Państwowa Straż Pożarna (PSP) to jednostka organizacyjna, na czele której stoi Komendant Główny, podlegający bezpośrednio Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Jest to zawodowa formacja, oddelegowana do wykonywania specjalnych zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej i walki z klęskami żywiołowymi. Misją PSP jest zapewnienie bezpieczeństwa poprzez szybkie reagowanie na zagrożenia, edukację społeczną i zapobieganie niebezpiecznym zdarzeniom, zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. Wszystkie zadania, jakie stoją przed strażakami, łączą się nierozerwalnie z misją Państwowej Straży Pożarnej, którą jest ochrona i bezpieczeństwo cywilów.
Podstawowym zadaniem, przed którym stoją strażacy, jest walka z żywiołami. Każdy strażak musi umieć rozpoznać ewentualne zagrożenia, a następnie w odpowiedni sposób je niwelować. Oprócz gaszenia pożarów, Straż Pożarna jest wzywana także do innego rodzaju klęsk żywiołowych, takich jak: powodzie, trzęsienia ziemi czy tornada. Misją Państwowej Straży Pożarnej jest ochrona życia i zdrowia, dlatego zobowiązana jest również do ścisłej współpracy z innymi służbami ratowniczymi, przede wszystkim z ratownikami medycznymi. Dzięki temu, każda akcja ratownicza może być skutecznie i sprawnie przeprowadzona.
Wśród zadań Państwowej Straży Pożarnej jest także edukacja z zakresu działań ratowniczych i przeciwpożarowych. Pracownicy PSP mają obowiązek uczyć pozostałe jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także współpracujące z nimi jednostki ratownicze. Państwowa Straż Pożarna jest zobowiązana do współdziałania z Zarządem Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, w ramach której strażacy mogą być oddelegowani do prowadzenia szkoleń dla oddziałów OSP. Państwowa Straż Pożarna wykonuje swoje obowiązki nie tylko w czasie pokoju, ale również w momencie zagrożenia konfliktem zbrojnym, będąc przygotowana na pełnienie służby w każdych warunkach.
Delegowanie Strażaków PSP do Działań Poza Granicami Państwa
Na podstawie umów międzynarodowych, polscy strażacy są wysyłani na misje zagraniczne, żeby brać udział w akcjach ratowniczych innych państw, gdy te potrzebują pomocy. Proces ten jest ściśle uregulowany prawnie. Zgodnie z Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U.2025.0.1312 t.j.), Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej decyduje o utworzeniu i likwidacji grupy ratowniczej w przypadkach delegowania do pełnienia służby lub wyznaczenia do wykonywania działań poza granicami państwa, co jest ujęte w art. 49c ust. 1 pkt 2. Minister właściwy do spraw wewnętrznych również podejmuje takie decyzje, zgodnie z art. 49c ust. 1 pkt 1.
Decyzje dotyczące delegowania strażaków do służby lub działań poza granicami państwa muszą zawierać m.in. trasy i czas przemieszczania się grupy ratowniczej w przypadku tranzytu. W przypadku konieczności przedłużenia lub skrócenia czasu pozostawania grupy ratowniczej poza granicą państwa, stosuje się odpowiednie przepisy. Przepisy art. 49c ust. 3 i 4 oraz art. 49d-49g stosuje się odpowiednio do strażaków, o których mowa w art. 49b ust. 2. Należy podkreślić, że przepisów tych nie stosuje się do strażaków wchodzących w skład służby zagranicznej w rozumieniu ustawy z dnia 21 stycznia 2021 r. o służbie zagranicznej.
Wsparcie i Opieka dla Strażaków na Misjach Zagranicznych
Strażakom delegowanym do pełnienia służby poza granicą państwa w grupie ratowniczej przysługują określone świadczenia. Należą do nich m.in. świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 42 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a także badania laboratoryjne i lekarskie oraz szczepienia ochronne. Badania laboratoryjne i lekarskie oraz szczepienia ochronne, stosuje się odpowiednio również do psów ratowniczych, o których mowa w art. 49c.
W przypadku odniesienia ran, kontuzji, urazu psychicznego lub schorzenia przez strażaka, lub ze względu na jego stan psychofizyczny, zgodnie ze wskazaniami lekarza strażak może być skierowany na bezpłatny turnus leczniczo-profilaktyczny wraz z pełnoletnim najbliższym członkiem rodziny. Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, organ właściwy do kierowania strażaka na badania, zakres badań, podmiot właściwy do ich przeprowadzania oraz rodzaje i wzory dokumentów wystawianych po przeprowadzeniu badań.
Międzynarodowa Współpraca Państwowej Straży Pożarnej
Współpraca międzynarodowa stanowi kluczowy element działalności Państwowej Straży Pożarnej. Komórka ds. Współpracy Międzynarodowej Komendy Głównej PSP odpowiada za relacje Komendanta Głównego PSP z podmiotami zagranicznymi. W jego imieniu sprawuje również nadzór i koordynuje współpracę międzynarodową pozostałych komórek KG PSP oraz innych jednostek organizacyjnych PSP.
Podstawą współpracy z innymi państwami są przede wszystkim porozumienia i umowy międzyrządowe. Polska zawarła takie porozumienia ze wszystkimi państwami sąsiednimi oraz Chorwacją, Słowenią i Węgrami. Regulują one zasady udzielania wzajemnej pomocy w przypadku zdarzeń w obszarze przygranicznym oraz poważnych katastrof na terytoriach państw-stron. W ramach tych misji i międzynarodowych działań, strażacy PSP, będąc przedstawicielami państwa polskiego, są zobowiązani do zachowania profesjonalizmu i poszanowania dla władz oraz dostojników innych krajów, choć szczegółowe protokoły postępowania wobec nich nie są wymienione w niniejszym opracowaniu.
Rola Mentora i Uczestnictwo w Systemach Międzynarodowych
Państwowa Straż Pożarna, w przeszłości czerpiąc z doświadczeń innych państw, obecnie pełni również rolę mentora państw rozwijających się w budowaniu systemów ratowniczych, szkoleniu i doposażeniu ratowników. Polscy strażacy są również istotnym ogniwem międzynarodowych systemów koordynacji pomocy na wypadek katastrof, administrowanych przez Unię Europejską, Organizację Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) i Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ).
Nasza formacja wielokrotnie udzielała pomocy państwom dotkniętym zagrożeniami, których skala lub szczególny charakter przekraczały ich możliwości reagowania. Celem wsparcia wysyłane są zarówno grupy ratownicze, jak i pojedynczy strażacy-eksperci.
Współpraca Regionalna
Współpraca związana z wymianą doświadczeń i opracowywaniem projektów regionalnych realizowana jest również w ramach Grupy Wyszehradzkiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.
Kluczowe Akty Prawne dotyczące Działań Międzynarodowych PSP
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 października 2005 r. w sprawie warunków i trybu delegowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej do pełnienia służby poza granicą państwa oraz sposobu i organizacji działania grupy ratowniczej (Dz.U. 2005 poz. ...).
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i trybu delegowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej do pełnienia służby poza granicą państwa oraz sposobu i organizacji działania grupy ratowniczej (Dz.U. 2024 poz. ...).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 marca 2020 r. w sprawie badań strażaka powracającego do kraju z delegowania do pełnienia służby poza granicą państwa w grupie ratowniczej oraz kierowania go na turnus leczniczo-profilaktyczny (Dz.U. 2020 poz. ...).