Zasady opodatkowania akcyzą wyrobów węglowych oraz ewentualne zwolnienia z tego podatku są przedmiotem wielu analiz i interpretacji prawnych. W niniejszej artykule omówimy, czy Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) mogą korzystać ze zwolnienia z podatku akcyzowego na węgiel, bazując na obowiązujących przepisach prawa.
Podstawa prawna opodatkowania wyrobów węglowych akcyzą
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 722 ze zm.), ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej „akcyzą”, wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizację obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Wśród wyrobów opodatkowanych akcyzą znajdują się m.in. wyroby węglowe, które są wyrobami energetycznymi określonymi w poz. 19-21 załącznika nr 1 do ustawy. Do wyrobów akcyzowych zalicza się:
- węgiel; brykiety, brykietki i podobne paliwa stałe wytwarzane z węgla - jeżeli są przeznaczone do celów opałowych, klasyfikowane do kodu CN 2701;
- węgiel brunatny (lignit), nawet aglomerowany, z wyłączeniem gagatu - jeżeli jest przeznaczony do celów opałowych, klasyfikowany do kodu CN 2702;
- koks i półkoks, z węgla, węgla brunatnego (lignitu) lub torfu, nawet aglomerowany; węgiel retortowy - jeżeli są przeznaczone do celów opałowych, klasyfikowany do kodu CN 2704 00.
Przedmiotem opodatkowania akcyzą wyrobów węglowych, w myśl art. 9a ust. 1, jest najczęściej ich nabywanie przez podmioty na terenie kraju. Obowiązek podatkowy w zakresie wyrobów węglowych powstaje w przypadku m.in. sprzedaży wyrobów węglowych na terytorium kraju finalnemu nabywcy węglowemu, użycia wyrobów węglowych przez pośredniczący podmiot węglowy, a także użycia wyrobów węglowych przez finalnego nabywcę węglowego.
Finalny nabywca węglowy to podmiot, który nabywa, importuje lub nabywa wewnątrzwspólnotowo wyroby węglowe i jednocześnie nie jest pośredniczącym podmiotem węglowym. Pośredniczący podmiot węglowy to podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium kraju, dokonujący sprzedaży, dostawy wewnątrzwspólnotowej, nabycia wewnątrzwspólnotowego, importu lub eksportu wyrobów węglowych.
Należy zaznaczyć, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada jednofazowości podatku akcyzowego. Oznacza to, że jeżeli obowiązek podatkowy w stosunku do wyrobów węglowych powstał w związku z wykonaniem jednej z czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą, to nie powstaje on ponownie na podstawie innej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą, o ile akcyza została określona lub zadeklarowana w należnej wysokości.
Zwolnienia z akcyzy na wyroby węglowe
Przepis art. 31a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym przewiduje, iż zwalnia się od akcyzy czynności podlegające opodatkowaniu, których przedmiotem są wyroby węglowe przeznaczone do celów opałowych przez szeroki katalog podmiotów. Są to m.in.:
- gospodarstwa domowe,
- organy administracji publicznej,
- jednostki Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
- podmioty systemu oświaty,
- żłobki i kluby dziecięce,
- podmioty lecznicze,
- jednostki organizacyjne pomocy społecznej,
- organizacje, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Dodatkowo, zwolnienia od akcyzy obejmują wyroby węglowe wykorzystywane do prowadzenia niektórych rodzajów działalności gospodarczej, takich jak produkcja energii elektrycznej, produkcja wyrobów energetycznych, przewóz towarów i pasażerów koleją, łączne wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej, prace rolnicze, ogrodnicze, hodowla ryb oraz leśnictwo, procesy mineralogiczne, elektrolityczne i metalurgiczne, redukcja chemiczna, a także przez zakłady energochłonne, w których wprowadzono systemy ochrony środowiska lub podwyższania efektywności energetycznej.
Należy mieć na uwadze, iż powyższe zwolnienie od akcyzy jest przywilejem, które dotyczy tylko podmiotów ściśle określonych w tym przepisie.
Status Ochotniczej Straży Pożarnej w kontekście zwolnień
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) uregulowana jest w ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. OSP, działająca w formie stowarzyszenia, jest zaliczana do organizacji, o których mowa w art. 3 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. To kluczowa informacja, ponieważ to właśnie te organizacje są wymienione w art. 31a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym jako podmioty uprawnione do zwolnienia z akcyzy na wyroby węglowe przeznaczone do celów opałowych.
Zatem, zużycie wyrobów węglowych do ogrzewania pomieszczeń (np. garażowych) w jednostkach OSP, działających jako stowarzyszenia i kwalifikujących się jako organizacje pożytku publicznego, podlega zwolnieniu od podatku akcyzowego na podstawie art. 31a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym.
Co więcej, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej, gmina zapewnia OSP m.in. obiekty i ich utrzymanie. W przypadku, gdy gmina, będąca organem administracji publicznej (również zwolnionym podmiotem zgodnie z art. 31a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym), przeznacza węgiel na cele opałowe budynków, w których mieszczą się OSP, węgiel jest wykorzystywany przez gminę. Gmina, jako organ administracji publicznej, ponosi koszty związane z ogrzewaniem obiektów OSP, traktując węgiel jako swoje mienie. W takiej sytuacji również ma zastosowanie zwolnienie z akcyzy, ponieważ to gmina - jako podmiot zwolniony - wykorzystuje węgiel do realizacji swoich zadań własnych, wspierając tym samym OSP.
Ewidencja wyrobów węglowych a zwolnienia
W przypadku korzystania ze zwolnienia z akcyzy, podmioty takie jak Gmina (działająca jako pośredniczący podmiot węglowy) są zobowiązane do prowadzenia ewidencji wyrobów akcyzowych, o której mowa w art. 138i ustawy o podatku akcyzowym. Ponadto, w zakresie wyrobów objętych zwolnieniem, podatnik jest obowiązany składać właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego kwartalne deklaracje podatkowe AKC-KZ, w terminie do 25. dnia drugiego miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy.