Współpraca, definiowana jako zdolność tworzenia więzi i współdziałania z innymi, umiejętność pracy w grupie na rzecz osiągania wspólnych celów, zespołowego wykonywania zadań i wspólnego rozwiązywania problemów, jest kluczowa dla bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Niniejszy artykuł koncentruje się na tej współpracy pomiędzy Wojskami Obrony Terytorialnej (WOT) a Ochotniczymi Strażami Pożarnymi (OSP) - dwoma podmiotami mającymi bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo Polski i jej obywateli.
W Polsce służy około 700 000 strażaków ochotników i około 40 000 żołnierzy WOT, co daje olbrzymi potencjał sił i środków ratowniczych, gotowych nieść pomoc w sytuacjach zagrożeń. Ostatnie wydarzenia, takie jak powodzie czy inne klęski żywiołowe, uwidoczniły potrzebę pełnego wykorzystania tego zasobu ludzkiego i infrastrukturalnego.
Historie indywidualne: Przykład Adama Matuły
St. szer. spec. Adam Matuła z 2 Lubelskiej Brygady Obrony Terytorialnej jest przykładem żołnierza, strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej i społecznika. Na co dzień pracuje w Poczcie Polskiej, gdzie pełni funkcję menedżerską. Po godzinach aktywnie uczestniczy w działaniach OSP Cyców, z którą jest związany od 1998 roku. Przez 10 lat pełnił tam funkcję naczelnika, prowadząc szkolenia z ratownictwa medycznego, technicznego i działań pożarniczych dla młodych druhów.
Do Wojsk Obrony Terytorialnej dołączył w 2021 roku, kierując się chęcią rozwoju i zainteresowaniem ratownictwem medycznym. W służbie wojskowej wykonuje zadania starszego ratownika w brygadzie OT. Podkreśla, że szkolenie w WOT pozwoliło mu spojrzeć na ratownictwo z zupełnie innej perspektywy. "To inne podejście, inne procedury i inne warunki działania. To doświadczenie bardzo mnie rozwinęło." Podczas szkolenia zdobył uprawnienia ratownika TCCC i, jak sam mówi, wie, jak duże znaczenie ma przygotowanie do działania w warunkach pola walki.
W działalność OSP i służbę wojskową aktywnie zaangażowana jest cała jego rodzina: żona służy w Wojskach Obrony Terytorialnej, syn pełni zawodową służbę wojskową w wojskach operacyjnych, a córka uczy się na uczelni wojskowej. W ich domu służba, zarówno w straży pożarnej, jak i w wojsku, jest wspólną wartością i fundamentem rodzinnej tożsamości. Adam Matuła zachęca innych strażaków do wstępowania do WOT, widząc w tym szansę na rozwój i nowe wyzwania.
Historie indywidualne: Perspektywa strażaków z OSP Książki
Podobne doświadczenia łączą żołnierzy WOT i strażaków OSP w innych regionach Polski. W OSP Książki, mł. chor. Grzegorz Komorowski, emerytowany żołnierz i naczelnik jednostki, oraz Prezes OSP Książki Piotr Błażejewski, dzielą się swoimi spostrzeżeniami na temat łączonej służby. Grzegorz Komorowski służył w OSP znacznie wcześniej niż w wojsku, a jego doświadczenie obejmuje służbę w Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia w Toruniu, a następnie w 8 Kujawsko-Pomorskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej.
Dla wielu z nich to właśnie straż była pierwszym wyborem. Mimo wymagającej służby wojskowej i pracy zawodowej, udaje im się pogodzić te obowiązki z działalnością w OSP. "To kwestia poukładania grafików. Dużo daje nam to, że wszyscy mieszkamy blisko remizy." W OSP Książki, liczącej 27 członków, wszyscy deklarują swoją dostępność, co pozwala na utrzymanie 24-godzinnej gotowości bojowej. Przykładem wzajemnego wsparcia jest sytuacja, gdy Grzegorz Komorowski uczestniczył w 72-godzinnej akcji gaszenia składowiska opon, a koledzy z batalionu przejęli jego służbę wojskową.
