Wiele osób, marzących o karierze w ratownictwie, zastanawia się nad drogą do służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz roli, jaką odgrywa w tym Ochotnicza Straż Pożarna (OSP). W Polsce funkcjonują dwie główne struktury pożarnictwa: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Z tego artykułu dowiesz się, jakie są wymagania i ścieżki, aby zostać strażakiem, a także czy przynależność do OSP jest niezbędna do pracy w PSP.
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) - Czym jest i jak do niej dołączyć?
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Głównym jej zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP. Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać. Warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać, zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.
Jak zostać strażakiem OSP?
Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Aby zostać strażakiem OSP, należy znaleźć jednostkę, do której chciałoby się należeć. Następnie powinno się skontaktować ze strażakami z tej jednostki, którzy udzielą wszystkich informacji i przybliżą, na czym polega służba w OSP.
Statut jednostki zawiera informacje o tym, kto może zostać członkiem. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa:
- Członkowie zwyczajni (czynni): aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP.
- Członkowie wspierający: osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie.
- Członkowie honorowi: każda osoba fizyczna szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej, której godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.
Trzy kroki dzielą Cię od zostania członkiem OSP:
- Znalezienie jednostki: Ważna jest lokalizacja, zwłaszcza jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, który bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia. Aby jednostka mogła funkcjonować, musi być prawnie zarejestrowana (znajdować się w krajowym rejestrze sądowym). W rejestrze można wyszukać jednostkę i znaleźć dane kontaktowe.
- Spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie, na którym poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną i dalsze kroki. Bądź przygotowany na pytania o motywację i doświadczenie.
- Złożenie podania i okres próbny: Jeżeli po spotkaniu w OSP będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu podejmuje zarząd. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Po pozytywnym przejściu okresu próbnego i spełnieniu warunków (w tym aktualne badania lekarskie), składasz ślubowanie.
Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat (za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów). Po ukończeniu szkolenia podstawowego realizowanego przez Państwową Straż Pożarną (38 tematów w 136 godzin), zakończonego egzaminem, uzyskuje się uprawnienia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
Aktywność i zaangażowanie w OSP
W wielu jednostkach OSP obowiązuje składka członkowska (zazwyczaj roczna, od 10 do 50 zł). Strażacy OSP mają prawo do munduru, używanego podczas świąt państwowych, religijnych i wydarzeń wewnętrznych. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.
Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut od momentu zaalarmowania.
Choć głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, zakres aktywności jest bardzo szeroki. Każdy może znaleźć coś dla siebie - mechanik, elektryk, informatyk, kierowca, nauczyciel - różne umiejętności są cenne. W OSP można zdobyć pierwsze doświadczenie w ratownictwie, nauczyć się pracy zespołowej, udzielania pierwszej pomocy, czy obsługi sprzętu.
Państwowa Straż Pożarna (PSP) - Drogi do kariery zawodowej
Jeśli marzy Ci się praca strażaka w szeregach Państwowej Straży Pożarnej (PSP), przede wszystkim musisz:
- być obywatelem Polski,
- korzystać z pełni praw publicznych,
- posiadać co najmniej wykształcenie średnie (dla naboru do szkół również maturę),
- posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby,
- posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet),
- nie być karanym za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Dwie główne ścieżki do PSP:
1. Służba przygotowawcza (nabór "z ulicy")
To droga dla kandydatów na strażaków wybieranych w drodze otwartego naboru. Informacji o aktualnie prowadzonych naborach należy szukać na stronach poszczególnych jednostek organizacyjnych PSP (np. Komend Wojewódzkich, Miejskich lub Powiatowych Państwowej Straży Pożarnej). Postępowanie kwalifikacyjne składa się z kilku etapów:
- Ocena złożonych dokumentów: Podanie o przyjęcie do służby oraz zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych.
- Test sprawności fizycznej: Jest jednakowy dla wszystkich kandydatów i składa się z próby wydolnościowej (Beep Test), podciągania na drążku oraz biegu po kopercie. Przed przystąpieniem do testu sprawności fizycznej należy dostarczyć zaświadczenie lekarskie.
- Sprawdziany dodatkowe (opcjonalne): W zależności od stanowiska i ogłoszenia o naborze, proces może obejmować także:
- Test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, min. 11 poprawnych odpowiedzi).
- Sprawdzian lęku wysokości (akrofobii): samodzielne wejście i zejście z 20m drabiny ustawionej pod kątem 75°.
- Sprawdzian z pływania: przepłynięcie 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.
- Ocena uprawnień, kwalifikacji i wykształcenia: Złożenie kopii dokumentów potwierdzających posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności. Udokumentowany udział w zawodach pożarniczych OSP lub szkoleniach dla członków OSP może przynieść dodatkowe punkty w procesie rekrutacji.
- Rozmowa kwalifikacyjna.
- Ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w PSP: Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA.
Po przyjęciu do służby, strażak odbywa 3-letni staż, w którego trakcie kierowany jest na kurs podstawowy w zawodzie strażak. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności, zostaje mianowany do służby stałej.
2. Służba kandydacka (przez szkoły Państwowej Straży Pożarnej)
Tzw. służbę kandydacką odbywa się w jednej ze szkół Państwowej Straży Pożarnej. Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie. Jej absolwenci uzyskują tytuł inżyniera lub magistra inżyniera pożarnictwa i stopień młodszego kapitana PSP.
W Polsce funkcjonują również 3 Szkoły Aspirantów PSP:
- Centralna Szkoła PSP w Częstochowie
- Szkoła Aspirantów PSP w Krakowie
- Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu
Absolwenci tych szkół uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta Państwowej Straży Pożarnej.
Wymagania dla kandydatów do służby kandydackiej:
- nie więcej niż 25 lat,
- posiadanie świadectwa dojrzałości,
- przystąpienie do pisemnej części egzaminu dojrzałości z matematyki, wybranego języka obcego oraz dodatkowego przedmiotu (fizyki, chemii, informatyki lub biologii).
Proces rekrutacyjny obejmuje weryfikację podań i dokumentów, ustalenie punktów rekrutacyjnych z matury, test sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek), sprawdzian braku lęku wysokości oraz egzamin z pływania. Konieczne jest również posiadanie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych. Po tym następują badania lekarskie MSWiA.
Czy doświadczenie w OSP pomaga w rekrutacji do PSP?
Bezpośrednie członkostwo w OSP nie jest formalnym wymogiem do podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej. Istnieją dwie niezależne ścieżki rekrutacji do PSP, które nie wymagają wcześniejszej przynależności do Ochotniczej Straży Pożarnej.
Jednakże, doświadczenie i kwalifikacje zdobyte w OSP mogą być bardzo cennym atutem w procesie naboru do służby przygotowawczej w PSP. W trakcie oceny złożonej dokumentacji, za udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub udział w ćwiczeniach organizowanych przez PSP, kandydaci mogą otrzymać dodatkowe punkty. OSP stanowi doskonałą bazę do zdobycia praktycznej wiedzy, umiejętności oraz potwierdzenia zaangażowania w ratownictwo, co jest pozytywnie postrzegane przez komisje rekrutacyjne PSP.
LAPD Physical Fitness Qualifier
Charakter pracy strażaka - nie tylko gaszenie pożarów
Wielu osobom wydaje się, że strażacy zajmują się tylko gaszeniem pożarów. A to tylko część ich zadań. Strażacy mają wiele innych obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa, takich jak:
- lokalizowanie i eliminowanie pożarów oraz sytuacji stwarzających potencjalne zagrożenie pożarowe,
- lokalizowanie i eliminowanie innych zagrożeń - np. chemicznych i ekologicznych,
- planowanie i przeprowadzanie ewakuacji z zagrożonych obszarów (ludzi i zwierząt),
- minimalizowanie szkód w mieniu,
- konserwacja sprzętu,
- przyjmowanie zgłoszeń i analizowanie ich treści,
- zabezpieczanie miejsc wypadków (np. po zderzeniu samochodów),
- uszczelnianie wycieków ze zbiorników i cystern,
- likwidacja gniazd owadów (osy, szerszenie),
- utrzymywanie porządku w remizie,
- pomoc przy organizacji imprez masowych.
