Współczesna architektura i zaawansowane technologie kładą duży nacisk na zapewnienie bezpieczeństwa użytkownikom obiektów. Jednym z najważniejszych dokumentów w kontekście ochrony przeciwpożarowej jest scenariusz pożarowy. Jego opracowanie nie tylko wynika z wymogów prawnych, ale również jest niezbędne dla ochrony życia i mienia w przypadku wystąpienia pożaru. W dobie, gdy zagrożenie wybuchem pożaru jest realne, niezależnie od zastosowanych najnowocześniejszych zabezpieczeń, właściwie przygotowany scenariusz pożarowy stanowi fundament bezpieczeństwa.
Czym jest scenariusz pożarowy?
Scenariusz pożarowy to kompleksowy opis sekwencji możliwych zdarzeń w czasie pożaru, reprezentatywnego dla danego miejsca jego wystąpienia lub obszaru oddziaływania, w szczególności dla strefy pożarowej lub strefy dymowej. Zawiera on informacje o wszystkich zabezpieczeniach zainstalowanych w analizowanym obiekcie oraz sposobie, w jaki oddziałują na siebie. Dokument ten nie tylko opisuje możliwe scenariusze rozwoju pożaru, ale również uwzględnia działanie systemów przeciwpożarowych, ich współpracę oraz wpływ na inne instalacje znajdujące się w budynku. Musi zostać opracowany dla konkretnego obiektu, uwzględniając charakterystykę miejsca i obszaru oddziaływania potencjalnego pożaru oraz wydzielonych w obiekcie stref pożarowych i dymowych.
Podstawy prawne i kiedy jest wymagany?
Obowiązek opracowania scenariusza pożarowego wynika z przepisów prawa polskiego. Podstawą prawną jest przede wszystkim Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej. Obecnie obowiązuje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 2023 r. w sprawie uzgadniania projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno‑budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. 2023 poz. 1563).
Zgodnie z przepisami, scenariusz pożarowy musi być opracowany dla:
- obiektów budowlanych lub ich części stanowiących odrębną strefę pożarową, w których przewidziano stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej (SSP), stałych urządzeń gaśniczych, urządzeń oddymiających lub urządzeń zapobiegających zadymieniu.
Oznacza to, że w przypadku każdego nowo budowanego obiektu, który będzie wyposażony w urządzenia przeciwpożarowe (np. oddymianie, dźwiękowe systemy ostrzegawcze (DSO), systemy detekcji gazu, oświetlenie ewakuacyjne) oraz w system sygnalizacji pożarowej, opracowanie scenariusza pożarowego jest obowiązkowe. Jeśli w powstającym budynku nie ma konieczności montażu takich systemów, opracowanie scenariusza pożarowego formalnie nie jest obowiązkowe, choć eksperci zalecają jego sporządzenie nawet w takich przypadkach, ze względu na bezpieczeństwo.
Początkowo, interpretacje przepisów bywały wąskie, skupiając się jedynie na obiektach objętych obowiązkiem stosowania systemu sygnalizacji pożarowej wymienionych w rozporządzeniu o ochronie przeciwpożarowej budynków. Jednak nowsze rozporządzenia doprecyzowują, że scenariusz jest potrzebny wszędzie tam, gdzie należy określić sposób działania urządzeń służących bezpieczeństwu, niezależnie od tego, czy te systemy są wymagane określonym przepisem czy są instalowane dobrowolnie.
Kto opracowuje scenariusz pożarowy i kiedy?
Projektowanie architektoniczne dla bezpieczeństwa pożarowego
Choć przepisy nie precyzują jednoznacznie, kto dokładnie powinien opracować scenariusz pożarowy, ze względu na złożoną naturę, scenariusz pożarowy powinien być sporządzany przez doświadczoną firmę świadczącą usługi PPOŻ. Powinien powstawać już na etapie planowania budynku, gdyż pozwala to na współpracę pomiędzy autorem projektu, osobą odpowiedzialną za rozkład systemu sygnalizacji oraz rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Najczęściej opracowaniem scenariusza pożarowego zajmuje się zespół specjalistów już na etapie tworzenia projektu budowlanego.
W jego przygotowanie zaangażowany powinien być:
- Autor projektu budowlanego (odpowiedzialny za dobór systemów ochrony przeciwpożarowej, m.in. SSP, urządzeń gaśniczych, instalacji tryskaczowych).
- Projektant systemu sygnalizacji pożaru (SSP).
- Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Opracowanie właściwego scenariusza pożarowego wymaga ogromnej wiedzy i doświadczenia w projektowaniu i realizowaniu zabezpieczeń pożarowych. Warunki ochrony przeciwpożarowej obiektu (dobór urządzeń gaśniczych, systemu sygnalizacji pożarowej czy instalacji przeciwpożarowej) określa autor projektu budowlanego.
Zakres i forma scenariusza pożarowego
Scenariusz pożarowy nie ma żadnej prawnie określonej formy i każdorazowo musi zostać dostosowany do konkretnego obiektu. Oznacza to, że stworzenie uniwersalnego, przykładowego scenariusza pożarowego nie jest możliwe. Ostateczny kształt i zawarte w nim informacje są wynikową pracy oraz ustaleń między autorami i konsultantami projektu. Powinien być obszerny i zawierać możliwie jak najwięcej przydatnych informacji - również tych, które nie są prawnie wymagane, ale mogą przydać się w kryzysowej sytuacji.
