Hełm strażacki jest kluczowym elementem wyposażenia każdego strażaka, pełniącym funkcję ochronną podczas akcji ratowniczych. Ma za zadanie chronić strażaka przed uderzeniami, wysoką temperaturą oraz zapewniać bezpieczeństwo w momencie, gdy w otoczeniu panuje zagrożenie, takie jak płonąca konstrukcja budynku czy spadające przedmioty. Jednakże, wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że w teorii hełm ma również funkcję informującą, a jego barwa nie jest obojętna w środowisku strażackim.
Ogólne zasady dotyczące kolorów hełmów
Od kiedy zostało wprowadzone rozporządzenie Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej (KG PSP), kolory hełmów bojowych zyskały znaczenie, a właściwie odpowiednie barwy przypisane są różnym rodzajom pełnienia służby:
- Hełm czerwony - funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
- Hełm biały - strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).
Dodatkowo, wprowadzono kolorowe otoki hełmów bojowych dla dowódców szczebla interwencyjnego, co ma ułatwiać ich identyfikację na miejscu zdarzenia.
Regulacje prawne i uzgodnienia
Kolory hełmów strażaków PSP
W przypadku strażaków Państwowej Straży Pożarnej kolorystykę hełmów oraz ich oznakowanie regulują dwa dokumenty prawne. Pierwszym z nich jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej. W dokumencie tym, w rozdziale „Opis ogólny wzorów środków ochrony indywidualnej”, punkt 6. opisuje hełm dla strażaka PSP, stwierdzając: „Hełm strażacki ma kolor czerwony. Skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, jej boczna krawędź schodzi w kierunku uszu. Hełm jest wyposażony w osłonę karku i twarzy”. Według systemu oznaczania barw, zastosowany czerwony kolor do hełmów PSP to RAL3000.
Kolory hełmów strażaków OSP
Dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych jedynym dokumentem, w jakim poruszono kwestię kolorów hełmów, jest porozumienie podpisane 1 grudnia 2010 roku w Warszawie pomiędzy Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej a Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej. W porozumieniu tym została ustalona kolorystyka hełmów: dla strażaków PSP kolor czerwony, a dla strażaków OSP kolor biały.
Czy jednostka OSP może jednak stosować hełmy w innym kolorze niż biały? Generalnie tak. Należy wziąć pod uwagę dwa aspekty. Po pierwsze, porozumienie zostało zawarte przez ZOSP z PSP, więc dotyczy tylko jednostek zrzeszonych w ZOSP. Po drugie, każda OSP jest stowarzyszeniem i działa na podstawie statutu. Jeżeli w statucie zawarto taki szczegół jak kolor hełmów inny niż biały, to OSP ma prawo używać hełmów w opisanym kolorze. Ważne jest, aby hełm posiadał świadectwo dopuszczenia CNBOP. Dlatego też, wiele jednostek OSP w Polsce posiada i stosuje podczas działań hełmy, na przykład w kolorze tzw. limonkowym, czyli RAL 1026, lub żółtym (np. Galet lub PH-5), co jest obserwowane m.in. w Poznaniu.
Kolory hełmów w innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej
Przepisy prawa mundurowego PSP, jak i opisane porozumienie pomiędzy ZOSP i PSP, nie dotyczą innych jednostek ochrony przeciwpożarowej, takich jak Wojskowe Straże Pożarne (WSP), Zakładowe Straże Pożarne (ZSP), Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze (LSRG) itp. Wszystkie te jednostki funkcjonują na odrębnych przepisach, które regulują lub mogą regulować kolorystykę stosowanych hełmów.
Oznakowanie hełmów strażackich
Na hełmach strażaków PSP i OSP można często zauważyć różne oznaczenia. Część z nich wynika z regulacji prawnych, inna z chęci wyróżnienia się.
Oznakowanie hełmów strażaków PSP
Dokumentem, w którym znajdziemy szczegóły dotyczące oznaczeń dopuszczalnych dla strażaków w PSP, jest Zarządzenie nr 9 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie wzorców oraz szczegółowych wymagań, cech technicznych i jakościowych przedmiotów umundurowania, odzieży specjalnej i środków ochrony indywidualnej użytkowanych w Państwowej Straży Pożarnej. Według tego dokumentu, na hełmie może znajdować się numer jednostki, gdzie cyfry oznaczające numer jednostki PSP muszą być w kolorze białym, a dla dowódcy JRG w kolorze brązowym.
Dodatkowo, dla dowodzących na różnych poziomach przewidziano otoki w określonych kolorach:
- Otok koloru brązowego (metaliczny): dowodzący na poziomie interwencyjnym, w szczególności dowódcy Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG), dowódcy kompanii odwodu operacyjnego, dowódcy grup operacyjnych.
