Pytanie o obowiązek szczepienia przeciwko ospie wietrznej coraz częściej pojawia się w przestrzeni publicznej. Zanim jednak zagłębi się w dyskusje podważające sensowność wykonywania szczepień generalnie, warto sprawdzić, co mówi o tym prawo i jakie są dalekosiężne konsekwencje tej choroby.
Wprowadzenie: Cele szczepień ochronnych
Jak wyjaśnia Ministerstwo Zdrowia, szczepienia mają dwa główne cele. Pierwszym z nich jest zapewnienie maksymalnej ochrony przed zachorowaniem na groźne choroby zakaźne. Drugim zaś wyeliminowanie występowania poszczególnych chorób zakaźnych w społeczeństwie, co przekłada się na bezpieczniejsze życie dla nas wszystkich.
Czy szczepienie na ospę wietrzną jest obowiązkowe w Polsce?
Tak, odpowiedź na często padające pytanie: "Czy szczepienie na ospę jest obowiązkowe?" jest twierdząca, ale nie dotyczy wszystkich. Na liście 13 obowiązkowych szczepień w Polsce jest obecnie ospa wietrzna.
Kto objęty jest obowiązkiem szczepienia?
Według wytycznych polskiego Programu Szczepień Ochronnych, szczepienie na ospę wietrzną stanowi obowiązek (od 2012 roku) w przypadku osób szczególnie podatnych na infekcję. Dotyczy to dzieci do ukończenia 12. roku życia, które spełniają określone kryteria, jak wylicza Główny Inspektorat Sanitarny.
- dzieci do 12 lat zakażone wirusem HIV, z upośledzeniem odporności o dużym ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, przed chemioterapią lub leczeniem immunosupresyjnym, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji,
- dzieci do 12 lat z otoczenia osób wyżej wymienionych, które nie chorowały na ospę wietrzną,
- dzieci do 12 lat przebywające w rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych, zakładach opiekuńczo-leczniczych, domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych, domach pomocy społecznej,
- inne niż wymienione powyżej dzieci, przebywające w żłobkach lub w klubach dziecięcych.
Począwszy od 2012 roku, darmową profilaktyką objęte są maluchy w żłobkach, klubach dziecięcych i placówkach opiekuńczych. Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciw ospie wietrznej obejmuje dzieci przebywające w żłobkach lub klubach dziecięcych, jako szczególnie narażone na zakażenie w związku z przesłankami epidemiologicznymi. Dziecko uczęszczające do przedszkola nie jest objęte tym obowiązkiem, a szczepienie przeciw ospie wietrznej jest u niego szczepieniem zalecanym, a nie obowiązkowym.
Po ukończeniu wieku, dla którego dane szczepienie jest obowiązkowe, szczepienie to nie jest już wymagane prawem i staje się szczepieniem jedynie zalecanym (osoba szczepiona ponosi koszt zakupu szczepionki). Jednakże, jeśli cykl szczepień u dziecka rozpoczęto wcześniej, w trakcie uczęszczania do żłobka i jest kończony już w trakcie uczęszczania dziecka do przedszkola (realizowane jest tzw. szczepienie wyrównawcze), to kolejna dawka preparatu będzie wyjątkowo refundowana ze środków publicznych.
W przypadku szczepionek, które wymagają wielodawkowego schematu szczepienia podstawowego, szczepienie rozpoczęte przed ukończeniem wieku, dla którego jest ono obowiązkowe, jest kontynuowane bezpłatnie u osoby szczepionej, aż do zakończenia schematu szczepienia podstawowego z użyciem szczepionek zakupionych ze środków publicznych, którymi rozpoczęto szczepienie.
Szczepienia zalecane
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest ponadto rekomendowane określonym populacjom (osobom, które nie nabyły naturalnej odporności poprzez chorobę i nie przyjęły wcześniej dawek obowiązkowych lub sugerowanych), jak również kobietom zamierzającym zajść w ciążę, u których nie stwierdzono wcześniejszego zachorowania na ospę. O szczepieniu na ospę ze wskazań środowiskowych decyduje lekarz.
Szczepienie na ospę jest zalecane, czyli opłacane z własnych środków, osobom, które nie chorowały na ospę i nie były szczepione, oraz kobietom, które planują ciążę i nie chorowały wcześniej. U osób, które już wcześniej otrzymały jedną dawkę szczepionki zawierającej wirusa ospy wietrznej może zostać podana jedna dawka innej szczepionki zawierającej wirusa ospy wietrznej - zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na rok 2023.
