zaleca się zbadanie poziomu przeciwciał (test serologiczny) u dorosłych.

Schemat szczepienia przeciwko ospie wietrznej

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej podawana jest w dwóch dawkach, podskórnie lub domięśniowo. Dwudawkowy cykl znacząco zwiększa ochronę przed zachorowaniem i ciężkim przebiegiem choroby. Wkłucia powinny być wykonywane w inne miejsce niż pozostałe szczepionki.

• Szczepienie można rozpocząć po ukończeniu 9. miesiąca życia, jednak zaleca się podanie pierwszej dawki po 12. miesiącu życia, optymalnie między 12. a 18. miesiącem.
• Między pierwszą a drugą dawką szczepionki należy zachować odstęp co najmniej 6 tygodni, a najlepiej około 3 miesięcy (dla osób poniżej 13. roku życia) lub 4 tygodnie (dla osób powyżej 13. roku życia).

Jeżeli dowiedzieliśmy się, że mieliśmy kontakt z osobą chorą na ospę, a nie byliśmy wcześniej szczepieni, pierwszą dawkę szczepionki można podać w ciągu 72-120 godzin od ekspozycji. Może to zmniejszyć ryzyko zachorowania lub złagodzić przebieg choroby.

Zdrowe osoby mogą mieć podany Varilrix jednocześnie z innymi szczepionkami, lecz w różne części ciała. Jeżeli z jakiegoś powodu szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) nie może być podana równo ze szczepionką przeciw ospie, należy zachować minimalny odstęp 4 tygodni. Po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej co najmniej przez 2 tygodnie nie należy podawać preparatów immunoglobulin i preparatów krwi zawierających immunoglobuliny; w niektórych przypadkach zaleca się opóźnienie szczepienia nawet o 3-11 miesięcy po podaniu takich preparatów.

Kiedy szczepienie na ospę jest obowiązkowe i bezpłatne?

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe i bezpłatne (do 19. roku życia) dla wybranych grup:

• Dzieci uczęszczające do żłobków i klubów dziecięcych.
• Dzieci przebywające w domach dziecka, rodzinach zastępczych, placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
• Dzieci z upośledzeniem odporności, zakażone wirusem HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym/chemioterapią.

Bezpłatne szczepienie należy się także osobom z otoczenia powyższych grup, jeśli w przeszłości nie chorowały na ospę wietrzną.

Poza grupami objętymi obowiązkiem, szczepienie jest zalecane i płatne dla wszystkich dzieci oraz dorosłych, którzy nie chorowali na ospę. Szczepienie rozpoczęte przed ukończeniem wieku, dla którego jest obowiązkowe, jest kontynuowane bezpłatnie.

Cena szczepionki przeciw ospie wietrznej

W przypadku szczepienia odpłatnego, cena jednej dawki szczepionki Varilrix w aptece wynosi zwykle około 240-300 zł. Ponieważ pełne zaszczepienie wymaga podania dwóch dawek, całkowity koszt za sam preparat może wynieść w przybliżeniu 480-600 zł. Do tego należy doliczyć koszt kwalifikacji lekarskiej i podania szczepionki - w prywatnych placówkach to około 100 zł lub więcej, natomiast w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia odbywa się to bezpłatnie.

Przeciwwskazania do podania szczepionki przeciwko ospie

Istnieją pewne stany, w których szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest przeciwwskazane:

• Gorączka.
• Chłoniaki, choroby nowotworowe z zajęciem układu chłonnego lub szpiku (np. białaczka), a także podejrzenie lub rozpoznanie ciężkiego niedoboru odporności.
• Ciężkie reakcje alergiczne na składniki uprzednio podanych szczepionek lub na neomycynę (szczepionka zawiera niewielką ilość tego antybiotyku, jednak miejscowe uczulenie na neomycynę w preparatach stosowanych na skórę nie stanowi przeciwwskazania).
• Przyjmowanie radioterapii w odstępie krótszym niż pół roku lub leków obniżających odporność (immunosupresyjnych).
• Niska odporność humoralna.
• Przyjmowanie salicylanów (np. aspiryny, polopiryny) - nie wolno ich podawać w ciągu 6 tygodni po szczepieniu przeciwko ospie.
• Ciąża - preparat nie może być podawany kobietom w ciąży. Kobiety planujące ciążę, które nie chorowały i nie były szczepione, powinny zaszczepić się co najmniej miesiąc przed planowanym zajściem w ciążę.
• Karmienie piersią - brak danych dotyczących bezpieczeństwa, dlatego w tym okresie szczepienie nie jest zalecane.

Zawsze przed szczepieniem należy skonsultować się z lekarzem, aby ocenić stan zdrowia i ewentualne przeciwwskazania.

Zalecenia po szczepieniu na ospę wietrzną

Po szczepieniu zaleca się przede wszystkim obserwację pod kątem wystąpienia gorączki i lekkiej wysypki. Zwykle nie ma potrzeby izolacji osoby zaszczepionej. Nie ma przeciwwskazań, aby dzieci uczęszczały po szczepieniu do żłobka, przedszkola czy szkoły.

Możliwe, łagodne odczyny poszczepienne:

• Obrzęk lub ból w miejscu wkłucia: pojawiają się u około 20% zaszczepionych i zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 1-2 dni.
• Gorączka: przemijająca gorączka występuje u około 10% osób zaszczepionych, zwykle od 7 do 21 dni po szczepieniu. W razie gorączki wystarczy zastosowanie paracetamolu.
• Wysypka: u 3-5% zaszczepionych może pojawić się łagodna wysypka (kilka czerwonawych grudek lub rzadziej typowych pęcherzyków) w ciągu 5-26 dni po szczepieniu. Znika samoistnie bez śladu. Bardzo rzadko występuje poronna postać ospy wietrznej.

Zazwyczaj nie ma potrzeby izolacji osoby zaszczepionej, jednak należy unikać bliskiego kontaktu z osobami o bardzo niskiej odporności (np. pacjentami z niedoborami odporności, nowotworami złośliwymi krwi, kobietami w ciąży) przez około 6 tygodni, choć ryzyko zakażenia wirusem szczepionkowym jest minimalne.

Jak długo utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki?

Szczepienie zabezpiecza przed objawami i powikłaniami ospy wietrznej na całe życie. Skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka, przekracza 95%.

tags: #czy #moczyc #szczepionke #na #ospe