Wprowadzenie do przepisów o OSP
Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych, która weszła w życie w 2022 roku, wprowadziła szereg nowych regulacji dotyczących funkcjonowania i finansowania OSP. Przepisy te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom, zwłaszcza w gminach, które nie posiadają własnych jednostek OSP.
Obowiązki gmin bez własnych jednostek OSP
W projekcie ustawy o Ochotniczych Strażach Pożarnych uwzględniono sytuacje dotyczące gmin, które nie posiadają OSP. Gmina, która nie posiada własnej jednostki OSP, będzie miała obowiązek zawrzeć umowę z gminą sąsiednią, w której taka jednostka funkcjonuje. Dotychczas kwestia braku własnych jednostek OSP na terenie gminy nie była uregulowana, choć ma istotny wpływ na bezpieczeństwo mieszkańców. W efekcie wprowadzonych rozwiązań każda gmina w kraju będzie posiadać uregulowane kwestie zabezpieczenia przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem.
Procedura zawierania umów
Podpisanie umowy wymagać będzie uzgodnienia z właściwym komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej. Komendant pomoże w wyborze jednostki. Przykładowo, Gmina Wielka Nieszawka, nie posiadając własnego OSP, zawarła bezpłatną umowę z sąsiednią gminą Obrowo, która zobowiązała się do udzielania wszelkiej pomocy i wsparcia mieszkańcom Wielkiej Nieszawki w razie potrzeby. Dr Dariusz P. Kała z Kancelarii Prawnej „LexKała” wyjaśnia, że takie gminy są zabezpieczone przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki działające w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
Wątpliwości samorządowców
Burmistrz miasteczka Szczawna Zdrój, Marek Fedoruk, zwraca uwagę, że projektowany przepis nie jest dość jasny. Mówi wprawdzie, że podpisanie umowy wymagać będzie uzgodnień z komendantem powiatowym PSP, ale nie wiadomo, jakimi kryteriami ma kierować się gmina przy podpisywaniu umowy, czy ma to robić w formie konkursu, czy składania ofert. Wskazuje również na kwestie wzajemnych rozliczeń szkoleń i wyjazdów.
Członkostwo w OSP a miejsce zamieszkania
Ważnym aspektem funkcjonowania OSP jest możliwość przynależności do jednostki w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania.
Brak prawnych przeciwwskazań
Nie ma żadnych ogólnych przeciwwskazań prawnych, aby należeć do kilku OSP. Statut wzorcowy OSP nie ustanawia ograniczenia nabycia członkostwa w OSP z powodu przynależności do innej OSP, ani nie jest to powodem wykluczenia. Zarząd OSP musi ocenić, czy osoba będąca członkiem zwyczajnym innej OSP daje rękojmię czynnego uczestnictwa w realizacji celów statutowych OSP, w której dana osoba chce nabyć drugi status członka zwyczajnego. Członkami zwyczajnymi OSP mogą być pełnoletni obywatele polscy i cudzoziemcy mający stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i niepozbawieni praw publicznych.
Udział w akcjach ratowniczych poza macierzystą jednostką
Można brać udział w akcjach ratowniczych w różnych jednostkach OSP, pod warunkiem spełnienia określonych warunków. Najważniejsze to posiadanie ukończonego kursu podstawowego, aktualnych badań lekarskich oraz ubezpieczenia. Dowódca zastępu w OSP 2 może pozwolić na udział w działaniach strażakowi z OSP 1, jeśli zna go i ma pewność co do jego kwalifikacji i dokumentacji.
Jak zostać strażakiem ochotnikiem
Kwestia ubezpieczenia
Ubezpieczenie jest kluczową kwestią. Jeżeli gmina ubezpiecza zbiorowo na zasadzie imię i nazwisko, nie ma problemu. Jeśli jednak ubezpiecza imiennie, z przypisaniem do konkretnej OSP, pojawia się problem, czy gmina nie powinna zapłacić dwa razy za dwie jednostki. W przypadku wypadku, odpowiedzialność za strażaka, który nie jest ujęty w polisie danej jednostki, jest niejasna. Ważne jest, aby strażak był ujęty w polisie jednostki, z którą wyjeżdża do akcji.