Istnieje wiele podobieństw między OSP a WOT, które ułatwiają współdziałanie. Obie formacje mają charakter ochotniczy, co pozwala na godzenie służby z obowiązkami prywatnymi. Systemy powiadamiania są zbliżone, a żołnierze WOT, podobnie jak strażacy OSP, często otrzymują sygnały o alarmach na telefon. W obu służbach prowadzone są akcje poszukiwawcze zaginionych osób, a na wyposażeniu znajdują się łodzie płaskodenne. Kluczowym aspektem jest również lokalizacja - obie służby działają blisko miejsca zamieszkania, co pozwala OSP na szybsze dotarcie na miejsce zdarzenia niż Państwowa Straż Pożarna (PSP). Paweł Wojas, żołnierz-ochotnik, podkreśla, że podobne uprawnienia, takie jak jazda pojazdami ciężarowo-terenowymi czy pojazdami uprzywilejowanymi, zdobyte w OSP, okazują się przydatne również w wojsku.
Rola OSP w systemie obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego
W obliczu wprowadzenia stanu wojennego lub wybuchu wojny, cały krajowy system ochrony ludności podlega fundamentalnej przemianie, stając się obroną cywilną. Dotychczasowa ochrona ludności automatycznie staje się obroną cywilną, a wszystkie jej organy i podmioty, takie jak ochotnicze straże pożarne, przechodzą transformację i stają się integralnymi składnikami systemu obrony cywilnej kraju.
Działania pomocowe w warunkach obrony cywilnej to zorganizowane czynności mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom życia, zdrowia, mienia i środowiska, podejmowane zarówno podczas klęsk żywiołowych i wypadków masowych, jak i w trakcie konfliktów zbrojnych. Kluczowym elementem jest pomoc medyczna, w ramach której obrona cywilna organizuje i prowadzi akcje ratunkowe, angażując służby takie jak straż pożarna, ratownictwo medyczne czy WOPR. Polega to na organizacji tymczasowych punktów medycznych, ewakuacji rannych, udzielaniu pierwszej pomocy, mobilizacji rezerw medycznych oraz tworzeniu tymczasowych szpitali.
Obrona cywilna zapewnia ludności pomieszczenia i zaopatrzenie w żywność i wodę, w tym środki ochrony indywidualnej oraz podstawowe artykuły w przypadku klęsk żywiołowych i zagrożeń wojennych. Jednocześnie prowadzone są działania na rzecz usuwania skutków klęsk, pomagające w przywracaniu porządku i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej. Jako podmioty ochrony ludności, które w czasie wojny stają się podmiotami obrony cywilnej, OSP stanowią często pierwszą i najszybszą siłę reakcji w społecznościach lokalnych. Skuteczność działań opiera się na pracach organizacyjnych, które obejmują tworzenie formacji obrony cywilnej, ewidencję osób przeznaczonych do służby oraz planowanie i aktualizowanie planów obrony cywilnej. Niezbędna jest ścisła współpraca z innymi służbami i inspekcjami, koordynowana z podmiotami takimi jak Państwowa Straż Pożarna, policja, wojsko, ratownicy medyczni, OSP i WOT.
Wspólne szkolenia i ćwiczenia: Budowanie synergii
Od początku istnienia Wojsk Obrony Terytorialnej, żołnierze i strażacy szkolą się ramię w ramię. W 2 Lubelskiej Brygadzie OT służy wielu druhów OSP, którzy swoje doświadczenie z działań ratowniczych przekładają na działania wojskowe - i odwrotnie. To wyjątkowa synergia, która realnie wzmacnia bezpieczeństwo lokalnych społeczności.
Wspólne szkolenia są coraz częstsze. Przykładem może być szkolenie z ratownictwa lodowego, które odbyło się w styczniu 2022 roku na jeziorze w Łopatkach, gdzie uczestniczyli strażacy OSP oraz żołnierze 8 Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Żołnierze zapoznali się z wymaganiami bezpieczeństwa, sprzętem do ratownictwa lodowego oraz technikami ewakuacji poszkodowanych i samoratowania.
W przeszłości, w sierpniu 2020 roku, druhowie z OSP Książki przeprowadzili szkolenie dla żołnierzy 81 batalionu lekkiej piechoty z 8 Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej z zakresu reagowania kryzysowego i sprzętu gaśniczego. Wójt Gminy Książki wyraża nadzieję na kontynuowanie i rozszerzanie tej współpracy, zwłaszcza w kontekście planowanej budowy nowej strażnicy, która mogłaby służyć jako baza dla wspólnych ćwiczeń.
