Zabezpieczenia przeciwpożarowe są absolutnie konieczne w każdym budynku, a w sytuacji zagrożenia mogą nawet zaważyć na życiu zgromadzonych osób. Hydranty, choć często niedostrzegane w codziennym otoczeniu, pełnią kluczową funkcję w systemie bezpieczeństwa pożarowego. Ich rola wykracza daleko poza symboliczne znaczenie czerwonego zaworu - to urządzenia, od których sprawności i dostępności może zależeć przebieg akcji ratunkowej, ochrona mienia, a nawet ludzkie życie. Od właścicieli, zarządców budynków oraz projektantów wymagane jest nie tylko umiejscowienie hydrantów w odpowiednich miejscach, ale także zapewnienie ich zgodności z obowiązującymi normami technicznymi, odpowiednia konserwacja oraz gotowość do natychmiastowego użycia.
Hydranty wewnętrzne: Definicja, znaczenie i typy
Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków. Rozwiązania te montowane w przestrzeniach zamkniętych, to jeden z najczęstszych elementów systemów przeciwpożarowych w budynkach użyteczności publicznej, centrach handlowych, zakładach przemysłowych, hotelach czy szkołach.
Obowiązkowe wyposażenie: szafka hydrantowa wewnętrzna
Szafka hydrantowa to obowiązkowe wyposażenie przeciwpożarowe każdego z budynków, w którym przechowuje się między innymi węże pożarowe czy prądownice. Jest to specjalna skrzynka, która kryje w sobie hydrant wewnętrzny, czyli urządzenie podłączone do instalacji wodociągowej przeciwpożarowej. Obecnie najczęściej spotykaną formą szafki hydrantowej jest tak zwany hydrant wewnętrzny, który jest bezpośrednio podłączony do wewnętrznego ujęcia wody. W razie zaistnienia zagrożenia wystarczy rozwinąć wąż gaśniczy znajdujący się w środku. Dzięki takiemu rozwiązaniu skutecznie, a przede wszystkim szybko można rozpocząć proces gaszenia pożaru.
W każdej typowej szafce hydrantowej wewnętrznej znajdziesz wszystko, co niezbędne do ugaszenia pożaru w jego początkowej fazie. Przede wszystkim wąż hydrantowy na specjalnym zwijadle, gotowy do natychmiastowego rozwinięcia. Niektóre szafki mają nawet dodatkowe funkcje, jak na przykład regulator ciśnienia, który dba o to, żeby strumień wody miał optymalne parametry. Zazwyczaj szafki są czerwone albo białe i zawsze wyraźnie oznaczone piktogramami, zgodnie z normami - to pomaga je szybko znaleźć, gdy liczy się każda sekunda.
Funkcje szafki hydrantowej wewnętrznej
Szafka hydrantowa wewnętrzna spełnia kilka bardzo ważnych zadań, bez których skuteczna ochrona przeciwpożarowa byłaby o wiele trudniejsza. Po pierwsze, bezpiecznie przechowuje i chroni hydrant wewnętrzny razem z wężem i prądownicą przed uszkodzeniami, zabrudzeniami czy niepowołanym dostępem. Dzięki niej możesz samodzielnie gasić pożary z grupy A, czyli te, gdzie palą się materiały stałe. Jest to niesamowicie istotne w pierwszych chwilach pożaru.
Warto również wspomnieć o tym, że hydrant wewnętrzny, niekoniecznie musi być schowany w szafce przeciwpożarowej. Jako przykład można podać hydrant wewnętrzny DN25 bezszafkowy, który jest tańszym, ale równie skutecznym rozwiązaniem. Wybór odpowiedniego hydrantu wewnętrznego polega głównie na doborze odpowiedniego rozmiaru, a także typu mocowania.
Rodzaje hydrantów wewnętrznych
Hydranty wewnętrzne możemy podzielić ze względu na ich średnicę zaworu. Różnią się od siebie przede wszystkim średnicą, a co za tym idzie także wydajnością. Są także odmienne jeśli chodzi o budowę węży, zwijadeł i szafek hydrantowych.
- Hydrant DN25: ma swoje zastosowanie w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL. Wykorzystywane są w budynkach użyteczności publicznej oraz budynkach zamieszkania zbiorowego, takich jak przedszkola, szkoły, hotele, centra handlowe, banki, biura, apteki, a także sklepy. Do ich zalet należy przede wszystkim łatwa obsługa.
- Hydrant DN33: narzędzie stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych o liczbie miejsc postojowych większej niż dziesięć, a także w garażach wielokondygnacyjnych. W miejscach tego typu pożary są zazwyczaj intensywne, ale stanowią zagrożenie na określonej powierzchni.
