System przeciwpożarowy w budynku: kiedy jest niezbędny?

System Sygnalizacji Pożarowej (SSP), znany również jako System Alarmu Pożaru (SAP), to kluczowy element zabezpieczenia przeciwpożarowego budynków. Jego głównym zadaniem jest szybkie wykrycie zagrożenia pożarowego i natychmiastowe poinformowanie odpowiednich służb o niebezpieczeństwie, a także osób przebywających w obiekcie. Instalacje przeciwpożarowe w budynkach to kompletne systemy, których zadaniem jest ochrona ludzi, mienia i samych budynków przed zagrożeniami pożarowymi. Pozwalają one na wcześniejsze wykrycie zagrożeń związanych z pożarem oraz mogą rozpocząć jego gaszenie jeszcze przed przybyciem straży pożarnej.

W rezultacie systemy te umożliwiają szybkie wykrycie zarzewia ognia oraz minimalizują skutki rozprzestrzeniania się pożaru, zarówno w zakresie strat materialnych, jak i zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi. Co więcej, instalacje przeciwpożarowe jako pierwsze przekazują informację o zaprószeniu ognia do odpowiednich służb.

Obowiązek stosowania systemu sygnalizacji pożarowej (SSP)

Zasady stosowania systemu sygnalizacji pożarowej regulowane są przez szereg przepisów prawa polskiego. Najważniejsze z nich to:

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane,
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2023.0.822 t.j.),
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 stycznia 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków,
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Dodatkowo stosuje się szereg norm technicznych, takich jak:

• PN-EN 54-1: „Systemy sygnalizacji pożarowej - Wprowadzenie”,
• PN-E-08350-2: „Systemy sygnalizacji pożarowej - Centrale sygnalizacji pożarowej”,
• PN-E-0835054-13: „Systemy sygnalizacji pożarowej - Wymagania dotyczące systemów”,
• PN-ISO 8421-6: „Ochrona przeciwpożarowa - Terminologia - Ewakuacja i środki ewakuacji”,
• PKN-CEN TS 54-14: „Systemy sygnalizacji pożarowej Część 14: Wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji”.

Przepisy jasno określają typy obiektów, w których montaż SSP jest obowiązkowy. Pod uwagę bierze się głównie powierzchnię budynku, liczbę osób mogących w nim przebywać, a także specyfikę i przeznaczenie obiektu. Brak zastosowania się do przepisów przeciwpożarowych uwzględniających specyfikę branży czy funkcje budynku niesie za sobą konsekwencje prawne, takie jak kary grzywny, nagany, a nawet areszt. Państwowa Straż Pożarna może również nakazać usunięcie nieprawidłowości lub odmówić dopuszczenia budynku do użytkowania.

Kiedy system SSP jest wymagany?

System Sygnalizacji Pożarowej jest kluczowym elementem bezpieczeństwa w wielu obiektach, a jego instalacja jest obowiązkowa w przypadkach wymienionych w § 28 ust. 1 Rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 roku. Należą do nich między innymi:

• Budynki handlowe i wystawowe: jednokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5000 m², a wielokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2500 m².
• Biblioteki, które stanowią narodowy zasób biblioteczny.
• Zakłady pracy zatrudniające powyżej 100 osób niepełnosprawnych.
• Teatry z liczbą miejsc powyżej 300.
• Kina z liczbą miejsc powyżej 600.
• Sale sportowo-widowiskowe, gdzie liczba miejsc przekracza 1500.
• Stacje metra i kolei podziemnych.
• Dworce i porty, jeżeli może przebywać tam powyżej 500 osób jednocześnie.
• Banki ze strefą pożarową przekraczającą powierzchnię 500 m².
• Szpitale o łącznej liczbie łóżek powyżej 200, a w przypadku szpitali psychiatrycznych - powyżej 100 łóżek.
• Budynki zamieszkania zbiorowego posiadające powyżej 50 miejsc noclegowych, a w przypadku przewidywanego okresu pobytu tych samych osób przekraczającego trzy doby, powyżej 200 miejsc noclegowych.
• Obiekty z liczbą miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300.
• Budynki użyteczności publicznej wysokich i wysokościowych.
• Domy pomocy społecznej/ośrodki rehabilitacyjne o liczbie łóżek powyżej 100.
• Archiwa wyznaczone przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
• Muzea i zabytki budowlane wyznaczone przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej.
• Podziemne garaże obejmujące więcej niż jedną kondygnację lub o strefie pożarowej powyżej 1500 m².
• Ośrodki elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i w urzędach obsługujących organy administracji rządowej.
• Centrale telefoniczne o pojemności powyżej 10 000 numerów i centrale telefoniczne tranzytowe o pojemności 5 000 - 10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym.

Wykonanie instalacji przeciwpożarowej jest konieczne przy realizacji każdej nowej inwestycji obejmującej wymienione obiekty. Ponadto, instalacje przeciwpożarowe trzeba wykonać także przy zmianie prawa w przypadku, gdy zastosowany w obiekcie system jest przestarzały i wymaga dostosowania do bieżących przepisów. Obowiązek instalacji SSP może powstać również w wyniku przebudowy lub rozbudowy istniejącego budynku, jeśli zmiany wpływają na parametry pożarowe obiektu.

Co to jest instalacja przeciwpożarowa i co wchodzi w jej skład?

Instalacje przeciwpożarowe w budynkach to kompletne systemy, których zadaniem jest zarówno wczesne wykrycie pożaru i zlokalizowanie miejsca jego zarzewia, jak i ostrzeganie o niebezpieczeństwie. Co więcej, systemy ppoż. kontrolują różne urządzenia instalacji przeciwpożarowej w celu przeciwdziałania zagrożeniu wystąpieniem pożaru. Najogólniej można je podzielić na dwa rodzaje: sygnalizacyjne i funkcyjne.

System sygnalizacji pożaru (SSP)

System sygnalizacji pożaru ma za zadanie wykrycie i zaalarmowanie o pożarze i/lub zadymieniu. W skład takiej instalacji wchodzą czujniki dymu, ciepła i płomienia oraz dźwiękowe systemy ostrzegawcze (sygnalizatory akustyczne i optyczne), które za pomocą dźwięku i/lub światła informują o wykryciu niebezpiecznych warunków. W bardziej zaawansowanych instalacjach przeciwpożarowych stosuje się dodatkowo zdalne powiadomienia o zagrożeniu przekazywane do straży pożarnej lub firmy monitorującej.

Kluczowym elementem każdego systemu SSP jest centrala sterująca. Jest to "serce" instalacji, odpowiedzialne za prawidłowe działanie całego systemu. Centrala odbiera sygnały z detektorów pożaru, analizuje je i zapewnia odpowiednią reakcję urządzeń gaśniczych na konkretne zagrożenie. W sytuacji, kiedy do centrali sterującej docierają sygnały związane z wybuchem pożaru czy zadymieniem, uruchamia ona odpowiednie urządzenia ostrzegawcze, przekazuje informację do służb, co znacząco skraca czas reakcji, oraz aktywuje systemy przeciwpożarowe. W skład systemu mogą wchodzić także ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP), pozwalające na manualne uruchomienie alarmu.

Instalacje funkcyjne

Instalacje przeciwpożarowe zapewniają wyższy poziom zabezpieczenia. Poza funkcją wykrywania zagrożenia zapewniają również reakcję na zidentyfikowany pożar lub zadymienie. W ramach instalacji funkcyjnych można wymienić m.in. systemy gaśnicze, systemy oddymiania, systemy wentylacji, drzwi przeciwpożarowe oraz systemy oświetlenia awaryjnego. Ich podstawowym zadaniem jest zyskanie niezbędnego czasu, który pozwoli na skuteczną i bezpieczną ewakuację ludzi z miejsca zagrożenia oraz ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia.

Instalacje gaśnicze

Instalacje gaśnicze są odpowiedzialne za ograniczenie zasięgu pożaru. Mogą one działać z wykorzystaniem środka gaśniczego różnego pochodzenia, tj. wody, mgły wodnej, piany, proszku lub gazu.

• Systemy zraszaczowe i tryskaczowe: Najczęściej stosuje się wodę. Instalacje zraszaczowe działają na podstawie wykrywania pożaru przez zewnętrzny system. Instalacje tryskaczowe wyposażone są w szklane ampułki z cieczą, która podczas wzrostu temperatury powiększa swoją objętość i rozrywa ampułkę, co odblokowuje działanie dysz natryskowych.
• System gaszenia mgłą wodną: Coraz popularniejsze rozwiązanie, cechujące się wysoką skutecznością. Działa chłodząco i gasząco, a także ogranicza zawartość tlenu w powietrzu, co spowalnia rozprzestrzenianie się ognia. Minimalizuje zużycie wody i problem zalania budynku.
• Instalacje gaśnicze pianowe: Wypełniają obiekt pianą gaśniczą, co powoduje odcięcie tlenu z miejsca pożaru.
• Instalacje gaśnicze wykorzystujące gaz: Stosowane w miejscach, gdzie funkcjonują urządzenia elektroniczne, które w kontakcie z wodą mogłyby ulec trwałemu uszkodzeniu. Gaz wtłaczany podczas pożaru wypiera tlen, co powoduje ugaszenie ognia.
• Instalacje gaśnicze proszkowe: Obecnie najrzadziej stosowane ze względu na duże zniszczenia i ryzyko korozji. Wykorzystywane tylko tam, gdzie nie ma możliwości zastosowania innych systemów.

Budowa systemu przeciwpożarowego uzależniona jest od stosowanego środka gaśniczego, który będzie najbardziej odpowiedni do potrzeb konkretnego obiektu.

System oddymiania

Jednym z obowiązkowych elementów instalacji przeciwpożarowych jest system oddymiania, który pozwala na usunięcie dymu z obiektu. Układ oddymiania może składać się z centrali oddymiania, klap oddymiających, okien napowietrzających i kurtyn dymowych. System ten jest niezwykle ważny dla bezpieczeństwa osób przebywających w obiekcie, ponieważ podczas pożaru największym zagrożeniem dla człowieka jest zadymienie ograniczające widoczność i powodujące zatrucia tlenkiem węgla i innymi gazami powstającymi podczas spalania.

