Wszystko o Bezpieczeństwie Pożarowym: Typy Pożarów, Gaśnice i Zasady Postępowania

Ogień to fascynujące i tajemnicze zjawisko, które od wieków towarzyszy ludzkości, służąc jako źródło światła i ciepła. Nasi przodkowie używali go do gotowania, ogrzewania i ochrony przed dzikimi zwierzętami. Trudno sobie wyobrazić współczesne życie bez ognia, jednak jest to również żywioł o ogromnej sile, który może wymknąć się spod kontroli, niosąc ze sobą poważne zagrożenia.

Z tego względu każda większa kultura wykształciła mechanizmy obronne zabezpieczające przed żywiołem ognia. Poznanie zasad bezpiecznego obchodzenia się z ogniem, typów pożarów, dostępnych środków gaśniczych oraz właściwego postępowania w sytuacjach zagrożenia jest kluczowe dla ochrony życia i mienia. Poniższy artykuł jest również porcją wiedzy dołączaną do gry planszowej > BEZPIECZNI ze STRAŻĄ POŻARNĄ, mającej na celu edukację w tym zakresie.

Klasyfikacja Pożarów i Ich Specyfika

Wyróżniamy pięć grup pożarów, które oznaczone są kategoriami literowymi od A do D oraz oddzielną F. Oznaczenia literowe odnoszą się do rodzajów pożarów, jakie możemy zgasić z pomocą konkretnej gaśnicy. Obecnie nie stosuje się już w oznaczeniach kategorii E, która przeznaczona była do pożarów urządzeń pod napięciem. Teraz taką informację zamieszcza się na korpusie gaśnic.

• Grupa A: Pożary wywołane przez materiały stałe pochodzenia organicznego, których normalne spalanie zachodzi z tworzeniem żarzących się węgli. Należą do nich np. drewno, papier, tkaniny, węgiel, sucha trawa czy tworzywo sztuczne.
• Grupa B: Pożary spowodowane przez ciecze łatwopalne i substancje topiące się pod wpływem wysokiej temperatury, np. lakiery, tłuszcze, oleje, alkohol, benzyna, tworzywa sztuczne. Głównym składnikiem gaśnic do tych pożarów są pianotwórcze związki powierzchniowo czynne, które szybko i dokładnie pokrywają płonące powierzchnie.
• Grupa C: Pożary gazów łatwopalnych, takich jak acetylen, metan, etan, wodór, propan, gaz ziemny.
• Grupa D: Pożary metali, np. sodu, potasu, magnezu, uranu.
• Grupa F: Pożary palących się tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych, np. we frytkownicach.

Podręczny Sprzęt Gaśniczy: Rodzaje i Zastosowanie

Podręczny sprzęt gaśniczy to wszelkie urządzenia i przyrządy przeznaczone do gaszenia pożarów w ich początkowej fazie. Znajomość tego, jak gasić pożar, jest bardzo pomocna, ale zawsze należy dobrać odpowiedni rodzaj gaśnicy do typu pożaru. W Polsce nie ma prawa, które zobowiązywałoby właścicieli do posiadania gaśnic w domach, jednak dla własnego bezpieczeństwa warto posiadać przynajmniej jedną gaśnicę, którą można bezpiecznie gasić palące się urządzenia elektryczne pod napięciem, oleje i tłuszcze jadalne (np. gaśnica płynowa typu ABF).

Ważność Etykiety Gaśnicy

Informacje zawarte na etykietach gaśnic są bardzo istotne. Przekazują nam wiedzę na temat produktu, jego składu, daty ważności, sposobu użycia, a przede wszystkim - do jakiej grupy pożarów jest ona przeznaczona. Będzie tam także komunikat, czy jest ona właściwa do gaszenia urządzeń elektrycznych i pod napięciem. Instrukcja na gaśnicy jest jednocześnie tekstowa i obrazkowa. Wczesne zapoznanie się z etykietą gaśnicy może uratować życie w sytuacji kryzysowej, ponieważ ogień może rozprzestrzenić się w kilka sekund.

Dodatkowo na etykiecie dla grup pożarów A, B oraz F określona jest wielkość pożaru testowego (tzw. skuteczność gaśnicza), np. 8A, 55B, 40F, jaki może być nią ugaszony. Korpus gaśnicy musi być pomalowany na czerwono, w odcieniu RAL 3000 (czerwony ognisty).

Rodzaje Gaśnic ze względu na Ciśnienie w Zbiorniku

Wyróżniamy dwa typy gaśnic ze względu na budowę i rodzaj ciśnienia w zbiorniku:

• Gaśnice typu X: Charakteryzują się stałym ciśnieniem i pozwalają rozpocząć gaszenie pożaru od razu po zwolnieniu zaworu.
• Gaśnice typu Z: Nie posiadają stałego ciśnienia. Wewnątrz nich zamontowany jest ładunek w formie naboju z dwutlenkiem węgla. Ciśnienie jest generowane w momencie używania gaśnicy, więc wymaga więcej czasu w obsłudze niż gaśnica typu X.

Rodzaje Gaśnic ze względu na Środek Gaśniczy

Innego podziału gaśnic dokonuje się ze względu na zawarty w nich środek gaśniczy. Za najczęściej spotykane i stosowane możemy uznać gaśnice proszkowe, śniegowe (CO2) i wodne (znane także jako płynowe lub mgłowe).

Gaśnica Proszkowa

Ten typ gaśnicy ma cylindryczny zbiornik z dźwignią uruchamiającą zawór. Specjalny proszek gaśniczy jest wyrzucany przez dyszę lub wężyk za pomocą gazu, np. azotu lub dwutlenku węgla. Proszek odcina dopływ tlenu do palącego się obiektu. Gaśnice proszkowe są najpopularniejsze, ponieważ można je stosować do większości typów pożarów. W zależności od modelu nadają się do pożarów z grupy A, B, C oraz do gaszenia urządzeń elektrycznych z napięciem do 1 kV. Cechują się większą skutecznością gaśniczą w porównaniu do gaśnic o podobnej ilości środka gaśniczego. W przypadku pomieszczeń, w których siła pożaru może być duża (np. garaż lub kotłownia), zalecamy stosowanie gaśnic proszkowych typu ABC.

Gaśnica Śniegowa (CO2)

Gaśnica śniegowa jest przeznaczona do pożarów z grupy B i C. Nadaje się także do gaszenia pożarów urządzeń i instalacji elektrycznych z napięciem, a w zależności od modelu obejmuje to do 1 kV lub do 245 000 V. Gaśnice śniegową wykorzystuje się również w miejscach, gdzie użycie proszkowej mogłoby spowodować zbyt duże szkody ze względu na elementy wrażliwe na pyły i zabrudzenia. Składa się ze stalowej butli z elastycznym wężem z tubą do wyrzucania środka gaśniczego. Wewnątrz pojemnika znajduje się ciekły dwutlenek węgla, który po wystrzeleniu rozpręża się i osiąga temperaturę -80 stopni Celsjusza. W efekcie tworzy na powierzchni warstwę suchego lodu. Ze względu na duże ciśnienie i niską temperaturę należy być bardzo ostrożnym przy użytkowaniu. Rozpylać środek gaśniczy należy z odległości co najmniej 1 metra.

Gaśnica Płynowa (Wodna/Pianowa/Mgłowa)

Gaśnica wodna zawiera w zbiorniku koncentrat pianotwórczy i wodę, które pod wpływem ciśnienia zamieniają się w gęstą pianę. Ten typ jest przeznaczony do gaszenia pożarów z grupy A, B i F. Pianka gaśnicza idealnie sprawdza się w gaszeniu cieczy palnych, takich jak benzyna i oleje, tworząc powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia. Coraz bardziej popularne w naszym kraju stają się tzw. gaśnice domowe, które dzięki swojej kolorystyce (białe zbiorniki) dużo lepiej wpasowują się do wnętrz domów i mieszkań. Występują one zarówno w wersji płynowej ABF, jak i proszkowej ABC. Do gaszenia cennych zbiorów, kolekcji i dokumentów zastosuj gaśnicę wodną-mgłową, której środkiem gaśniczym jest woda zdemineralizowana, nie pozostawiająca śladów po osuszeniu.

Środki Gaśnicze Używane przez Straż Pożarną

Podczas akcji pożarniczych Strażacy korzystają z różnych substancji gaśniczych:

• Woda: Świetnie sprawdza się w gaszeniu materiałów stałych, takich jak drewno czy papier. Schładza płomienie i w efekcie eliminuje ogień.
• Pianka gaśnicza: Idealna do gaszenia cieczy palnych, takich jak benzyna i oleje. Pianka tworzy powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia.
• Proszki gaśnicze: Na przykład proszek ABC, jest to uniwersalny środek gaśniczy stosowany do różnych typów pożarów, w tym ciał stałych, cieczy i gazów. Działają poprzez przerwanie reakcji chemicznej ognia.
• Dwutlenek węgla (CO2): Bardzo dobrze sprawdza się w trakcie gaszenia urządzeń elektrycznych, gdzie woda lub pianka mogłyby spowodować uszkodzenia. CO2 działa przez wyparcie tlenu i schładzanie płomieni.
• Gazowe środki gaśnicze: Takie jak halony czy HFC-227ea, idealne do miejsc, gdzie woda mogłaby uszkodzić sprzęt.