- Hydrant DN52: Stosowanie hydrantu 52 w wyżej wymienionych lokalizacjach jest jak najbardziej uzasadnione. W magazynach czy obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe. W grę wchodzi także duża liczba nagromadzonych materiałów, która przyczynia się do zintensyfikowania zagrożenia.
Przepisy prawne dotyczące hydrantów wewnętrznych
Zgodnie z polskim prawem w niektórych budynkach powinny znajdować się hydranty wewnętrzne, których umiejscowienie i wykorzystywanie jest określone przez obowiązujące przepisy. Szczegółowe informacje w tym zakresie zawiera Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109, poz. 719, z późn. zm.). Innym ważnym dokumentem jest Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, która określa ogólne zasady ochrony przeciwpożarowej i podstawowe wymagania dla wszystkich systemów bezpieczeństwa. W Polsce za nadzór nad przepisami ma zastosowanie między innymi ustawa Prawo budowlane oraz akty wykonawcze takie jak rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Wymogi instalacyjne i lokalizacja
Hydranty wewnętrzne, będące kluczowym elementem systemów przeciwpożarowych, muszą spełniać określone wymogi dotyczące ich lokalizacji, konstrukcji, a także utrzymania. Przepisy prawne dotyczące hydrantów wewnętrznych jasno określają, jakie wymogi muszą spełniać instalacje podczas ich montażu i późniejszego użytkowania. Montaż hydrantów powinien być wykonany tak, aby dostęp do nich nie był utrudniony przez meble czy innego rodzaju przeszkody.
Odpowiednie rozmieszczenie hydrantów wewnętrznych jest kluczowym aspektem, by móc zapewnić pełną oraz skuteczną ochronę przeciwpożarową dla nieruchomości. W czasie pożaru ważne jest nie tylko występowanie odpowiedniego sprzętu, ale także jego optymalne rozmieszczenie. Stosowanie się do wymienionych zaleceń sprawia, że dostęp do hydrantów jest prosty, a ich zasięg - zoptymalizowany. Wspomniane rozmieszczenie ma kluczowe znaczenie podczas próby zatrzymania pożaru, a jednocześnie wpływa korzystnie na szybkość i efektywność gaszenia płomieni.
W przepisach wskazano m.in., że hydranty wewnętrzne muszą być rozmieszczone w taki sposób, aby zasięg węża obejmował całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Hydranty wewnętrzne są montowane nie wcześniej niż na etapie wykańczania wnętrz budynku, aby nie kolidować z innymi pracami budowlanymi.
Przepisy bardzo precyzyjnie określają, gdzie dokładnie musisz umieścić szafki hydrantowe wewnętrzne, żeby mogły być skutecznie wykorzystane. Najczęściej znajdziesz je przy wejściach do budynków i klatkach schodowych, a w wysokich budynkach często w przedsionkach przeciwpożarowych. Inne dobre miejsca to korytarze, hole, wejścia na poddasza, a także przy wyjściach ewakuacyjnych i drogach komunikacyjnych wewnątrz budynku. Hydranty wewnętrzne są obowiązkowe w budynkach użyteczności publicznej i przemysłowych. Wymóg ten nie zawsze dotyczy budynków mieszkalnych, ale zaleca się ich instalację dla bezpieczeństwa. Każdy przypadek powinien być analizowany osobno przez specjalistów.
Ciśnienie i wydajność
Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wydajność określoną w ust. 3. Ciśnienie na zaworze 52, położonym najniekorzystniej ze względu na wysokość i opory hydrauliczne, dla wydajności określonej w ust. 4. Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Dla budynków wysokich zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV dopuszcza się zasilanie instalacji wodociągowej przeciwpożarowej bezpośrednio z zewnętrznej sieci wodociągowej przeciwpożarowej o wydajności nie mniejszej niż 10 dm³/s, bez konieczności zapewnienia zbiorników. Przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed możliwością zamarznięcia w nieogrzewanych budynkach lub ich częściach.
UŻYCIE HYDRANTU WEWNĘTRZNEGO
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych
Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności, nadal można je stosować i dostępne są w sklepach. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Obowiązki właściciela/zarządcy budynku
Jako właściciel lub zarządca budynku, masz na głowie odpowiedzialność za to, żeby szafka hydrantowa była w idealnym stanie i żeby wszystkie przepisy przeciwpożarowe dotyczące hydrantów były przestrzegane. Wszelkie zaniedbania w tej kwestii mogą niestety skończyć się poważnymi problemami - zarówno prawnymi, jak i czysto praktycznymi. Pamiętaj, przeglądy powinny wykonywać wyłącznie osoby z odpowiednim przeszkoleniem, kwalifikacjami i doświadczeniem. Podczas kontroli sprawdzają szczelność całej instalacji, drożność węży hydrantowych, stan zaworów i ogólny stan szafek.
