Podpalenie jako zdarzenie losowe w kontekście świadczeń socjalnych i odpowiedzialności karnej

Pojęcie „zdarzenia losowego” ma kluczowe znaczenie zarówno w prawie karnym, jak i w kontekście świadczeń pomocy społecznej. W niniejszym artykule analizujemy, czy podpalenie może być uznane za zdarzenie losowe i jakie niesie to za sobą konsekwencje prawne, a także uprawnienia do uzyskania pomocy.

Zdarzenie losowe w kontekście pomocy społecznej

Definicja i charakter zasiłku celowego

Zasiłek celowy z tytułu zdarzenia losowego nie ma charakteru odszkodowawczego i nie służy rekompensacie za zniszczenia. Jego głównym celem jest umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Jest on przyznawany, jeżeli w wyniku strat poniesionych w związku ze zdarzeniem losowym, pomimo wykorzystania własnych zasobów i możliwości, dana osoba lub rodzina nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 kwietnia 1996 r. (II ARN 20/95) interpretując pojęcie „zdarzenie losowe” stwierdził, że jego znaczenia nie można ograniczać do przypadków siły wyższej oraz klęsk i innych zdarzeń spowodowanych działaniem żywiołów lub sił przyrody. „Także działania człowieka mogą być uznane za zdarzenia losowe dla innego człowieka”. Przepisy Ustawy o pomocy społecznej nie przeciwstawiają sobie określeń „klęska żywiołowa” i „zdarzenie losowe”, co oznacza, że zdarzenie losowe może obejmować klęskę żywiołową.

Przesłanki przyznania zasiłku i ocena potrzeb

Przy zdarzeniu losowym badana jest zdolność rodziny do dalszego zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, wykorzystując własne zasoby i możliwości, pomimo zaistniałych szkód. Jeżeli zniszczeniu uległy pomieszczenia mieszkalne, sprzęt kuchenny, przedmioty służące do zarobkowania, zapas opału, a w wyniku tych strat rodzina nie mogłaby sobie sama poradzić (np. nie mają gdzie spać, przyrządzić posiłku lub prowadzić działalności zarobkowej), to zasiłek byłby zasadny.

Ośrodek Pomocy Społecznej musi sprawdzić sytuację strony, czy jest ona w stanie samodzielnie zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu osoby czy też rodziny, która się o niego stara (zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przyznane świadczenie nie ma na celu wyrównania strat, ale ich minimalizowanie.

Rodzaje potrzeb pokrywanych przez zasiłek celowy

Ustawa o pomocy społecznej wskazuje, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów:

• zakupu żywności, leków i leczenia,
• ogrzewania, w tym opału,
• odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego,
• drobnych remontów i napraw w mieszkaniu,
• kosztów pogrzebu.

W określonych przypadkach świadczenie to można przyznać na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne czy w celu realizacji kontraktu socjalnego.

Proces ubiegania się o zasiłek

Aby uzyskać zasiłek celowy, należy złożyć wniosek we właściwym Ośrodku Pomocy Społecznej. Świadczenie to jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego. Ośrodek Pomocy Społecznej ocenia, czy w danym przypadku miało miejsce zdarzenie losowe i czy należy przyznać pomoc. Nie oznacza to, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy wiąże się z automatycznym przyznaniem świadczenia. W każdym przypadku powinny być uwzględnione przesłanki udzielania pomocy, określone ustawą o pomocy społecznej.

Wypłacanie zasiłków leży w gestii samorządu gminnego i powinno być finansowane ze środków gminy, jako zadanie własne o charakterze obowiązkowym (zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc finansowa dla poszkodowanych powinna zostać udzielona niezwłocznie.

Kluczowe pojęcia w pomocy społecznej

• Zdarzenie losowe: Niezależne od woli osoby zdarzenie niepewne i przyszłe, wskutek którego powstaje uszczerbek w dobrach majątkowych lub osobistych.
• Klęska żywiołowa: Zgodnie z art. 3 ust. 1 Ustawy o pomocy społecznej, jest to szczególny rodzaj zdarzenia losowego o większych rozmiarach i skutkach.
• Podstawowe potrzeby bytowe: Potrzeby odnoszące się do minimalnych standardów bytowania człowieka, które umożliwiają życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organy pomocy interweniują, gdy te warunki są zagrożone.