Zasady Bezpieczeństwa Pożarowego i Reakcja na Zagrożenia

Zapobieganie pożarom i szybka, właściwa reakcja są kluczowe. Według danych gov.pl, w 2023 roku w Polsce wybuchło aż 99 288 pożarów, co świadczy o skali problemu. Wczesne nauczanie dzieci elementarnych zasad bezpieczeństwa może uratować im życie.

Bezpieczne Obchodzenie się z Ogniem

• Ogień można palić wyłącznie za zgodą i pod kontrolą dorosłego. Nigdy nie baw się ogniem samodzielnie.
• Żywy ogień pal zawsze na świeżym powietrzu, z dala od drzew, budynków i innych rzeczy, które mogą łatwo się zapalić.
• Wyznacz bezpieczne miejsce na ognisko lub grilla - tylko w miejscu do tego przeznaczonym, na przykład na specjalnym grillu lub palenisku. Nie rób ogniska na trawie ani w miejscach, gdzie jest sucho.
• Nie zostawiaj ognia bez nadzoru. Kiedy skończysz palić, upewnij się, że ogień jest całkowicie ugaszony.
• Nigdy nie dotykaj ognia - jest gorący i może poparzyć. Nie bierz ognia do ręki. Jeśli coś upadnie do środka ogniska, poproś dorosłego, aby to wyjął. Nie próbuj przenosić płomieni ani nie nosić ognia w jakiejkolwiek formie.
• Nie baw się ogniem w pobliżu butli z gazem, benzyny, łatwopalnych przedmiotów, ponieważ to bardzo niebezpieczne. Nie rób głupich żartów z ogniem. Pamiętaj, że ogień to żywioł, który może wymknąć się spod kontroli i spowodować pożar.

Zapobieganie Pożarom w Domu

Niestety, nie mamy możliwości uczynienia naszego domu absolutnie bezpiecznym i w stu procentach pozbawionym zagrożeń, ale możemy zminimalizować ryzyko:

• Nie należy przeciążać instalacji elektrycznej, np. poprzez podłączanie zbyt wielu urządzeń do jednego gniazdka.
• Urządzenia elektryczne grzewcze nie powinny stać w pobliżu materiałów palnych (np. mebli, firanek).
• Używaj tylko urządzeń elektrycznych oznaczonych symbolem CE, który potwierdza, że ich eksploatacja jest bezpieczna.

Wykrywanie Zagrożeń: Czujniki Dymu i Czadu

W świecie idealnym, zarówno gaśnica, jak i czujnik czadu i dymu powinny znaleźć się w zasadzie w każdym pomieszczeniu. Gorący dym ma tendencję do unoszenia się do góry, dlatego czujniki dymu montujemy w większości przypadków na suficie. Czujniki czadu natomiast powinny być montowane mniej więcej na wysokości wzroku stojącego człowieka. W przypadku czujników z wyświetlaczem, będziemy mogli w ten sposób łatwiej kontrolować aktualne stężenie szkodliwych cząsteczek CO w powietrzu.

Co robić, gdy zauważymy pożar?

Najważniejsze: dziecko nigdy nie może samo próbować walczyć z pożarem ani szukać wody do jego ugaszenia. Twoje bezpieczeństwo zawsze jest na pierwszym miejscu!