Przeglądy i konserwacja
Jednym z najważniejszych aspektów związanych z hydrantami wewnętrznymi zgodnie z obowiązującymi przepisami jest ich regularna kontrola i konserwacja. Przeglądy hydrantów powinny być przeprowadzane co najmniej raz w roku i obejmować szczegółową kontrolę stanu technicznego urządzenia oraz funkcjonalności całego systemu. Hydrauliczne przeglądy należy wykonywać minimum raz w roku. Harmonogram przeglądów musi być zgodny z obowiązującymi normami, zaleceniami producenta i przepisami przeciwpożarowymi. Każdy przegląd i konserwacja muszą być dokładnie udokumentowane w protokołach oraz wpisach w karcie obiektu budowlanego.
Dostępność
Hydranty wewnętrzne muszą być dostępne z każdej części budynku - to znaczy, że nic nie może blokować do nich dostępu. Twoim podstawowym obowiązkiem jako zarządcy jest zapewnienie swobodnego dostępu do szafki hydrantowej wewnętrznej. Nie może być zastawiona meblami, pudłami czy innymi przedmiotami.
Dokumentacja
Utrzymywanie kompletnej dokumentacji dotyczącej szafki hydrantowej wewnętrznej jest absolutnie niezbędne. Taka dokumentacja to dowód, że dbasz o instalację, co jest niezmiernie ważne podczas kontroli Państwowej Straży Pożarnej. Jest ona również wpisywana do książki obiektu budowlanego, stając się ważnym elementem jego historii i stanu technicznego.
Szkolenie personelu
Personel powinien być przeszkolony w obsłudze hydrantów, co minimalizuje ryzyko błędów w sytuacjach awaryjnych. Szkolenia powinny obejmować zarówno aspekt teoretyczny, jak i praktyczny w obsłudze urządzeń przeciwpożarowych.
Konsekwencje zaniedbań
Zaniedbanie obowiązków związanych z wewnętrznymi szafkami hydrantowymi to prosta droga do poważnych problemów - zarówno tych związanych z prawem, jak i tych czysto praktycznych. Jeśli nie wykonujesz regularnych i właściwych przeglądów oraz konserwacji szafek hydrantowych wewnętrznych i ich wyposażenia, możesz spodziewać się sporych kar finansowych od organów kontrolnych, takich jak Państwowa Straż Pożarna. Co gorsza, w przypadku pożaru, ubezpieczyciel może po prostu odmówić wypłaty odszkodowania. Dzieje się tak, jeśli w trakcie dochodzenia wyjdzie na jaw, że hydranty były niesprawne lub nikt ich regularnie nie konserwował.
Niesprawne lub niekompletnie wyposażone szafki hydrantowe wewnętrzne oznaczają jedno: nie da się skutecznie gasić pożaru. To drastycznie zwiększa zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi w budynku. Brak czytelnego oznakowania, trudny dostęp, a także uszkodzenia takich elementów jak zamek czy drzwiczki szafki - wszystko to może utrudnić albo całkowicie uniemożliwić szybkie użycie hydrantu w sytuacji awaryjnej.
Hydranty zewnętrzne
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniają bowiem szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Jednym z podstawowych, a jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów sieci wodociągowej są hydranty zewnętrzne - podziemne, po których najczęściej bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast, oraz hydranty nadziemne - najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic w miastach i na wsiach. Podczas gdy hydranty wewnętrzne chronią przestrzeń w budynku, hydrant zewnętrzny odpowiada za bezpieczeństwo na terenach wokół obiektu.
Podstawa prawna i dokumentacja
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Znajdziemy w nim regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane. Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym - musi również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Obowiązek instalacji hydrantów zewnętrznych
Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Typy hydrantów zewnętrznych i ich oznakowanie
Hydranty zewnętrzne pozwalają na bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej. Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowane zostały na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - przy drogach i chodnikach spotkać można:
- Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009. Hydrant zewnętrzny nadziemny łatwo zauważyć. Jest to kolumna, obustronnie zakończona nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym) - co wyróżnia go z otoczenia. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
- Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339. Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie hydrantu i jego zamykanie przez ruch obrotowy. Cała zatem konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W - aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza. Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant.
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy, będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydratu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach.
Lokalizacja i odległości
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
- Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Parametry hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane, to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Kiedy stosować hydranty nadziemne, a kiedy podziemne?
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. W miejscach, gdzie estetyka przestrzeni lub ograniczenia urbanistyczne uniemożliwiają zastosowanie tradycyjnych hydrantów słupowych, stosuje się mniej widoczne alternatywy. Choć takie instalacje cieszą się popularnością w centrach miast czy przy obiektach zabytkowych, należy pamiętać, że również w ich przypadku obowiązują określone regulacje prawne. Nie bez znaczenia pozostaje także kwestia utrzymania. Tego typu urządzenia są bardziej narażone na zalanie, zanieczyszczenia i uszkodzenia mechaniczne.