Gaśnica jest urządzeniem gaśniczym, z którym każda osoba związana z ochroną przeciwpożarową jest doskonale zaznajomiona. Wiedza na temat prawidłowego doboru i użycia środków gaśniczych jest kluczowa dla skutecznego zwalczania pożarów w ich początkowej fazie oraz minimalizowania ryzyka. Wzniecony pożar może być szybko ugaszony tylko wtedy, gdy odpowiednio dobierzemy rodzaj sprzętu.
Gaśnice to przenośne urządzenia o masie brutto do 20 kg i masie środka gaśniczego do 12 kg, których użycie następuje pod wpływem uruchamianego ręcznie wyzwolenia ciśnienia gazu. Zaliczane są do grupy poręcznych środków gaśniczych, służących do gaszenia pożarów w pierwszej fazie ich powstania, doskonale sprawdzają się przy pożarach, które jeszcze nie zdołały się rozwinąć. Ich zadaniem jest umożliwienie samodzielnego ugaszenia niewielkiego ognia i tym samym uniknięcie szkód związanych z jego rozprzestrzenieniem.
Warto wiedzieć, że istnieje ponad 41 różnych rodzajów gaśnic. Do najczęściej spotykanych należą: proszkowe, pianowe i śniegowe. Wbrew powszechnym przekonaniom, nie wszystkie typy gaśnic mają to samo zastosowanie. Do podstawowych różnic można zaliczyć czynnik, którym są wypełnione.
Rodzaje podręcznego sprzętu gaśniczego i ich zastosowanie
Gaśnice proszkowe
Gaśnica proszkowa to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w dźwignię uruchamiającą zawór lub zbijak. Po dostarczeniu gaśnicy w miejsce pożaru należy zerwać plombę i wyciągnąć zawleczkę blokującą, uruchomić dźwignię lub wcisnąć zbijak i skierować strumień środka gaśniczego na ognisko pożaru.
To jeden z najpopularniejszych typów gaśnic. Zawiera środek gaśniczy - proszek gaśniczy - pod stałym ciśnieniem. Gaśnice proszkowe są najbardziej uniwersalne, świetnie sprawdzają się jako profesjonalne urządzenia gaśnicze do gaszenia pożarów z grup A, B, C i E (lub B, C w zależności od rodzaju użytego proszku). Przeznaczone są w szczególności do zabezpieczania przeciwpożarowego magazynów opału, gazów palnych i cieczy łatwopalnych, hal przemysłowych, zakładów chemicznych, obiektów użyteczności publicznej czy hal magazynowych. Sprawdzą się też w transporcie samochodowym, kolejowym i wodnym.
Wybierając gaśnicę proszkową, należy pamiętać, że generuje ona chmurę pyłu, dlatego nie powinna być używana w pobliżu delikatnych urządzeń elektronicznych. Nie należy nią gasić również płonących olejów i tłuszczów.
Gaśnice śniegowe (CO₂)
Gaśnica śniegowa to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w zawór (pokrętny lub szybko otwieralny) i wężyk zakończony dyszą wylotową. Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla, który po uruchomieniu pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, oziębiając się do temperatury około -80°C i zmieniając się w suchy lód - substancję przypominającą swym wyglądem śnieg. Działanie gaśnicy śniegowej można w każdej chwili przerwać, zamykając zawór.
Zaletą gaśnic śniegowych jest to, że nie pozostawiają śladów po użyciu środka gaśniczego. Mogą być używane do gaszenia substancji z grupy B (takich jak alkohol, produkty z ropą naftową i ich pochodne, farby, rozpuszczalniki), dlatego idealnie sprawdzą się w garażach, na stacjach benzynowych, w lakierniach czy laboratoriach. Skutecznie gaszą również pożary z grupy C (gazy, w tym gaz ziemny używany w domach, propan-butan w butlach), dlatego sprawdzą się w miejscach poboru i składowania gazu. Można nimi gasić także pożary urządzeń znajdujących się pod napięciem (zwykle do 1000 V), zwłaszcza elektroniki i maszyn precyzyjnych, o ile takie oznakowanie znajdzie się na gaśnicy (klasa E). Większą skuteczność gaśniczą wykazują w pomieszczeniach zamkniętych. Wadą gaśnic śniegowych jest ich duża masa w porównaniu z innymi gaśnicami o podobnej skuteczności.