Poprawnie sporządzony scenariusz powinien określać:
- Sposób funkcjonowania urządzeń przeciwpożarowych, innych technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego, instalacji i urządzeń użytkowych lub technologicznych oraz ich współdziałanie i oddziaływanie na siebie.
- Rozwiązania organizacyjne niezbędne do właściwego funkcjonowania projektowanych zabezpieczeń przeciwpożarowych.
- Potencjalne zagrożenia.
Zmienne, które powinny znaleźć się w każdym scenariuszu pożarowym, niezależnie od wielkości, przeznaczenia i specyfiki budynku, to:
- Parametry pożaru: rozmiar, czas trwania, moc, prędkość rozprzestrzeniania się ognia, szybkość wydzielania się dymu i toksycznych oparów, czas do uszkodzenia konstrukcji czy wydostania się ognia poza strefę pożarową.
- Potencjalny poziom rozprzestrzeniania się pożaru.
- Czas potrzebny na ewakuację użytkowników obiektu i personelu oraz jej chronologiczny przebieg.
- Czas potrzebny na przyjazd jednostki gaśniczej, źródło i sposób poboru wody.
- Możliwe skutki wybuchu pożaru i ich skala.
- Możliwe zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi.
- Opis rodzaju, sposobu działania i efektywności oraz współdziałania wszystkich elementów zabezpieczeń przeciwpożarowych (np. instalacji sygnalizacyjnej, oświetlenia awaryjnego, urządzeń gaśniczych, systemów odprowadzania dymu i ciepła).
- Opis sposobu działania innych urządzeń zlokalizowanych w obiekcie podczas wybuchu pożaru (np. wyłączników prądu, dźwigów osobowych, schodów ruchomych, systemów wentylacji bytowej).
- Procedura informowania odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pracowników oraz czynności, które personel będzie musiał wykonać w sytuacji zagrożenia (np. wyłączenie prądu).
- Niezbędne wytyczne i informacje o interakcjach, jakie mogą między urządzeniami przeciwpożarowymi zachodzić, do zaprogramowania urządzeń.
Autorzy scenariusza pożarowego powinni wziąć pod uwagę wszystkie możliwości rozwoju wypadków - również sytuacje, w których dane urządzenia czy zabezpieczenia przeciwpożarowe nie zadziałają prawidłowo. Powinien również instruować, w jaki sposób sterować systemem przeciwpożarowym ręcznie, aby zapewnić możliwie jak największe bezpieczeństwo znajdujących się w budynku osób.
Weryfikacja i aktualizacja scenariusza pożarowego
Scenariusz pożarowy jest weryfikowany przed oddaniem budynku do użytku i podczas ewentualnych kontroli obiektu. Z tym dokumentem powinien dokładnie zapoznać się zwłaszcza zarządca budynku oraz osoby, które będą odpowiedzialne za czynności ewakuacyjne podczas zagrożenia pożarowego. Na podstawie scenariusza pożarowego osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo w obiekcie (zwłaszcza zarządca) powinny też nauczyć się kontrolować faktyczny stan techniczny instalacji i zamontowanych w obiekcie zabezpieczeń.
W przeciwieństwie do przeglądów technicznych urządzeń ppoż., scenariusz nie musi być odnawiany co roku. Jednakże w przypadku wprowadzenia istotnych zmian w obrębie budynku, konieczna jest modyfikacja scenariusza lub sporządzenie nowego dokumentu. Taka sytuacja pojawia się, gdy system przeciwpożarowy zostanie znacząco zmodyfikowany lub zmianie ulegnie plan budynku, na przykład poprzez dobudowanie dodatkowego skrzydła obiektu, przebudowę lub rozbudowę.
Rola scenariusza w procesie budowlanym i pożarniczym
Informacje związane z bezpieczeństwem pożarowym obiektu zawarte są w projekcie budowlanym po trochę w każdej z jego części: projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym i projekcie technicznym. Dla automatyka pożarowego najbardziej interesującym elementem projektu budowlanego jest projekt techniczny, który zawiera podstawowe informacje pozwalające na realizację systemu automatyki pożarowej w danym budynku.
Scenariusz pożarowy to nie tylko kolejna formalność, ale fundament bezpieczeństwa w obiekcie. Scenariusz przeciwpożarowy jest wymagany zawsze wtedy, gdy w obiekcie przewidziano stosowanie systemów i urządzeń ochrony przeciwpożarowej, a jego rola wykracza daleko poza spełnienie wymogów formalnych. To dokument, który porządkuje działanie wszystkich instalacji w sytuacji zagrożenia, zwiększa bezpieczeństwo użytkowników i znacząco ułatwia proces odbioru oraz późniejsze kontrole obiektu. Dopasowany do konkretnego obiektu scenariusz pożarowy pozwoli przygotować się na taką ewentualność oraz pomoże bezpiecznie i sprawnie przeprowadzić akcję ratunkową.