• Nie panikuj! Gdy zobaczysz ogień, nie wpadaj w panikę. Najważniejsze to zachować spokój.
• Zadzwoń po pomoc! Kiedy jesteś już bezpieczny, natychmiast powiadom dorosłego o pożarze. Poznaj numer alarmowy 112. Numer alarmowy to magiczna liczba, którą każdy powinien znać. W razie zagrożenia lub wypadku wezwij dorosłych lub zadzwoń po pomoc na 112. Wpisz numer 112 do komórki swojego dziecka, a jako użytkownika pod tym numerem zapisz AAAPomoc lub przypisz go, w ramach szybkiego wybierania numeru, przyciskowi z numerem 1. Naucz dziecko numerów alarmowych na pamięć! W trakcie zgłoszenia należy podać numer telefonu, z którego następuje zgłoszenie, a także swoje imię, nazwisko, adres zamieszkania i wiek.
• Użyj dróg ewakuacyjnych: Zawsze sprawdzaj, gdzie jest wyjście ewakuacyjne. Poznaj swoje drogi ewakuacyjne w domu i w szkole. Jeśli jesteś w budynku, zwracaj uwagę na znaki ewakuacyjne.
• Znajdź Bezpieczne Miejsce! Jeśli nie możesz opuścić budynku, znajdź się w bezpiecznym miejscu, z dala od ognia.
• Nie chowaj się! Jeśli jesteś w pomieszczeniu, zamknij drzwi za sobą, ale nie zamykaj się w szafce ani pod łóżkiem. Nie uchroni cię to od ognia, a ratownikom utrudni odnalezienie ciebie.
• Nie wchodź w ogień! To bardzo niebezpieczne i grozi oparzeniami.
• Chroń się przed dymem! Dym jest groźniejszy niż ogień, więc jeśli nie możesz uniknąć dymu, kucnij lub połóż się na podłodze, przesuwając się do drzwi na czworakach. Uchroni cię to od szkodliwego dymu i wysokiej temperatury, które skupiają się w górnych partiach pomieszczenia.
• Co robić w płonącym pomieszczeniu? Gdy dziecko znajdzie się w pomieszczeniu nieobjętym jeszcze płomieniami, musi zamknąć drzwi i uszczelnić szparę znajdującą się między nimi a podłogą, najlepiej za pomocą mokrej szmaty. Nie otwieraj okien! Jeżeli jesteś w lokalu powyżej miejsca pożaru, nie otwieraj drzwi prowadzących na korytarz; uszczelnij je, na przykład, mokrymi szmatami.

Nigdy nie ryzykuj niczyjego życia i zdrowia - jeśli widzisz, że nie poradzisz sobie z ugaszeniem pożaru - uciekaj! Straż Pożarna to drużyna ratowników-bohaterów, gotowa do akcji w każdej chwili. Strażacy używają specjalnych pojazdów, narzędzi i wody, aby ugasić pożary oraz pomagają w razie potrzeby, nawet poza pożarami.

Przykłady Sytuacji Pożarowych i Doboru Gaśnic

W celu zobrazowania, jak ważny jest prawidłowy dobór gaśnicy w zależności od typu pożaru, przedstawiono symulacje sytuacji, w których mamy do czynienia z różnego rodzaju pożarem:

• Palący się kosz na śmieci w sali szkolnej: W tym wariancie sytuacji pożarowej, większość gaśnic (proszkowe, pianowe, wodno-mgłowe, śniegowe) ugaszą pożar.
• Zadymiona frytkownica i palący się olej w barze: Tutaj sprawdzi się gaśnica z oznaczeniem typu F (pianowa lub płynowa). Pamiętaj, że do ugaszenia ognia powstałego wskutek palącego się tłuszczu na kuchence gazowej, w żadnym wypadku nie używaj wody. Ugaś pożar solą kuchenną lub sodą do pieczenia. Jeżeli ogień jest nieduży i pali się tylko na patelni, możesz go ugasić, przykrywając naczynie.
• Palący się komputer w sali komputerowej: Można go zgasić środkiem gaśniczym, który ma odpowiednie oznaczenia dotyczące gaszenia urządzeń pod napięciem. Wszystkie wybrane modele gaśnic (pianowa, proszkowa, śniegowa, wodno-mgłowa) mogą gasić pożary związane z elektryką, jednak do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem nigdy nie używaj wody - grozi to porażeniem prądem. W pierwszym przypadku pamiętaj o odłączeniu wtyczki przewodu z gniazdka.
• Płonąca choinka w salonie domowym: Zależnie od czasu reakcji i odpowiedniego użycia gaśnicy, pożar może zostać ugaszony. Choinka, jako materiał stały, najczęściej będzie wymagała gaśnicy typu A, B, F (np. płynowej) lub ABC (proszkowej).

Zawsze ucz się o bezpiecznym obchodzeniu się z ogniem. Możesz rozmawiać o tym z dorosłymi lub nauczyć się tego na lekcjach edukacji pożarowej. Zaproś strażaków do szkoły lub przedszkola na lekcję tematyczną. Pamiętaj, że bezpieczne obchodzenie się z ogniem to klucz do bezpiecznej zabawy i nauki. Bądźcie bohaterami i zawsze pamiętajcie o wskazówkach bezpieczeństwa oraz numerze alarmowym 112, aby móc pomóc.

tags: #czym #gasimy #pozar #dzieci