Gaśnice pianowe
We wnętrzu gaśnicy pianowej znajduje się wodny roztwór środka pianotwórczego oraz zbiornik z gazem napędowym. Po uruchomieniu gaśnicy następuje wytworzenie dużej ilości piany i podwyższenie ciśnienia, które wyrzuca pianę na zewnątrz.
W porównaniu z gaśnicami proszkowymi, gaśnice pianowe nie generują chmury pyłu, są bardziej ekologiczne, a czyszczenie pomieszczeń po użyciu środka gaśniczego jest znacznie łatwiejsze. Piana jako czynnik gaśniczy ma dużą zdolność do ograniczania rozprzestrzeniania się ognia, a warstwa izolacyjna środka gaśniczego uniemożliwia ponowny samozapłon.
Gaśnicą pianową ugasimy pożary cieczy oraz ciał stałych (pożary grupy A i B). Mogą być używane również do pożarów z grupy F (tłuszczów i olejów jadalnych). Absolutnie nie mogą być wykorzystywane do gaszenia substancji, które wchodzą w reakcję chemiczną z wodą, np. wapna. Ze względu na swoje właściwości gaśnice pianowe są z powodzeniem wykorzystywane do zabezpieczania składów opału, magazynów cieczy palnych, obiektów użyteczności publicznej, pomieszczeń biurowych, szkół itp. Przykładem doskonałej gaśnicy pianowej jest Gaśnica pianowa 6kg GPN-6z AB.
Hydranty wewnętrzne
Hydrant wewnętrzny jest urządzeniem przeciwpożarowym umieszczonym na sieci wodociągowej wewnętrznej, służącym do gaszenia pożarów grupy A. Hydranty wewnętrzne są stałym elementem wyposażenia budynków, służącym do szybkiego reagowania w przypadku pożaru. Ich podstawową funkcją jest gaszenie pożarów w początkowej fazie, zanim rozprzestrzenią się na większą powierzchnię.
Zasilane wodą z instalacji przeciwpożarowej, są dostępne w korytarzach budynków mieszkalnych, usługowych, przemysłowych i użyteczności publicznej. Hydranty wewnętrzne są przeznaczone przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy A, czyli takich, które obejmują materiały stałe pochodzenia organicznego - np. drewno, papier, tekstylia, karton czy niektóre tworzywa sztuczne. Woda skutecznie schładza ognisko pożaru i ogranicza jego rozprzestrzenianie, dlatego doskonale sprawdza się w gaszeniu mebli, regałów, wyposażenia biur czy magazynów.
Hydrantów nie wolno używać do gaszenia pożarów cieczy łatwopalnych (klasa B), gazów (klasa C), metali (klasa D) ani instalacji elektrycznych pod napięciem (klasa E). W takich przypadkach woda może pogorszyć sytuację, rozprzestrzenić ogień lub doprowadzić do porażenia prądem. Jeżeli w pomieszczeniu znajdują się urządzenia elektryczne, ich zasilanie należy odłączyć przed rozpoczęciem akcji gaśniczej.
Hydranty wewnętrzne są skuteczne tylko wtedy, gdy zostaną użyte w odpowiednim momencie. Najlepiej sprawdzają się w pierwszych minutach po zauważeniu ognia, zanim rozprzestrzeni się on poza źródłowy punkt. Dlatego tak ważne jest, by były łatwo dostępne, sprawne technicznie i znajdowały się w miejscach zgodnych z projektem ochrony przeciwpożarowej budynku. Regularne przeglądy oraz znajomość zasad ich użycia zwiększają szansę na skuteczną reakcję i ograniczenie strat.
Inne rodzaje gaśnic
W europejskich normach (np. EN 2) pożary dzieli się na klasy A, B, C, D i F. Dawniej funkcjonująca klasa E nie jest już osobną klasą pożaru, lecz dodatkową informacją o możliwości bezpiecznego gaszenia urządzeń pozostających pod napięciem.
- Klasa A: pożary materiałów stałych, np. drewno, papier.
- Klasa B: pożary cieczy łatwopalnych.
- Klasa C: pożary gazów.
- Klasa D: pożary metali, np. magnez, sód.
- Klasa F: pożary tłuszczów i olejów jadalnych.