- Otok koloru srebrnego (metaliczny): dowodzący na poziomie taktycznym, w szczególności komendanci powiatowi i miejscy PSP, dowódcy batalionów Centralnego Odwodu Operacyjnego, komendanci szkół podoficerskich PSP.
- Otok koloru złotego (metaliczny): dowodzący na poziomie strategicznym, w szczególności Komendant Główny PSP, komendanci wojewódzcy PSP, komendant SGSP oraz komendanci szkół aspirantów PSP, dowódcy wojewódzkich brygad odwodowych, dowódca centralnego odwodu operacyjnego.
Oznakowanie hełmów strażaków OSP
Obecnie nie ma żadnych regulacji prawnych, które opisywałyby, jak mają być oznakowane hełmy strażaków OSP lub kierujących działaniem ratowniczym z ramienia OSP. Najczęstszym sposobem oznakowania na hełmach strażaków OSP jest naklejka umieszczona z przodu hełmu, zawierająca logo jednostki lub inne grafiki strażackie. Niemniej jednak, dla dowodzących w OSP również przewidziano kolorowe otoki:
- Otok koloru złotego (metaliczny): Prezes Zarządu Głównego Ochotniczych Straży Pożarnych.
- Otok koloru srebrnego (metaliczny): prezesi zarządów wojewódzkich ochotniczych straży pożarnych.
- Otok koloru brązowego (metaliczny): dowodzący na poziomie interwencyjnym jednostek ochrony przeciwpożarowej innych niż PSP, w szczególności komendanci gminnych straży pożarnych, komendanci zakładowych straży pożarnych lub zakładowych służb ratowniczych, komendanci lotniskowych straży pożarnych, naczelnicy ochotniczych straży pożarnych.
Należy zauważyć, że w wielu jednostkach OSP dowódca ma hełm czerwony, a reszta strażaków białe, co w pewien sposób odzwierciedla intencje rozróżniania funkcji.
Praktyka, wyzwania i kontrowersje
Choć porozumienie oraz zarządzenia Komendanta Głównego PSP jasno określają, który kolor hełmu powinien należeć do danej jednostki, w praktyce bywa różnie. Odejście od ogólnie przyjętej normy wynika przede wszystkim z kwestii organizacyjno-finansowych. Często to gmina w drodze przetargu lub zapytań ofertowych zakupuje wyposażenie dla jednostek OSP, nie zwracając przy tym specjalnej uwagi na kolor hełmów. Wymiana wyposażenia ze względu na sam kolor często wydaje się mało logiczna z ekonomicznego punktu widzenia.
Wielu strażaków wyraża opinię, że podział kolorystyczny jest dobrym pomysłem, który ułatwiłby koordynację działań, zwłaszcza przy dużych zdarzeniach i przyjeździe kolejnych zastępów (gaśniczych, ratownictwa technicznego, ratownictwa drogowego). Jednakże, istnieją również głosy kwestionujące celowość takiego podziału, wskazując, że jest on kosztowny i bezsensowny. Przykładowo, w Poznaniu strażacy PSP używają hełmów zielonych fluorescencyjnych, a niektóre OSP żółtych, a mimo to rozpoznają się wzajemnie. Niektórzy strażacy widzieli nawet sekcje PSP w białych hełmach.
Kwestie praktyczne, takie jak słaba widoczność otoków na większych odległościach, pełnienie różnych funkcji na akcjach (co sprawia, że otoki mogą być mylące) oraz fakt, że strażacy na akcjach często się znają, dodatkowo podnoszą pytania o realną użyteczność takiego rozróżnienia. Alternatywnym sposobem oznaczania przynależności do danej jednostki, który jest już powszechnie stosowany i tańszy, są naszywki na ramieniu.
Złożona sytuacja dotyczy także strażaka będącego jednocześnie funkcjonariuszem PSP i strażakiem OSP - pojawia się pytanie, czy jadąc na wyjazd wozem z OSP, może mieć czerwony hełm, idąc tropem przynależności do PSP.
Ważne uwagi dotyczące użytkowania hełmów
Bez względu na to, czy hełm jest stosowany przez strażaka PSP czy OSP, należy zawsze zapoznać się z jego instrukcją obsługi. Wiele instrukcji wyraźnie opisuje, że zastosowanie jakichkolwiek naklejanych oznaczeń niededykowanych przez producenta może wpłynąć negatywnie na właściwości ochronne hełmu, a nawet unieważnić jego świadectwo dopuszczenia.
tags: #czy #osp #obowiazuja #biale #helmy