Koszty szczepień
Skoro szczepienie przeciwko ospie jest obowiązkowe dla niektórych grup, to czy musimy za nie płacić? Resort wyjaśnia: szczepienia obowiązkowe są bezpłatne. Jeśli jednak zdecydujesz, że chcesz zaszczepić siebie lub swoje dziecko inną szczepionką, niż ta, którą kupił minister zdrowia, musisz za nią zapłacić.
Kiedy najwcześniej można zaszczepić dziecko?
W rządowym serwisie pacjent.gov.pl wyjaśniono, że osoby, które nie były zaszczepione i nie chorowały na ospę wietrzną, mogą być zaszczepione. Kiedy najwcześniej? Szczepionkę można podawać od ukończenia 9. miesiąca życia - najlepiej po ukończeniu 12. miesiąca życia.
Gdzie zgłosić się na szczepienie?
W przypadku, gdy pacjent jest w grupie ryzyka zakażenia wirusem VZV, np. miał kontakt z osobą zakażoną lub gdy chce profilaktycznie się zaszczepić, powinien zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu - internisty lub lekarza rodzinnego. Jeśli szczepienie dotyczy dzieci, na konsultację należy się udać do pediatry. Na podstawie wywiadu z pacjentem oraz badania fizykalnego lekarz ustali wskazania oraz wykluczy przeciwwskazania do szczepienia, a następnie skieruje pacjenta do przyjęcia szczepionki (wykupionej przez pacjenta w aptece na podstawie recepty lub dostępnej w placówce medycznej).
Ospa wietrzna - charakterystyka choroby i ryzyka
NFZ ostrzega, że ospa wietrzna jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych. Jest to powszechne schorzenie, które w polskich warunkach dotyka każdego roku od 160 do 220 tysięcy osób (dane mogą być niedoszacowane). Najwyższa zapadalność dotyczy najmłodszych dzieci (0-4. rok życia), a największa grupa chorych to dzieci przed dziesiątym rokiem życia. Większość ludzi choruje w dzieciństwie, a ponieważ zachorowanie pozostawia trwałą odporność, dorośli są odporni na tę chorobę.
Co to jest ospa wietrzna?
Ospa wietrzna to choroba zakaźna, za której powstanie odpowiada wirus należący do rodziny Herpes - wirus ospy wietrznej i półpaśca (ang. Varicella zoster virus - VZV). Ospa wietrzna powstaje w wyniku pierwotnego zakażenia, którego reaktywacja w przyszłości prowadzi do rozwoju półpaśca. Wirus ulega bowiem hibernacji w zwojach czuciowych układu nerwowego i aktywuje się w określonych warunkach. Ospa wietrzna ma sezonowy charakter - najwięcej zachorowań notowanych jest w okresie jesienno-zimowym.
Jak dochodzi do zakażenia?
Patogen rozprzestrzenia się niezwykle szybko w skupiskach takich jak żłobki czy przedszkola, a w przypadku bliskich kontaktów domowych prawdopodobieństwo infekcji u osoby podatnej wynosi ponad 90%. Do zakażenia dochodzi głównie poprzez bezpośrednią styczność z osobą chorą lub drogą kropelkową podczas jej kaszlu i kichania, choć rzadszą drogą transmisji są również przedmioty zanieczyszczone wydzielinami z dróg oddechowych. Wirus wywołujący ospę wietrzną i półpasiec szerzy się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni i pośrednio przez kontakt z przedmiotami świeżo zanieczyszczonymi wydzieliną z pęcherzyków od chorej osoby.
Okres zakaźności rozpoczyna się już na dwa dni przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki i trwa zazwyczaj do około sześciu dni po jej pojawieniu się, co w praktyce oznacza moment, w którym wszystkie pęcherzyki całkowicie wyschną. Inkubacja (czas od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów) zajmuje 10-21 dni (z reguły 14-16). Chory jest zakaźny dla otoczenia od 1.-2. dnia przed powstaniem zmian skórnych do czasu przyschnięcia pęcherzyków.
Objawy i przebieg choroby
Charakterystycznym objawem ospy wietrznej jest wysypka, na podstawie której stawia się rozpoznanie. Ma ona postać rumieniowych plamek, grudek, pęcherzyków z mętnym płynem, krostek, które zasychają w strupki. Wysypka pojawia się stopniowo i przechodzi od fazy plamek do pęcherzyków, krost i krótko utrzymujących się blizn. W pierwszej kolejności zmiany skórne rozwijają się na skórze głowy i tułowia, po czym wysypka schodzi niżej. Wysypka występuje na całym ciele, choć początkowo pojawia się na tułowiu i zajmuje błony śluzowe. Zmianom skórnym towarzyszy silny świąd, a także objawy grypopodobne takie jak złe samopoczucie, gorączka, bóle głowy i gardła. Podstawę terapii ospy wietrznej stanowi leczenie objawowe.
Przebieg ospy wietrznej najczęściej jest łagodny u dzieci - u młodzieży i dorosłych może charakteryzować się znacznym nasileniem objawów. Na skutek uaktywnienia się wirusów, które pozostają po przechorowaniu w zwojach nerwowych, mogą pojawić się objawy półpaśca.
Powszechność i niedoszacowanie zachorowań
Ospa wietrzna jest chorobą często występującą w Polsce. Rocznie rejestruje się około 160-200 tysięcy zachorowań (dane są niedoszacowane). Liczba zachorowań niezgłoszonych lub nierozpoznanych z powodu skąpoobjawowego przebiegu nie jest znana. Liczba hospitalizacji z powodu ciężkiego przebiegu lub powikłań ospowych w Polsce waha się w granicach 1000 rocznie. Średnio z powodu tej choroby zakaźnej hospitalizuje się około 1500 pacjentów rocznie.
Najważniejsze fakty dotyczące ospy wietrznej - Parenting.pl
Powikłania ospy wietrznej - realne zagrożenie
Ospa wietrzna nie zawsze ma lekki przebieg. Kolejne zachorowanie w rodzinie zwykle ma cięższy przebieg z racji dłuższego i bardziej intensywnego kontaktu z wirusem. Powikłania są uciążliwe, mogą być groźne dla zdrowia, a nawet życia. Rocznie w Polsce umiera z powodu ospy wietrznej 1-4 osób. Stan pacjentów przy przyjęciu do szpitala zależy od rodzaju powikłań. Bywa, że dzieci wymagają pomocy na oddziale intensywnej opieki medycznej. Bezwzględnie wymagają hospitalizacji osoby z grup podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej. Należą do nich młodzież i osoby dorosłe, kobiety w ciąży, noworodki, pacjenci z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, osoby z chorobami nowotworowymi, przewlekle leczone glikokortykosteroidami, dzieci z atopowym zapaleniem skóry.
Najczęściej występują zakażenia bakteryjne skóry pod postacią ropni, ropowicy, płonicy, pęcherzycy gronkowcowej, rzadko może dojść do zakażeń uogólnionych pod postacią sepsy. Powikłania neurologiczne obejmują zapalenie móżdżku (zaburzenia równowagi, niemożność chodzenia, niezborność ruchowa), opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, drgawki. Zapalenie mózgu może prowadzić do powstania zaburzeń zachowania, padaczki. Mogą wystąpić powikłania kardiologiczne (zapalenie mięśnia serca, wsierdzia), powikłania dotyczące układu oddechowego (zapalenie płuc). Inne powikłania to małopłytkowość (obniżenie liczby płytek krwi, prowadzące do krwawień), zapalenie wątroby, stawów, nerek. Powikłaniom bakteryjnym sprzyjają zaniedbania higieniczne, świąd skóry, zadrapania. Warto podkreślić, że w przypadku powikłań neurologicznych nie ma żadnych grup podwyższonego ryzyka. Zastosowanie acyklowiru (leku przeciwwirusowego) nie chroni przed powikłaniami bakteryjnymi i neurologicznymi.
Dlaczego "ospa-party" to ryzyko?
Ospa wietrzna jest postrzegana jako choroba niezbyt groźna, nie dająca powikłań i nie wymagająca hospitalizacji, prawie "obowiązkowa". Część rodziców ulega modzie na tzw. ospa-party. Liczą na łagodne przechorowanie ospy wietrznej i chcą w ten sposób zabezpieczyć dziecko przed zachorowaniem w późniejszym wieku. Udział w ospa-party daje wątpliwe korzyści i łączy się z nieprzewidywalnym ryzykiem.
Okres wylęgania ospy wietrznej wynosi najczęściej 11-21 dni. Lekarz pediatra, autorka licznych publikacji dotyczących chorób zakaźnych i szczepień ochronnych, wspomina rodziców, którzy bardzo żałowali, że świadomie narazili swoje dzieci na zakażenie wirusem ospy wietrznej. Nie przewidzieli, że zdarzenia potoczyły się nie tak jak zakładali i dziecko znalazło się w szpitalu, wymagało leczenia dożylnego, interwencji chirurgicznej. Czuli się winni zaistniałej sytuacji. Nie można zapominać, że rodzice bądź opiekunowie, którzy świadomie narażają dziecko na zakażenie, mogą spowodować tzw. Wystąpienie powikłań ospowych jest często dużym zaskoczeniem dla rodziców. Dlatego jestem przeciwniczką świadomego narażania dzieci na zakażenie wirusem ospy wietrznej i jestem przeciwniczką ospa-party. W codziennej pracy widzę skutki takich nie zawsze przemyślanych decyzji.