Systemy oświetlenia awaryjnego

Systemy oświetlenia awaryjnego zawierają niezależne źródła energii, które pozwalają na oświetlenie dróg ewakuacyjnych w przypadku odcięcia zasilania w obiekcie. Oświetlenie awaryjne musi pozwalać na sprawne znalezienie sprzętu gaśniczego i przycisków alarmowych, a także odpowiednie oświetlenie dróg ewakuacyjnych w sposób ułatwiający wydostanie się z zagrożonych obiektów budowlanych. Oświetlenie awaryjne musi spełniać określone normy, w tym PN-EN1838 i PN-EN50172.

Projektowanie i konserwacja systemów przeciwpożarowych

Skuteczność działania systemu przeciwpożarowego uzależniona jest od uwzględnienia wszystkich specyficznych uwarunkowań konkretnego budynku, zarówno pod względem wielkości, jak i przeznaczenia. Budynki o charakterze biurowym czy handlowym mają inną specyfikę niż obiekty przemysłowe i wymagają zastosowania innych rozwiązań. Każdy projekt instalacji przeciwpożarowej wraz z jego wykonaniem musi uwzględniać wymogi określone w przepisach prawa zgodnie z normami, m.in. NFPA czy VDS.

Projekt systemu SSP musi przygotować projektant posiadający odpowiednie uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej dotyczącej instalacji elektrycznych. Projekt musi zostać uzgodniony z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Montaż i konserwację wykonuje wyspecjalizowana firma zgodnie z wytycznymi obowiązujących norm oraz dokumentacją techniczną producenta.

Integracja SSP z innymi systemami bezpieczeństwa

System SSP może być integrowany z innymi systemami bezpieczeństwa, takimi jak systemy oddymiania, system nagłośnienia DSO, kontrola dostępu, CCTV, automatyka budynkowa (BMS) oraz systemy antywłamaniowe. Integracja umożliwia automatyczne wykonywanie działań po wykryciu pożaru, takich jak otwarcie klap oddymiających czy odblokowanie drzwi ewakuacyjnych. Wspólne środowisko zarządzania poprawia bezpieczeństwo i ułatwia obsługę obiektu.

Przeglądy i konserwacja systemu sygnalizacji pożaru

W celu zapewnienia efektywnego i skutecznego zadziałania systemu przeciwpożarowego, należy go poddawać odpowiednim przeglądom i konserwacjom. Kwestię przeglądów systemów sygnalizacji pożaru regulują:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów,
• Polska Norma PKN-CEN/TS 54-14 Systemy sygnalizacji pożarowej Część 14: Wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji,
• Dokumentacje techniczno-ruchowe oraz wytyczne producentów systemów.

Urządzenia przeciwpożarowe, w tym SSP, muszą być poddawane przeglądom co najmniej raz w roku. Norma techniczna przewiduje też czynności codzienne, miesięczne, kwartalne i roczne. Częstotliwość może być zwiększona w obiektach o podwyższonym ryzyku pożarowym lub na żądanie ubezpieczyciela. Ważne jest także prowadzenie tzw. książeczki eksploatacji instalacji, w której rejestrowane są wszelkie działania związane z eksploatacją, konserwacją czy remontem instalacji.

Obsługa systemu SSP obejmuje:

• Obsługę codzienną, wykonywaną przez użytkownika/właściciela instalacji lub wyznaczony przez niego personel, obejmującą m.in. sprawdzenie, czy centrala, tablica i panel wskazują stan dozorowania.
• Obsługę miesięczną, w ramach której użytkownik/właściciel instalacji lub wyznaczony przez niego personel zobowiązany jest m.in. do przeprowadzenia próbnego rozruchu każdego awaryjnego zespołu prądotwórczego i testu wskaźników.
• Obsługę kwartalną, wykonywaną przez specjalistę, obejmującą m.in. wywołanie zadziałania przynajmniej jednej czujki lub ręcznego ostrzegacza pożarowego w każdej strefie w celu sprawdzenia prawidłowości funkcjonowania SSP, sprawdzenie prawidłowości funkcjonowania monitoringu uszkodzeń centrali CSP, sprawdzenie zdatności centrali CSP do uaktywnienia wszystkich trzymaków i zwalniaków drzwi, wywołanie zadziałania każdego łącza do straży pożarnej lub zdalnego centrum stałej obserwacji, przeprowadzenie prób i kontroli wymaganych przez producenta, wykonawcę lub dostawcę SSP.
• Obsługę roczną, również wykonywaną przez specjalistę, polegającą na kompleksowym sprawdzeniu całego systemu.

Częstotliwość przeglądów może być zwiększona w zależności od rodzaju czujek (np. optyczne czujki dymu wymagają częstszych kontroli), wieku instalacji oraz warunków środowiskowych (np. zwiększone zawilgocenie).

tags: #sstem #przeciwpozarowy #wbudynku #kiedy #niezbedny