Co więcej, strażacy często pomagają zwierzętom (np. wydostają je ze studzienek kanalizacyjnych).
Zarobki i przywileje strażaka
Zarobki strażaka PSP
Mediana zarobków zawodowych strażaków PSP wynosi 7380 zł brutto miesięcznie. Należy pamiętać, że strażacy w Państwowej Straży Pożarnej mogą liczyć na dodatek do pensji z tytułu pełnienia służby w warunkach uciążliwych lub stanowiących zagrożenie dla zdrowia, który wynosi od 5% do 20% w zależności od stopnia szkodliwości.
Ekwiwalent za udział w akcjach OSP
Zupełnie inaczej wyglądają zarobki strażaków w Ochotniczej Straży Pożarnej. Strażak ochotnik nie otrzymuje pensji, lecz tzw. ekwiwalent za udział w akcjach oraz szkoleniu pożarniczym. Wynosi on maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę (stawka jest zależna od uchwały gminy). Ekwiwalent ten jest zwolniony z podatku dochodowego.
Dodatkowe przywileje w PSP
Praca strażaka, oprócz pensji i satysfakcji z niesienia pomocy, oferuje również różnego rodzaju dodatkowe uprawnienia:
- Odszkodowanie w przypadku uszczerbku na zdrowiu lub szkody na mieniu podczas służby.
- Bezpłatne wyżywienie podczas ćwiczeń, szkoleń i długotrwałych akcji ratowniczych.
- Prawo do lokalu mieszkalnego (dla strażaka mianowanego) lub kwatery tymczasowej (dla służby przygotowawczej).
- Dodatki do uposażenia: za stopień, służbowy, motywacyjny, za szczególne właściwości lub warunki służby.
- Wzrost uposażenia zasadniczego o 2% po 2 latach służby, o 1% za każdy kolejny rok (do 20% po 20 latach) oraz o 0,5% za każdy rok powyżej 20 lat (do 25% po 30 latach).
- Świadczenia pieniężne: zasiłek na zagospodarowanie, nagrody, zapomogi, nagrody jubileuszowe, rekompensata za przedłużony czas służby, należności za podróże, świadczenia związane ze zwolnieniem ze służby, zasiłek pogrzebowy i odprawa pośmiertna.
- Dodatkowy urlop wypoczynkowy, którego wymiar zależy od stażu służby i wieku strażaka.
Cechy i umiejętności niezbędne dla strażaka
Bycie strażakiem to nie zawód, ale przede wszystkim misja. Pomaganie ludziom, często w krytycznych sytuacjach, wymaga zupełnie innego nastawienia. Aby być skutecznym strażakiem, niezbędne są specyficzne cechy i umiejętności:
- Decyzyjność: Szybkie i trafne podejmowanie decyzji, często w warunkach wysokiego ryzyka.
- Odwaga: Stawianie czoła wyzwaniom, takim jak pożary, wypadki, katastrofy.
- Umiejętność współpracy w zespole: Pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja w grupie.
- Wysoka kondycja fizyczna: Niezbędna do dźwigania ciężkiego sprzętu, noszenia ofiar, wspinania się.
- Zdolności manualne: Obsługa sprzętu, narzędzi, węży.
- Umiejętność udzielania pierwszej pomocy: Częsty kontakt z osobami poszkodowanymi wymaga wiedzy w tym zakresie.
Wstąpienie do OSP może być doskonałym sposobem na rozwinięcie tych cech i zdobycie pierwszego doświadczenia. Można tam sprawdzić, jak to jest, w momencie, kiedy trzeba jechać do prawdziwej akcji ratowniczo-gaśniczej, a także nauczyć się obsługi sprzętu.