Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) to organizacja, która nie tylko służy społeczeństwu, ale również zapewnia swoim członkom pewne korzyści finansowe. Zarobki w OSP są regulowane na podstawie ekwiwalentu pieniężnego, który strażak otrzymuje za swoje zaangażowanie w różne działania.
Ekwiwalent finansowy za służbę druha
Strażak Ochotniczej Straży Pożarnej ma prawo do ekwiwalentu pieniężnego za swoje uczestnictwo w różnych działaniach. Te działania mogą obejmować udział w akcjach ratowniczych, szkoleniach czy ćwiczeniach. Ekwiwalent jest naliczany za każdą rozpoczętą godzinę, licząc od momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP, niezależnie od ilości wyjazdów w ciągu tej godziny. Ekwiwalent powinien być naliczany do powrotu do macierzystej jednostki.
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego jest ustalana przez radę gminy, która podejmuje decyzję w tej sprawie co najmniej raz na dwa lata. Decyzja ta jest podejmowana w formie uchwały. Ekwiwalent ten nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, które jest ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego.
Dla trzeciego kwartału 2023 roku, przeciętne wynagrodzenie wynosiło 7194,95 zł brutto. Oznacza to, że strażacy nie mogli zarabiać więcej niż 41,11 zł za godzinę rozpoczętej akcji ratowniczej lub szkolenia. Jest to maksymalna kwota, którą może ustalić gmina. Z drugiej strony, istnieje również minimalna stawka godzinowa, która od 1 stycznia 2024 roku wynosi 27,70 zł.
Warto zaznaczyć, że ekwiwalent dla strażaków OSP jest zwolniony z podatku dochodowego.
Kto może zostać strażakiem OSP?
Do Ochotniczej Straży Pożarnej może dostać się każda osoba, która ukończy 18. rok życia i złoży deklarację o chęci przystąpienia do jednostki. Kandydat musi także dysponować zaświadczeniem o niekaralności oraz o stanie zdrowia. Niezbędne jest również odpowiednie przygotowanie fizyczne, ponieważ podczas akcji jesteśmy poddawani dużym obciążeniom. W przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP, ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.
W statucie OSP znajdują się informacje między innymi o tym, kto może zostać członkiem jednostki. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa: członkowie zwyczajni, członkowie wspierający i członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej.
Wielu osobom wydaje się, że strażacy zajmują się tylko gaszeniem pożarów. A to tylko część ich zadań. Mają oni wiele innych obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa, takich jak:
- Lokalizowanie i eliminowanie pożarów oraz sytuacji stwarzających potencjalne zagrożenie pożarowe.
- Lokalizowanie i eliminowanie innych zagrożeń, np. chemicznych i ekologicznych.
- Planowanie i przeprowadzanie ewakuacji z zagrożonych pożarem obszarów (zarówno ludzi, jak i zwierząt).
- Minimalizowanie szkód w mieniu.
- Konserwacja sprzętu.
- Przyjmowanie zgłoszeń i analizowanie ich treści.
- Zabezpieczanie miejsc wypadków (np. po zderzeniu samochodów).
- Uszczelnianie wycieków ze zbiorników i cystern.
- Likwidacja gniazd owadów, takich jak osy czy szerszenie.
- Utrzymywanie porządku w remizie.
- Pomoc przy organizacji imprez masowych.
Film dokumentalny o straży pożarnej ochotników
Status prawny i zadania OSP
Ochotnicze straże pożarne (OSP) to jednostki ochrony przeciwpożarowej będące jednocześnie stowarzyszeniami w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Jednostki OSP są umundurowanymi, wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt, przeznaczonymi do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Jednostki OSP ściśle współdziałają z jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innymi podmiotami i instytucjami w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli.
Zadania realizowane przez OSP określa ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Do zadań realizowanych przez jednostki OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez:
- Prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże.
- Udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych.
- Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach.
- Udział w ochronie ludności.
- Wykonywanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.
- Organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty.
- Zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.
- Propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej.
- Organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
- Propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy.
- Wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej.
- Integrowanie społeczności lokalnej.
- Udział we współpracy międzynarodowej gminy.
Czy strażak OSP ma stałe wynagrodzenie?
Strażak ochotnik nie otrzymuje stałego wynagrodzenia, jak to bywa w przypadku pracy na pełen etat. Za uczestnictwo w akcji ratowniczo-gaśniczej, czy szkoleniu, przysługuje tzw. ekwiwalent pieniężny. Jego wysokość może wynosić maksymalnie 1/175 średniego wynagrodzenia za godzinę, a dokładna stawka zależy od uchwały gminy, na której obszarze funkcjonuje dana jednostka OSP.
W przypadku prowadzenia przez PSP ewidencji w latach 2012 do dzisiaj, przewidziano możliwość potwierdzania.
Dodatkowe przywileje dla strażaków OSP
Strażak OSP może wziąć zwolnienie od pracy na czas akcji strażackiej. Co więcej, strażak OSP może skorzystać również ze zwolnienia, które obejmuje odpoczynek po akcji. Taki czas zwolnienia od pracy może ustalić osoba, która kierowała daną akcją. Kolejnym przywilejem jest zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach. Taki wymiar zwolnienia nie może jednak przekroczyć liczby 6 dni w danym roku kalendarzowym.
Strażak ratownik ma prawo także do kilku innych ważnych świadczeń i przywilejów, zwłaszcza jeśli dozna uszczerbku na zdrowiu lub poniesie szkodę w mieniu podczas służby.
Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie powinieneś między innymi brać udział w szkoleniach wewnętrznych. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”
Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie. Rodzaj badań lekarskich został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.
Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji. Szkolenie realizowane jest przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzin: 64 godzin teorii i 69 godzin zajęć praktycznych. Szkolenie zakończone jest egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP.
Według stanu umieszczonego na stronie Rady Ministrów Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego włączonych jest 4738 jednostek OSP. Ponadto w Polsce funkcjonuje również ponad 11 000 jednostek spoza systemu. Łącznie przy OSP działa prawie 700 000 osób, spośród których 228 394 strażaków może brać bezpośrednio udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych.