Wielu ludzi zainteresowanych niesieniem pomocy innym rozważa dołączenie do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Jednym z pierwszych pytań, jakie się pojawia, jest kwestia finansowa związana z kursem OSP, a także możliwość prywatnego uczestnictwa w szkoleniach. Czy szkolenia są płatne? A może strażacy ochotnicy otrzymują wynagrodzenie? W tym artykule przybliżamy realia finansowe i organizacyjne związane z działalnością w OSP.
Czym jest Ochotnicza Straż Pożarna?
Ochotnicza Straż Pożarna to organizacja o bogatej tradycji w Polsce, której korzenie sięgają początków XIX wieku. Obecnie OSP jest najliczniejszą organizacją pozarządową w Polsce, zrzeszającą tysiące strażaków ochotników gotowych nieść pomoc w sytuacjach zagrożenia. Jednostka OSP jest umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi.
W Polsce działa ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP, którym stawia się szereg wymagań sprzętowych i personalnych.
Zadania realizowane przez OSP
Zakres zadań realizowanych przez OSP jest bardzo szeroki i obejmuje:
- Prowadzenie działań ratowniczych i udział w akcjach ratowniczych, w tym poza granicami kraju.
- Alarmowanie i ostrzeganie ludności o zagrożeniach.
- Udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.
- Organizowanie i udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych.
- Propagowanie zasad ochrony przeciwpożarowej.
- Organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych i sportowych.
- Wspieranie gminy w działaniach na rzecz społeczności lokalnej.
- Integrowanie społeczności lokalnej.
Kto może zostać strażakiem ochotnikiem?
Każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Aby zostać strażakiem ochotnikiem, należy spełnić kilka podstawowych warunków: wiek kandydata powinien mieścić się w przedziale 18-65 lat (w przypadku osób nieletnich, które ukończyły 16 lat, niezbędna jest zgoda rodziców na udział w szkoleniu, choć pełnoletni mają pierwszeństwo). Wymagane jest również obywatelstwo polskie, niekaralność oraz dobry stan zdrowia i odpowiednia kondycja fizyczna.
W statucie OSP znajdują się informacje o tym, kto może zostać członkiem jednostki. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni (czynni), wspierający i honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członkiem honorowym może być osoba fizyczna szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej.
Proces wstąpienia do OSP
Trzy kroki dzielą Cię od zostania członkiem OSP:
- Znalezienie jednostki: Najpierw znajdź odpowiednią jednostkę, do której chciałbyś należeć. Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, ważna będzie lokalizacja jednostki, ponieważ OSP musi być w stanie wyjechać do zdarzenia w ciągu kilku minut od alarmu. Kontakt do jednostek można znaleźć w Krajowym Rejestrze Sądowym.
- Spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie, na którym poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną i dowiesz się więcej o dalszych krokach.
- Złożenie podania: Jeśli po spotkaniu będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu podejmuje zarząd jednostki. Po rozpatrzeniu podania zostaniesz poinformowany i poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów.
Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj został opisany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia.
Kursy OSP: Czy są płatne i jak wygląda szkolenie?
Kluczowe pytanie - czy kursy OSP są płatne? Odpowiedź brzmi: szkolenia w OSP są zazwyczaj bezpłatne dla członków. Ochotnicze Straże Pożarne opierają się na idei wolontariatu, a szkolenia i kursy są integralną częścią przygotowania strażaków do służby. OSP inwestuje w swoich członków, zapewniając im niezbędną wiedzę i umiejętności. Szkolenia są finansowane z budżetów OSP, dotacji gminnych, środków Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP oraz innych źródeł.
Szkolenie realizowane jest przez Państwową Straż Pożarną. Szkolenie podstawowe strażaka ratownika OSP jest przepustką do pierwszej akcji. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzinach, w tym 64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych.
Co tak naprawdę trzeba zrobić, żeby zostać strażakiem
Przebieg szkolenia podstawowego
Szkolenie zakończone jest egzaminem, który uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Proces szkolenia obejmuje:
- Wymagania wstępne: Ukończone 16 lat i nieprzekroczone 65 lat, a także dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia. W przypadku dużej liczby osób pełnoletnich, osoby nieletnie mogą nie być przyjmowane, ponieważ nie mogą uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Część teoretyczna (e-learning): Szkolenie często obejmuje część teoretyczną w formie e-learningu. Egzamin teoretyczny jest realizowany w formie testu wielokrotnego wyboru (np. 30 pytań z jedną poprawną odpowiedzią) i uznaje się go za zaliczony, jeśli zdający uzyskał min. 70% możliwych do zdobycia punktów.