Istnieją również gaśnice wodno-mgłowe, które doskonale nadają się do gaszenia pożarów olejów i tłuszczów jadalnych, płonącej na ludziach odzieży, ważnych dokumentów i urządzeń. Gaśnica GH jest przeznaczona do gaszenia pożarów z grupy B i C pod napięciem do 36 kV. Gaśnice przewoźne, o masie powyżej 20 kg i wyposażone w wózek, stanowią wyposażenie chroniące miejsca szczególnie narażone na pożar lub takie, w których pożar jest trudny do opanowania, np. magazyny paliw.
Kiedy i jak gasić: specyfika użycia sprzętu
Gaszenie urządzeń pod napięciem
Gaszenie urządzeń pod napięciem wymaga specjalistycznego podejścia. Jest to niezwykle istotne, ponieważ użycie niewłaściwego środka gaśniczego - na przykład wody lub gaśnic pianowych, które przewodzą prąd - może prowadzić do porażenia prądem, a nawet rozprzestrzenienia się pożaru. Do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem zazwyczaj stosuje się gaśnice proszkowe (do 1000 V) lub gaśnice śniegowe (do 1000 V), szczególnie w przypadku elektroniki i maszyn precyzyjnych.
Wybór gaśnicy do użytku domowego
Wybór odpowiedniej gaśnicy do domu to kluczowy krok w zapewnieniu bezpieczeństwa domowników oraz ochrony mienia. Przy zakupie warto kierować się specyfiką potencjalnych zagrożeń, jakie mogą wystąpić w gospodarstwie domowym. Do użytku domowego najlepiej wybrać gaśnice, które sprawdzą się do gaszenia materiałów i urządzeń znajdujących się w domu, czyli ciał stałych (drewna, papieru, tkanin) oraz są dostosowane do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych.
Gaśnica domowa powinna być lekka i poręczna, bezproblemowa w obsłudze i skuteczna. Z uwagi na fakt, że po taką gaśnicę będziemy sięgać w celu stłumienia małego pożaru i zapobieżenia jego rozprzestrzenieniu, nie musi być to gaśnica o dużej pojemności.
Najczęściej polecane są gaśnice proszkowe ABC, które sprawdzają się w gaszeniu pożarów ciał stałych, cieczy oraz gazów, co czyni je uniwersalnym rozwiązaniem. Alternatywnie, w kuchniach szczególnie przydatne mogą być gaśnice płynowe, dedykowane do tłumienia ognia tłuszczów i olejów (klasa F). Ważnym aspektem przy wyborze jest również rozmiar - małe, kompaktowe modele są łatwe do przechowywania, co zwiększa szanse ich szybkiego użycia w nagłej sytuacji. Można polecić np. Gaśnicę Domową Ognichron 1 litr AF lub Gaśnicę pianową 2kg GWG-2x ABF, która poza gaszeniem pożarów ciał stałych nadaje się również do gaszenia cieczy palnych, takich jak benzyna. Oba modele gaśnic domowych będą również idealnymi gaśnicami do kuchni.
Gaśnice w pojazdach i maszynach rolniczych
Jednym z obowiązkowych elementów wyposażenia, które powinien posiadać każdy kierowca, jest gaśnica samochodowa. Obowiązek wyposażenia w gaśnicę dotyczy każdego zarejestrowanego w Polsce samochodu, a za brak gaśnicy może zostać nałożony mandat. Obowiązek posiadania gaśnicy wynika z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Zgodnie z treścią rozporządzenia, pojazd samochodowy wyposaża się w gaśnicę umieszczoną w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby jej użycia. Gaśnice samochodowe mają głównie pojemność od 1 do 2 kg, gdzie 1 kg to absolutne minimum, gdyż w samochodzie musi być obecna gaśnica typu ABC, ważąca przynajmniej 1 kg. Gaśnica samochodowa to zazwyczaj gaśnica proszkowa.
Kombajn zbożowy jest maszyną pracującą w dużym zapyleniu, co sprzyja rozwojowi pożaru. Nawet najbardziej nowoczesne i zaawansowane technicznie maszyny rolnicze mogą ulec zapłonowi. Dlatego kombajny należy wyposażyć w dobrej jakości gaśnice, gdyż tutaj straty ekonomiczne mogą być ogromne. Kombajn zbożowy musi być wyposażony w dwie sprawne gaśnice przeciwpożarowe: gaśnicę proszkową (np. GP-6x ABC) przeznaczoną do gaszenia źródła ognia w instalacji elektrycznej i silniku, oraz gaśnicę pianową (np. Gaśnica pianowa 6kg GPN-6z AB) przeznaczoną do pozostałych mechanizmów kombajnu.
