W ostatnich latach rola Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w systemie bezpieczeństwa kraju uległa znacznemu rozszerzeniu, szczególnie w obszarze ratownictwa medycznego. Wiele kontrowersji budzi jednak kwestia uprawnień, nazewnictwa oraz różnic między tytułem „ratownika” a „ratownika medycznego”.
Podstawy prawne i status ratownika medycznego w OSP
Zgodnie z ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ratownik medyczny może udzielać świadczeń zdrowotnych w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, w tym w Ochotniczych Strażach Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Jest to istotny element integracji działań poszczególnych podmiotów, zwiększający efektywność systemu w sytuacjach zagrożenia zdrowia lub życia.
Jednostki ochrony przeciwpożarowej, w tym OSP włączone do KSRG, są uprawnione do nabywania w hurtowniach farmaceutycznych produktów leczniczych niezbędnych do profesjonalnej realizacji zadań medycznych. Zaawansowane czynności medyczne mogą być realizowane wyłącznie przez ratowników medycznych w ramach jednostek włączonych do KSRG.
Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP) a tytuł „Ratownika”
Warto wyraźnie rozróżnić dwa pojęcia, które często są mylone w środowisku strażackim:
- Ratownik (tytuł uzyskany po kursie KPP): Osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, ważne zaświadczenie o ukończeniu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy i odpowiedni stan zdrowia.
- Ratownik Medyczny (zawód): Osoba posiadająca wykształcenie wyższe lub dyplom ukończenia studium w kierunku ratownictwa medycznego oraz zdane państwowe egzaminy.
Kurs KPP, trwający co najmniej 66 godzin, przygotowuje strażaków do podejmowania czynności ratowniczych na poziomie podstawowym. Wszyscy strażacy PSP oraz druhowie w jednostkach OSP włączonych do KSRG powinni posiadać wiedzę z zakresu KPP, aby skutecznie utrzymywać osoby poszkodowane przy życiu do czasu przybycia Zespołu Ratownictwa Medycznego (ZRM).
Umundurowanie i oznaczenia
W obowiązujących przepisach nie ma zapisów odnoszących się do „wyróżniania” strażaków osobnym umundurowaniem ze względu na posiadanie kursu KPP czy nawet wykształcenia medycznego. Każdy strażak, niezależnie od posiadanych dodatkowych kursów, jest częścią jednolitego systemu ratowniczego. Stosowanie naszywek typu „Ratownik” przez osoby, które nie posiadają tytułu zawodowego ratownika medycznego, jest bezzasadne i może wprowadzać w błąd osoby postronne.
| Cecha | Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP) | Ratownictwo Medyczne (zawód) |
|---|---|---|
| Wymagania | Kurs 66h + egzamin | Studia/studium + egzamin państwowy |
| Podstawa prawna | Ustawa o PRM | Ustawa o zawodzie ratownika medycznego |
| Zakres działań | Podstawowe czynności ratunkowe | Zaawansowane medyczne czynności ratunkowe |
Działania medyczne w praktyce OSP
Obecnie ratownictwo medyczne w KSRG zorganizowane jest na dwóch poziomach:
- Poziom podstawowy: Realizowany przez wszystkich strażaków posiadających uprawnienia KPP. Obejmuje procedury ratownicze niezbędne do zabezpieczenia poszkodowanego w miejscu zdarzenia.
- Poziom zaawansowany: Realizowany przede wszystkim przez ratowników medycznych będących członkami OSP, obejmujący świadczenia zdrowotne wykraczające poza standardowe czynności KPP.
W sytuacjach, gdy siły i środki KSRG docierają do osób w stanie nagłego zagrożenia szybciej niż ZRM, strażacy podejmują tzw. izolowane zdarzenia ratownictwa medycznego. Jakość udzielonej pomocy na tym etapie przedszpitalnym ma bezpośredni wpływ na końcowe efekty działań ratunkowych.