Praca w straży pożarnej wiąże się z koniecznością podejmowania działań w ekstremalnych warunkach, często na znacznych wysokościach. Pytanie o to, czy lęk wysokości stanowi dyskwalifikującą przeszkodę w karierze strażaka, jest kluczowe dla wielu kandydatów oraz osób rozpoczynających służbę.
Sprawdzian lęku wysokości w praktyce
W procesach rekrutacyjnych do Państwowej Straży Pożarnej testy wysokościowe są standardem. Przykładem może być nabór w Komendzie Miejskiej PSP w Toruniu, gdzie kandydaci przechodzili sprawdzian na dwudziestometrowej drabinie. Jak podkreśla st. bryg. Sławomir Kamiński, zastępca komendanta miejskiego PSP w Toruniu, jest to niezwykle ważny test, ponieważ strażacy muszą czuć się na wysokości swobodnie.
Doświadczenia kandydatów pokazują, że wysokość rzędu 6-7 piętra wiąże się z odczuwalną niestabilnością drabiny, co dla wielu nie jest przyjemnym uczuciem. Mimo to, osoby zmotywowane, posiadające pewne doświadczenie w pracy na wysokości, są w stanie przejść tę próbę pomyślnie. Sytuacja zmienia się diametralnie w przypadku osób z paraliżującym strachem: w przeszłości zdarzało się, że kandydaci utykali w połowie drabiny, nie mogąc wykonać żadnego ruchu, co jednoznacznie wyklucza ich z dalszej służby.
Lęk wysokości a instynkt samozachowawczy
W dyskusjach środowiskowych często pojawia się rozróżnienie między patologicznym lękiem a naturalnym odruchem. Wielu strażaków wskazuje, że odczuwanie dyskomfortu w sytuacjach realnego zagrożenia upadkiem (np. podczas poruszania się po niezabezpieczonych belkach) nie jest lękiem wysokości, lecz zdrowym rozsądkiem i instynktem samozachowawczym.
Prawdziwy lęk wysokości, który jest przeszkodą w zawodzie strażaka, objawia się:
- panicznym strachem,
- paraliżem ruchowym,
- poczuciem wewnętrznej niemocy.
Taki stan jest niebezpieczny, ponieważ w trakcie akcji ratowniczej nie ma podziału na zadania „wysokościowe” i „naziemne” - każdy strażak musi być gotowy do pracy na podnośniku czy stromym dachu, bez względu na pełnioną funkcję.
Wymagania formalne i psychologiczne
Proces rekrutacji do PSP jest wieloetapowy i rygorystyczny. Oprócz testów sprawnościowych, obejmujących m.in. bieg wahadłowy, podciąganie na drążku czy rzut piłką lekarską, kandydaci są poddawani szczegółowej ocenie psychologicznej. Współczesne badania nad stresem traumatycznym pokazują, że cechy osobowości, takie jak osobowość neurotyczna czy osobowość typu D, mogą zwiększać podatność na negatywne skutki pracy w stresie, co jest brane pod uwagę przy ocenie przydatności do służby.
Warto pamiętać, że praca strażaka wiąże się z dużą presją psychiczną. Statystyki pokazują, że mimo iż symptomy PTSD (zespołu stresu pourazowego) występują u niewielkiego odsetka strażaków, zaburzenia psychiczne pozostają jedną z częstszych przyczyn odejść ze służby na rentę inwalidzką. Dlatego też predyspozycje psychiczne, w tym umiejętność panowania nad emocjami na wysokości, są weryfikowane z dużą starannością.