Ewidencja członków
W ewidencji liczby członków OSP nie uwzględnia się członków "podwójnych", liczy się ich normalnie. Komenda powiatowa (miejska) PSP prowadzi ewidencję sił i środków OSP, którymi może dysponować do działań ratowniczych we współpracy z właściwym wójtem oraz starostą. Współpraca z komendą powiatową jest kluczowa z punktu widzenia działań ratowniczo-gaśniczych OSP, ponieważ to stanowisko kierowania w komendzie powiatowej dysponuje do zdarzeń konkretne jednostki OSP.
Wyzwania i praktyczne aspekty
Przynależność do wielu jednostek OSP, choć prawnie dopuszczalna, wiąże się z praktycznymi wyzwaniami.
Logistyka i dyspozycyjność
Główny problem to brak czasu wolnego i logistyka. Jeśli jedna OSP ma alarm wcześniej od drugiej, a 10 członków należy do obu, to w drugiej nagle może zabraknąć ochotników, którzy widnieją na papierku. Jednak w godzinach szczytu dojazd do OSP w mieście może zajmować 15 minut, a na wieś obok tylko 3 minuty. Zatem strażak mieszkający w innej miejscowości, ale blisko remizy, może być pierwszym na alarmie.
Zawody i reprezentacja
W przypadku zawodów gminnych OSP, strażak należący do dwóch jednostek w jednej gminie musi podjąć decyzję, którą jednostkę reprezentować. Sytuacja ta może być beznadziejna, jeśli jest potrzebny w obu jednostkach, ale woli reprezentować tę, w której bywa częściej.
Weryfikacja kwalifikacji przez dowódcę
Dowódca zastępu, biorąc pod uwagę odpowiedzialność, jaką ponosi, nie powinien zabierać do działań osoby, której nie zna i której dokumentów nie zweryfikował. Jeżeli komuś zależało by na udziale w akcji, powinien zgłosić chęć wcześniej, przedstawić dokumenty (kurs szeregowca, BHP, badania lekarskie, opinię ze swojej macierzystej OSP) i zapoznać się ze sprzętem oraz pojazdami.
Współpraca OSP z samorządem i innymi podmiotami
Skuteczne funkcjonowanie OSP opiera się na szerokiej współpracy.
Relacje z gminą
Podstawowy obowiązek gmin w stosunku do OSP to finansowanie ich działań. Artykuł 32 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych wprost określa, że koszty funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych są pokrywane w szczególności z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto, gmina jest obowiązana do zawarcia umowy ze wszystkimi ochotniczymi strażami pożarnymi działającymi na jej terenie. Sukcesywne budowanie kontaktów z urzędnikami, radnymi i wójtem to podstawowa sprawa, aby pokazać im codzienne funkcjonowanie i znaczenie OSP.
Współpraca z PSP
Współpraca z komendą powiatową (miejską) Państwowej Straży Pożarnej jest kluczowa z punktu widzenia działań ratowniczo-gaśniczych OSP. Strażacy ochotnicy działają ze strażakami zawodowymi ramię w ramię podczas akcji. Komenda powiatowa ma dużą decyzyjność w zakresie podziału i przyznawania dotacji, a także może przekazywać nieużywany sprzęt. Aktywność operacyjna, dyspozycyjność strażaków, wizja rozwoju jednostki oraz porządek w dokumentacji są kluczowe przy rozpatrywaniu OSP w kontekście dotacji.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG)
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz szereg innych służb. W systemie funkcjonuje około 1/3 wszystkich OSP (około 4,8 tys.). Włączenie jednostki OSP do KSRG uwarunkowane jest osiągnięciem przez nią wymaganych standardów wyposażenia i wyszkolenia. Mimo to, dysponowane do akcji mogą być również straże spoza systemu.