Zasady bezpieczeństwa i konserwacji gaśnic
Efekt akcji gaśniczej, a także bezpieczeństwo jej przeprowadzenia zależy od wielu czynników, między innymi od wyboru odpowiedniego środka gaśniczego - dedykowanego do danej grupy pożarów.
Jeśli chodzi o okres ważności gaśnicy, warto wskazać na trzy pojęcia i związane z nimi okresy ważności. Po pierwsze, jest to gwarancja - wskazany przez producenta okres, w jakim gaśnica będzie sprawna technicznie i przydatna do użycia.
Kolejną kwestią jest zakwalifikowanie zbiorników wchodzących w skład gaśnic przenośnych i przewoźnych (na czynnik gaśniczy) oraz butli (na czynnik pędny) do urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu (UDT). Dla przykładu, zbiorniki gaśnic pianowych o pojemności większej niż 6 litrów znajdujące się pod stałym ciśnieniem podlegają badaniom okresowym co 3 lata, z tym, że dla zbiorników gaśnic oznaczonych CE - w terminach zgodnych z instrukcją eksploatacji wytwórcy, jeżeli w instrukcji określono inne terminy.
Pięcioletnia gwarancja producenta i trzyletni okres na przeprowadzenie kolejnego badania UDT nie zawsze są wystarczające do zapewnienia ochrony przeciwpożarowej zgodnej z prawem. Należy odnieść się do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Zgodnie z nim, gaśnice przenośne i przewoźne powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi, opracowanych przez ich producentów. Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Niezależnie od tego, czy kupujemy nową gaśnicę, czy posiadamy stary sprzęt uprzednio legalizowany - przegląd techniczny należy przeprowadzić w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy, licząc od daty produkcji lub daty ostatniej legalizacji. Przy zakupie gaśnicy warto zwrócić uwagę na datę jej produkcji, gdyż może się okazać, że data jej legalizacji już upłynęła.
Czym NIE NALEŻY gasić człowieka? Zasady postępowania
Widok palącego się człowieka to jedna z najbardziej traumatycznych sytuacji, z jaką można się spotkać. W takich chwilach liczą się sekundy, a panika jest najgorszym doradcą. Wiedza o tym, czym gasić człowieka, aby nie pogorszyć jego stanu, jest absolutnie niezbędna. Gaszenie człowieka (a częściej płonącej na nim odzieży) wymaga natychmiastowego podjęcia akcji ratowniczej.
TAK się gasi pożar gorącego oleju na patelni ....a NIE WODĄ...!!!
Pierwsza i najważniejsza zasada: Zatrzymaj się, Połóż się, Turlaj się
Zanim zaczniesz szukać koca lub wody, musisz natychmiast zatrzymać osobę poszkodowaną. Instynktowna reakcja ofiary to ucieczka - bieg. Jest to jednak najgorsze możliwe rozwiązanie, ponieważ bieg powoduje powstanie pędu powietrza, który dostarcza tlen do ognia. Twoim zadaniem jest wymuszenie na poszkodowanym zastosowania procedury, którą w ratownictwie określamy jako „Zatrzymaj się, Połóż się, Turlaj się” (ang. Stop, Drop, Roll).
- Zatrzymaj się: Powstrzymaj osobę przed biegiem.
- Połóż się: Każ poszkodowanemu położyć się na ziemi. Ważne: jeśli ofiara jest w szoku i nie reaguje na polecenia, musisz fizycznie przewrócić ją na ziemię (podciąć nogi lub popchnąć).
- Turlaj się: Ofiara powinna turlać się po ziemi, aby stłumić płomienie.
Czym gasić człowieka - bezpieczne metody
Gdy ofiara leży już na ziemi, musisz zdusić ogień:
- Woda: Jest najbezpieczniejszym i najskuteczniejszym środkiem gaśniczym w przypadku ludzi. Spełnia dwie funkcje: odcina tlen (jeśli jest jej dużo) oraz, co najważniejsze, schładza oparzone ciało. Nie używaj wody pod bardzo wysokim ciśnieniem, np. z hydrantu zewnętrznego lub mocnego węża ogrodowego, gdyż może to pogłębić urazy.