Skuteczność i bezpieczeństwo szczepień
Zachorowaniu na ospę wietrzną można zapobiec, stosując się do zasad profilaktyki, a najważniejszą spośród nich są szczepienia ochronne. Szczepienie znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania.
Dostępne preparaty i schemat szczepienia
W Polsce zarejestrowane są dwa preparaty szczepionek przeciwko ospie wietrznej. Nie różnią się one skutecznością i poziomem bezpieczeństwa. Szczepienie na ospę zawiera żywy, atenuowany (pozbawiony zjadliwości) szczep VZV. Preparat można stosować u zdrowych dzieci już od 9. miesiąca życia (najlepiej po 12. miesiącu). Podawane są dwie dawki szczepionki w odstępie powyżej 6 tygodni, aby uzyskać długotrwałą odporność. U dzieci z niedoborem odporności termin wykonania szczepień zależy od stopnia immunosupresji. Szczepionkę na ospę podaje się podskórnie, w tym jednocześnie z innymi szczepionkami, byle w osobne miejsca.
Wysoka skuteczność i tolerancja
Szczepienie na ospę wietrzną jest bezpieczne i dobrze tolerowane. Skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka i wynosi ponad 95%. Szczepionka na ospę zapewnia odporność na zakażenie VZV, zapobiega zachorowaniu bądź znacząco łagodzi przebieg choroby, nawet jeśli zostanie podana w ciągu 3-5 dni od kontaktu z chorym.
Aspekty prawne i administracyjne
Potwierdzenie obowiązku szczepienia dla dzieci
Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw ospie wietrznej obejmuje dzieci przebywające w żłobkach lub klubach dziecięcych, jako szczególnie narażone na zakażenie w związku z przesłankami epidemiologicznymi. Przepisy prawa nie wymagają zaświadczenia o uczęszczaniu do żłobka lub klubu dziecięcego - wystarczające jest pisemne oświadczenie rodzica, zgodnie z § 3 pkt 8) lit. d) rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Co w przypadku braku zaświadczenia?
Na marginesie pytania warto wskazać dodatkowy jego kontekst - w orzecznictwie sądów administracyjnych zarówno oświadczenia, jak i zaświadczenia uznaje się za prawidłowe do potwierdzenia spełniania kryterium rekrutacyjnego do przedszkola i żłobka (o wykonaniu szczepień, o przeciwwskazaniach do wykonania szczepień). Dopuszczalne jest więc także pisemne oświadczenie rodzica lub opiekuna prawnego kandydata, że dziecko zostało poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub nie z powodu przeciwwskazań medycznych.
Zgłaszanie osób uchylających się od szczepień
W przypadku zgłaszania osób uchylających się od szczepień, pytanie dotyczy bezpłatnych (obowiązkowych) szczepień przeciwko ospie wietrznej. Należy przestrzegać zasad ochrony danych osobowych (RODO). Zgłaszanie 1 raz na kwartał osoby uchylającej się od szczepień jest wystarczające, nie ma potrzeby zgłaszania tej samej osoby co 3 miesiące, jeśli nadal zalega ze szczepieniami.
Dokumentacja dla dzieci z Ukrainy
W kontekście dzieci z Ukrainy, aby kontynuować lub uzupełnić szczepienia w Polsce, należy wymagać odpowiednich dokumentów potwierdzających historię szczepień, które pozwolą na prawidłowe określenie brakujących dawek i zaplanowanie dalszej profilaktyki.
Historyczny kontekst: Dekret o przymusowym szczepieniu przeciwko ospie prawdziwej (1919)
Warto zwrócić uwagę, że historycznie obowiązek szczepień w Polsce istniał w szerszym zakresie. Poniżej przedstawiono fragmenty dekretu z 1919 roku, który dotyczył przymusowego szczepienia przeciwko ospie prawdziwej (Variola vera), a nie ospie wietrznej, co ilustruje ewolucję prawa w zakresie profilaktyki chorób zakaźnych.
