Choć potocznie członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), którzy biorą udział w działaniach ratowniczych, nazywa się strażakami lub strażakami OSP, w polskim systemie prawnym nie istnieje pojęcie "strażaka OSP" jako odrębnej kategorii zawodowej. Członek OSP nie jest również "strażakiem jednostki ochrony przeciwpożarowej" ani "strażakiem" w rozumieniu ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, która określa strażaków jako funkcjonariuszy pełniących służbę w PSP. Niemniej jednak, ustawa o ochotniczych strażach pożarnych jasno stanowi, że ochotnicze straże pożarne zrzeszają członków ochotniczych straży pożarnych, zwanych "strażakami OSP".
Każdy członek OSP nazywany jest obecnie strażakiem OSP. Aby jednak móc nazywać się strażakiem ratownikiem OSP i korzystać z przysługujących mu praw, należy spełnić określone warunki prawne.
Kto może zostać strażakiem OSP?
Ochotnicza Straż Pożarna jest stowarzyszeniem działającym na podstawie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Statut każdej jednostki OSP określa szczegółowo cele i sposoby działania, a także prawa i obowiązki członków. Zazwyczaj przewiduje się kilka rodzajów członkostwa:
- Członek zwyczajny: Aktywnie uczestniczy w realizacji celów OSP.
- Członek wspierający: Osoba fizyczna lub prawna, która wspomaga działalność OSP finansowo lub w innej formie.
- Członek honorowy: Osoba szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej, której godność nadaje walne zebranie.
Aby zostać członkiem czynnym OSP, osoba musi zazwyczaj ukończyć 18 lat, choć w przypadku Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) minimalny wiek to 12 lat. Kandydaci na strażaków ratowników OSP muszą posiadać aktualne ubezpieczenie i badania lekarskie.
Proces wstąpienia do OSP zazwyczaj obejmuje:
- Znalezienie odpowiedniej jednostki OSP.
- Kontakt z jednostką i zapoznanie się z jej działalnością.
- Udział w spotkaniu organizacyjnym, podczas którego poznaje się strukturę, sprzęt i zasady działania.
- Złożenie podania o wstąpienie i pozytywne rozpatrzenie przez zarząd jednostki.
- Spełnienie ewentualnych dodatkowych wymagań, np. okres próbny, szkolenia.
W przypadku osób niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców lub prawnych opiekunów.
Prawa i obowiązki strażaka OSP
Strażak OSP za swoją "służbę" nie pobiera wynagrodzenia. Jedynym świadczeniem pieniężnym, które mu przysługuje, jest ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach, pod warunkiem, że jest strażakiem ratownikiem OSP. Prawo do ekwiwalentu jest ograniczone w stosunku do działań o charakterze prewencyjnym.
Strażak OSP, biorący udział w działaniach ratowniczych, jest traktowany jako funkcjonariusz publiczny, co oznacza, że jego nietykalność cielesna i dobra osobiste są chronione prawem. Naruszenie nietykalności strażaka na służbie jest przestępstwem ściganym z artykułu 222 Kodeksu karnego, zagrożonym karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 3. Strażacy są również chronieni przez artykuł 226 par. 1 KK w przypadku znieważenia słownego funkcjonariusza publicznego.
Jednakże, strażak nie może nadużywać przywilejów wynikających z jego statusu. W przypadku niewłaściwego zachowania, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia.
Szkolenia i badania lekarskie
Aby móc brać udział w działaniach i akcjach ratowniczych, strażak OSP musi spełniać szereg warunków określonych w ustawie. Jednym z kluczowych wymogów są aktualne badania lekarskie. Jeżeli strażak OSP spełnia pozostałe wymogi, ale nie ma aktualnych badań, powinien zostać na takie skierowany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
Szkolenie podstawowe strażaków OSP, realizowane przez Państwową Straż Pożarną, obejmuje 38 tematów w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin praktyki) i jest przepustką do pierwszej akcji ratowniczej. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
Warto zaznaczyć, że ekwiwalent za udział w szkoleniach nie przysługuje za szkolenia z zakresu BHP oraz szkolenie podstawowe.
Zwolnienie z pracy
Pracodawca jest zobowiązany zwolnić od świadczenia pracy strażaka ratownika OSP, który bierze udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach organizowanych przez gminę, Państwową Straż Pożarną lub inne uprawnione podmioty, na czas ich trwania oraz na czas niezbędny do odpoczynku. Dotyczy to również czasu niezbędnego do wypoczynku po zakończeniu akcji.
Należy jednak pamiętać, że zwolnienie od świadczenia pracy przysługuje jedynie strażakowi ratownikowi OSP, a więc osobie spełniającej przesłanki określone w art. 8 ustawy o OSP. Zwolnienie nie przysługuje osobie ubiegającej się o status strażaka ratownika OSP na czas odbywania szkolenia z zakresu BHP oraz szkolenia podstawowego.
Problemy interpretacyjne i legislacyjne
Nowa ustawa o ochotniczych strażach pożarnych, wchodząca w życie od 1 stycznia 2022 roku, wprowadziła szereg zmian, które generują problemy interpretacyjne. Dotyczy to między innymi kwestii przyznawania ekwiwalentów, wymagań dotyczących badań lekarskich i ubezpieczeń, a także procedur w postępowaniu o przyznanie świadczenia ratowniczego.
Jednym z przykładów jest sytuacja, w której przepisy milczą co do konsekwencji odmowy potwierdzenia oświadczeń świadków przez komendanta powiatowego PSP w postępowaniu o przyznanie świadczenia ratowniczego, co rodzi problemy z brakiem wskazania trybu odwoławczego.
Innym problemem jest utrata mocy przepisu art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, który był podstawą do wydawania zaświadczeń dla kierujących pojazdami OSP. Autorzy nowej ustawy zapomnieli o odwołaniu się do odpowiedniego przepisu w nowej ustawie, co stwarza niejasności prawne w zakresie zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi.
Problemy z interpretacją przepisów są konsekwencją niedostatecznego przygotowania projektu ustawy, co było sygnalizowane przez różne organizacje.
Historia i rola OSP
Pierwsze zorganizowane jednostki pożarnicze w Polsce, będące prekursorami obecnej OSP, powstały w pierwszej połowie XIX wieku. Najstarszą jednostką jest Ochotnicza Straż Pożarna w Śremie, założona w 1801 roku.
W okresie zaborów, działalność OSP często wiązała się z budzeniem postaw narodowych. Po odzyskaniu niepodległości, w 1921 roku, strażackie związki połączyły się w Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Obecnie OSP jest najliczniej reprezentowaną organizacją pozarządową w Polsce. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną, często włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Aktywność OSP wykracza poza działania ratowniczo-gaśnicze, obejmując również popularyzację wiedzy z zakresu bezpieczeństwa, działania kulturalne, sportowe i rekreacyjne.
Dzień z życia strażaka OSP Krawce - film dla dzieci
Strażacy OSP obchodzą swoje święto 4 maja, w dzień Świętego Floriana - patrona strażaków.
tags: #czy #strazak #osp #jetpelnoprawnym #strazakiem