- Koc gaśniczy: To profesjonalny sprzęt, który powinien znajdować się w każdej kuchni, warsztacie czy biurze. Wyjmij koc z futerału, chwyć za uchwyty, osłaniając własne dłonie (zawiń koc wokół nich). Przykryj poszkodowanego szczelnie - zawsze od głowy w stronę stóp. Zapobiega to wypchnięciu płomieni na twarz ofiary (tzw. efekt komina). Przyklep koc dłońmi (przez materiał), aby odciąć dopływ tlenu.
- Improwizowane materiały: Jeśli nie masz dostępu do wody ani koca gaśniczego, musisz improwizować. Użyj grubych ubrań lub materiałów z naturalnych włókien, takich jak:
- Wełna (np. koc, sweter)
- Bawełna (np. zasłony, ręczniki, bluza)
Czego absolutnie unikać przy gaszeniu płonącego człowieka
Wielu z nas kojarzy czerwoną butlę jako symbol bezpieczeństwa pożarowego. Jednak w przypadku płonącego człowieka, gaśnica może być śmiertelnym zagrożeniem.
Ryzyko użycia gaśnic proszkowych i pianowych
Proszek znajdujący się w gaśnicy proszkowej może doprowadzić do podrażnienia oczu i dróg oddechowych. Dodatkowo, tak jak środek pianotwórczy znajdujący się w gaśnicy pianowej, może podrażnić i zanieczyścić rany powstałe w wyniku poparzenia. Gaśnica samochodowa to zazwyczaj gaśnica proszkowa i nie jest zalecana do gaszenia ludzi.
Ryzyko użycia gaśnic śniegowych (CO₂)
Zdecydowanie do gaszenia płonącego człowieka nie należy używać gaśnicy śniegowej. Skierowanie strumienia dwutlenku węgla na rozgrzane, oparzone ciało spowoduje szok termiczny i znaczne odmrożenia tkanek, pogłębiając obrażenia.
Niebezpieczeństwo tkanin syntetycznych
Materiały syntetyczne (poliester, akryl, polar) pod wpływem temperatury topią się. Próba stłumienia ognia takimi materiałami może spowodować, że stopiony materiał przyklei się do skóry, potęgując oparzenia. Nie należy używać ubrań z materiałów syntetycznych do gaszenia ludzi.
Co zrobić po ugaszeniu ognia
Gdy ogień zgaśnie, walka o zdrowie poszkodowanego dopiero się zaczyna. Kluczowe jest szybkie i prawidłowe udzielenie pierwszej pomocy:
- Zdejmij tlącą się odzież - ale z uwagą. Możesz zdjąć ubranie tylko wtedy, gdy nie przywarło ono do ciała. Nigdy nie odrywaj materiału przyklejonego do skóry! Jeśli materiał (zwłaszcza syntetyczny) stopił się i przywarł do skóry, próba jego zerwania spowoduje wyrwanie skóry i głębszych tkanek, co prowadzi do masywnego krwotoku i dodatkowych uszkodzeń.
- Chłodź oparzenia. Polewaj oparzone miejsca chłodną (nie lodowatą!) wodą przez około 15-20 minut. Zapobiega to tzw. rozprzestrzenianiu się oparzenia w głąb tkanek.
- Zdejmij biżuterię. Pierścionki, zegarki, łańcuszki czy ciasne bransoletki muszą zostać natychmiast usunięte, zanim narastający obrzęk uniemożliwi ich zdjęcie.
- Zabezpiecz przed utratą ciepła. Paradoksalnie, osobie poparzonej grozi hipotermia (wychłodzenie), ponieważ uszkodzona skóra traci funkcje termoregulacyjne. Przykryj poszkodowanego kocem termicznym lub suchym kocem, aby utrzymać temperaturę ciała.
- Wezwij pomoc. Natychmiast wezwij służby ratunkowe.
Wypadki z ogniem zdarzają się w ułamku sekundy. Wiedza o tym, czym gasić człowieka, a czego unikać (szczególnie gaśnic śniegowych, proszkowych, pianowych i sztucznych tkanin), to fundament bezpieczeństwa Twojego i Twoich bliskich. Jeśli chcesz zadbać o bezpieczeństwo swoje i domowników, upewnij się, że w Twoim domu znajduje się łatwo dostępny koc gaśniczy i apteczka pierwszej pomocy.