Art. 1. W Państwie Polskiem wszystkich mieszkańców obowiązuje przymusowe szczepienie ochronne przeciwko ospie.
Art. 2. Przymusowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko ospie podlegają:
a) pierwszemu - wszystkie dzieci nowonarodzone, przyczem szczepienie u nich dokonywane być winno przed upływem pierwszego roku życia;
b) powtórnemu - wszystkie wogóle dzieci w 7 roku życia. Zwolnione od szczepienia mogą być tylko te dzieci, które przebyły ospę naturalną, lub które w ciągu ostatnich pięciu lat przed terminem ich urzędowego powtórnego szczepienia miały zaszczepioną ospę ochronną z wynikiem dodatnim, wreszcie te dzieci, dla których szczepienie ochronne przeciwko ospie według opinji lekarza urzędowego byłoby bezwzględnie szkodliwe dla zdrowia.
Szczepienie ochronne u dzieci, zwolnionych od szczepienia we wskazanym terminie, winno być odłożone do następującego roku kalendarzowego;
c) wszystkie wogóle osoby dorosłe, które wskutek jakichkolwiek przyczyn nie miały jeszcze wogóle ospy szczepionej, lub od 7-go roku życia nie podlegały powtórnie szczepieniu ochronnemu przeciwko ospie.
Art. 3. Szczepienie ochronne przeciwko ospie w terminach urzędowych i świadectwo o skutecznicm przyjęciu się ospy są bezpłatne.
Art. 4. Przy dorocznych szczepieniach oraz w razie pojawienia się wypadku ospy naturalnej na żądanie lekarza powiatowego zarządy komunalne obowiązane są dostarczyć niezbędnych środków lekarzom i personelowi pomocniczemu dla dokonania szczepień ochronnych masowych wśród ludności (szczepienia doraźne).
Szczepienia ochronne przeciwko ospie odbywają się dwa razy do roku. Miejsca i terminy dorocznych szczepień wyznacza Ministerstwo Zdrowia Publicznego na wniosek lekarzy powiatowych wzgl. inspektorów lekarskich.
Art. 5. Nadzór nad prawidłowością szczepień ochronnych przeciwko ospie należy do lekarza powiatowego.
Art. 6. Władze komunalne obowiązane są sporządzać corocznie na dzień 1 marca dokładne listy imienne osób, podlegających szczepieniu ospy. Listy rzeczone obejmować mają:
a) dzieci, podlegające szczepieniu według art. 2 p. a;
b) dzieci, którym na podstawie niniejszych przepisów należało szczepić ospę ochronną w ubiegłym roku kalendarzowym, lecz ospy nie zaszczepiono z przyczyn, przewidzianych w prawie niniejszem w art. 2 p. b lub też z pogwałceniem przepisów art. 2 a-b.
Art. 7. Ministerstwo Zdrowia Publicznego zakłada w miarę potrzeby Instytuty państwowe do wyrobu szczepionki przeciwospowej Do szczepień ochronnych przeciwko ospie wolno używać tylko szczepionki z Państwowego Instytutu szczepienia ospy lub z jego składów, albo też z takich prywatnych zakładów krajowych, które uzyskały od Ministerstwa Zdrowia Publicznego prawo wyrobu i sprzedaży szczepionki w obrębie Państwa Polskiego.
Art. 8. Materjał do szczepienia ospy dostarczają gminom Instytuty Państwowe po cenie kosztów. Materjał do szczepień doraźnych dostarcza bezpłatnie Państwo.
Art. 9. Kto uchyla się od szczepienia ospy, nie poddaje w terminie wskazanym dzieci swych do szczepienia, przeszkadza rodzinie w poddaniu się szczepieniom ochronnym lub namawia innych do uchylenia się od szczepienia, karany jest w drodze administracyjnej przez Komisarza powiatowego na wniosek lekarza powiatowego grzywną do 200 mk. lub aresztem do 1-go miesiąca.
Również karany jest w drodze administracyjnej grzywną do 100 mk. lub aresztem do 2 tygodni, kto przyjmuje dziecko nieszczepione do szkoły albo do jakiegokolwiek zakładu.
Art. 10. Winni niezachowania lub przekroczenia przepisów, w art. 7 dekretu niniejszego zawartych, ulegają karze przewidzianej w art. 207 Kodeksu Karnego.
Art. 11. Wykonanie niniejszego dekretu polecam Ministrowi Zdrowia Publicznego.
Art. 12. Dekret niniejszy wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Dan w Warszawie, dn. [Data].
tags: #czy #szpepiemia #sa #na #ospe #przymusowe