Z myślą o przyszłości, w siedzibie OSP Wtórek odbyło się szkolenie dla żołnierzy z Grupy Poszukiwawczo Ratowniczej K9 działającej przy 12 Wielkopolskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej, poświęcone tamowaniu krwotoków i opatrywaniu ran. Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach i 13 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej podpisały porozumienie o współdziałaniu, mające na celu zapewnienie sprawnej i skutecznej realizacji zadań podczas klęsk żywiołowych, ratowania zdrowia i życia ludzkiego oraz mienia. Porozumienie zakłada również współpracę kadry instruktorskiej oraz specjalistów, a także wzajemne korzystanie z infrastruktury szkoleniowej. Wojska Obrony Terytorialnej, jako piąty rodzaj Sił Zbrojnych, od początku swojego funkcjonowania widziały w Państwowej Straży Pożarnej partnera do współpracy w obszarze obrony i wspierania lokalnych społeczności. Potwierdzeniem tego jest wsparcie około 1500 żołnierzy WOT, którzy w 2019 roku współdziałali ze strażakami PSP i OSP przy usuwaniu skutków trąby powietrznej i powodzi, udrażnianiu dróg, dostarczaniu energii i wzmacnianiu wałów przeciwpowodziowych.
Prawne aspekty służby łączonej
Kwestia łączenia służby w OSP z innymi obowiązkami zawodowymi, w tym wojskowymi, bywa przedmiotem dyskusji. Członkom OSP przysługują określone uprawnienia po akcjach ratunkowych. Zgodnie z przepisami, w sytuacji, gdy żołnierz zawodowy działa w OSP, powinien być w stanie uzyskać odpowiednie zwolnienie na czas akcji oraz przysługujący mu odpoczynek. Niekiedy jednak mogą pojawić się wewnętrzne regulacje wojskowe, które wymagają zgody dowódcy brygady na służbę w OSP i uwzględnianie ewentualnych nieobecności w pracy. Ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych w rozdziale 3, zatytułowanym „Świadczenia na rzecz strażaków ratowników OSP”, zawiera szereg uprawnień przysługujących strażakom ratownikom OSP, co stanowi podstawę prawną do organizacji takiej łączonej służby.
Praktyczne aspekty i korzyści
Motto "Zawsze gotowi, zawsze blisko" doskonale oddaje charakter zarówno OSP, jak i WOT. Służba ta często wiąże się z trudnymi i stresującymi sytuacjami, które jednak przynoszą ogromną satysfakcję z niesionej pomocy. Strażacy opowiadają o akcjach ratowania życia, takich jak wypadek busa, pożar kombajnu, czy wypadek z sieczkarnią, gdzie szybka reakcja, profesjonalizm i użycie sprzętu ratującego życie (np. opaska uciskowa) okazywały się kluczowe. Te doświadczenia pokazują, jak ważne są umiejętności z zakresu ratownictwa medycznego, które mogą być wykorzystane również w wojsku.
Wójt Gminy Książki podkreśla, że sprawne funkcjonowanie OSP i ich wysoka efektywność znacząco wpływają na poprawę bezpieczeństwa w okolicy. Dzięki zaangażowaniu strażaków ochotników ratowane jest życie ludzkie oraz dorobek wielu pokoleń. Na przykład, w 2020 roku na terenie gminy Książki odnotowano 15 pożarów i 62 miejscowe zagrożenia, a szybka reakcja OSP Książki, włączonej do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), znacznie ograniczyła skalę strat. Ten olbrzymi potencjał sił i środków ratowniczych, w tym zasobu ludzkiego, stanowi niezastąpiony element systemu bezpieczeństwa kraju.
Alarmowo zastępy OSP i PSP oraz przeloty samolotów gaśniczych do pożaru lasu w Karczewie k. Otwocka
Zachęta do współpracy
Druhny i Druhowie, jeżeli macie możliwości podjęcia współpracy z Wojskami Obrony Terytorialnej, które działają na waszym terenie, lub z innymi podmiotami ratowniczymi, innymi służbami, korzystajcie z tego. Podejmujcie współpracę w zakresie wspólnych ćwiczeń i szkoleń, wymiany doświadczeń. Korzystanie z tych możliwości i doskonalenie umiejętności przyniesie efekt dobrego działania na rzecz obywateli naszego kraju, naszych rodzin i społeczności lokalnych.