- Część praktyczna: Zajęcia praktyczne są obowiązkowe, a w przypadku, gdy absencja słuchacza wyniesie powyżej 20%, kandydat zostanie skreślony z listy.
- Egzamin praktyczny: Odbywa się w siedzibie Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej.
- Szkolenie BHP: Egzamin z zakresu BHP przeprowadza się w formie testu składającego się z min. 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią.
Zdanie egzaminów potwierdzających ukończenie niniejszego szkolenia jest równoznaczne z nabyciem uprawnień z zakresu obsługi sieci radiowych UKF PSP.
Uczestnictwo w kursach poza własnym powiatem lub prywatnie
Możliwe jest uczestnictwo w kursie podstawowym strażaków OSP organizowanym przez inną Komendę Powiatową PSP, poza swoim powiatem. Jest to opcja, jednak wymaga to wcześniejszego dogadania z jednostką organizującą szkolenie oraz uzyskania zgody. Zazwyczaj za taki kurs się nie płaci, gdyż PSP organizuje go za darmo dla członków OSP. Jednak w specyficznych sytuacjach, jeśli uczestnik nie jest formalnie skierowany przez swoją jednostkę OSP lub jego komendę PSP, może być mowa o pokrywaniu pewnych kosztów przez "interesanta". Najlepszym sposobem na załatwienie takiej kwestii jest rozmowa z własnym naczelnikiem OSP, a następnie z wydziałem operacyjno-rozpoznawczym w komendzie PSP w powiecie, gdzie planowany jest kurs.
Ekwiwalent pieniężny dla strażaków OSP - nie wynagrodzenie, a rekompensata
Choć kursy OSP są bezpłatne, to strażacy ochotnicy otrzymują ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych, akcjach, szkoleniach i ćwiczeniach. Warto podkreślić, że nie jest to wynagrodzenie w klasycznym rozumieniu, a raczej forma rekompensaty za czas poświęcony służbie i zaangażowanie. Ekwiwalent przysługuje również kandydatom na strażaków-ratowników OSP za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.
Wysokość ekwiwalentu
Wysokość ekwiwalentu jest ustalana przez radę gminy, nie rzadziej niż raz na 2 lata, w drodze uchwały. Jest to kwota za każdą rozpoczętą godzinę, liczoną od momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego jest ograniczona przepisami i nie może przekraczać 1/175 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto, ogłoszonego przez Prezesa GUS. Na przykład, w III kwartale 2023 roku, kiedy przeciętne wynagrodzenie wynosiło 7194,95 zł brutto, maksymalny ekwiwalent, jaki mogła ustalić gmina, wynosił 41,11 zł za godzinę. W praktyce, ekwiwalent dla strażaków OSP waha się zazwyczaj od minimalnej stawki godzinowej do ustalonego maksimum, w zależności od decyzji rady gminy.
Należy pamiętać, że ekwiwalent pieniężny nie jest celem działalności w OSP. Główną motywacją strażaków ochotników jest chęć niesienia pomocy, służba społeczności i pasja. Ekwiwalent jest formą docenienia ich poświęcenia i zaangażowania, a nie źródłem zarobku.
Dodatkowe aspekty służby w OSP
Wiek: Wiek 40 lat nie stanowi przeszkody, aby zostać strażakiem ochotnikiem. Górna granica wieku w OSP to 65 lat. Osoby w wieku 40 lat są jak najbardziej mile widziane, o ile spełniają pozostałe wymagania dotyczące zdrowia, kondycji i chęci służby.
Gotowość bojowa: Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to jednak, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków i wyznaczają dyżury. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut od momentu zaalarmowania.
Aktywność poza akcjami ratowniczymi: Pomimo że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, nawet jeśli nie może brać udziału w akcjach (np. jako członek wspierający).
Mundur: Strażacy OSP mają prawo do munduru. Mundur używany jest podczas świąt państwowych, religijnych, a także podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.