Terminy i sposoby szacowania szkód

Przeprowadzenie wywiadów środowiskowych przez pracowników socjalnych ośrodków pomocy społecznej jest kluczowym etapem. W przypadku zasiłków celowych do 8 tys. zł (na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w ramach środków własnych gminy) termin na wypłatę wynosi 2 dni robocze od daty wpływu kompletnych wniosków.

Dla zasiłków celowych do 200 tys. zł (na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego) oraz do 100 tys. zł (na inne cele), termin wynosi 45 dni od daty wystąpienia zdarzenia o charakterze klęski żywiołowej. Oszacowania wysokości szkód dokonuje osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja powołana przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), z udziałem pracownika organu nadzoru budowlanego. Pomoc nie przysługuje w przypadku innego przeznaczenia budynku gospodarczego, np. w ramach działalności rolniczej na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej lub związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Podpalenie jako przestępstwo powszechnie niebezpieczne

Definicja przestępstwa sprowadzenia pożaru w Kodeksie karnym

Zgodnie z art. 163 Kodeksu karnego, przestępstwem jest sprowadzenie zdarzenia mającego postać pożaru, zawalenia się budowli, zalewu, eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych, albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób, albo mieniu w wielkich rozmiarach.

Wyliczenie zdarzeń jest wyczerpujące (numerus clausus), a ich wspólną cechą jest zdolność do wywołania zagrożenia powszechnego. Wywołanie zagrożenia powszechnego w wyniku sprowadzenia innego zdarzenia niż wymienione nie wyczerpuje znamion tego przestępstwa.

Pojęcie „pożar” nie zostało zdefiniowane w przepisach, a w doktrynie i judykaturze jest różnie rozumiane. Obejmuje ono między innymi:

• ogień szerzący się siłą żywiołową;
• ogień o większej rozciągłości, zdolny zniszczyć mienie i narazić na niebezpieczeństwo życie;
• ogień o wielkich rozmiarach, obejmujący z siłą żywiołową mienie ruchome i nieruchome;
• wzniecenie ognia w takich warunkach, kiedy zachodzi możliwość rozpętania jego siły żywiołowej i przeniesienia jej na inne przedmioty;
• samorzutne i niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia, powodujące straty materialne.

Typy przestępstwa sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego

Przestępne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego występuje w 4 typach:

1. Umyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 1 KK)
2. Nieumyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 2 KK)
3. Kwalifikowany typ umyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 3 KK), którego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu. Dla przyjęcia tego typu wystarczająca jest śmierć chociażby jednej osoby.
4. Kwalifikowany typ nieumyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 4 KK), którego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Umyślność i zagrożenie

Przestępstwo z art. 163 § 1 KK może być popełnione umyślnie, zarówno w formie zamiaru bezpośredniego (dolus directus), jak i zamiaru ewentualnego (dolus eventualis). Dla bytu umyślnego przestępstwa wystarcza, że oskarżony godził się na stworzenie takiej sytuacji, której zdarzenie grozi bezpieczeństwu wielu osób lub mieniu w wielkich rozmiarach, choćby przypuszczał, że zdarzenie nie nastąpi.

Nie jest konieczne nastąpienie efektywnej szkody w mieniu w znacznych rozmiarach, ponieważ art. 163 KK wymaga, aby zdarzenie groziło niebezpieczeństwem dla dóbr wymienionych w tym przepisie, o czym świadczy zwrot „zdarzenie, które zagraża”.

O winie z art. 163 KK nie decyduje rozmiar wyrządzonej szkody, lecz spowodowanie pożaru o cechach w tym przepisie wymienionych, nawet jeśli pożar został szybko zlikwidowany przez sąsiadów, a funkcje straży pożarnej ograniczyły się do czynności zabezpieczających.

Konsekwencje karne i środki kompensacyjne

Jeśli w wyniku przestępstwa powstała szkoda, sąd w razie skazania może orzec, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 KK).

W razie skazania za przestępstwo z art. 163 § 3 KK można orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, której podstawowym zadaniem lub statutowym celem jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia. Od 1 lipca 2011 r. nawiązka taka jest orzekana na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Za przestępstwo z § 1 nawiązka jest orzekana tylko wówczas, gdy następstwem czynu jest ciężki uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia.

Należy jednocześnie podnieść, że naruszenia zasad ochrony przeciwpożarowej stanowią wykroczenie z art. 82 Kodeksu wykroczeń.

tags: #czy #podpalenie #to #zdarzenie #losowe