Czytanki logopedyczne i ćwiczenia artykulacyjne dla dzieci

Czytanki logopedyczne oraz specjalnie opracowane ćwiczenia stanowią kluczowy element wspierania prawidłowego rozwoju mowy u dzieci. Poprzez zabawę i angażujące historie, maluchy rozwijają motorykę aparatu mowy, usprawniają percepcję słuchową oraz utrwalają prawidłową wymowę poszczególnych głosek. Poniższy artykuł przedstawia kompleksowy zbiór ćwiczeń, w tym popularne przygody Strażaka Staszka, mających na celu wszechstronną stymulację mowy.

Głoska "SZ" w terapii logopedycznej

Korekta wymowy głoski „sz” jest częstym wyzwaniem w terapii logopedycznej. Poniższe ćwiczenia pomagają w jej utrwaleniu poprzez rymowanki i zabawy z przedmiotami.

Sylabowe ćwiczenia wymowy głoski "sz"

Wierszyki z sylabami pomagają w opanowaniu prawidłowej artykulacji głoski „sz” w różnych kontekstach. Podczas wymawiania sylab można dodatkowo klaskać w ręce, co zwiększa zaangażowanie dziecka.

• Sza! Sza! Sza! Mówię ja - Szy! Szy!
• Szo! Szo! Szo! Wołam ja - Szy! Szy! Szy!
• Szu! Szu! Szu! Śpiewam ja - Szy! Szy! Sze! Sze! Sze! Myślę ja - Szy! Szy! Szy!

Wyszukiwanie wyrazów z głoską "sz"

Ćwiczenie to polega na aktywnym poszukiwaniu przedmiotów, w których nazwie występuje głoska „sz”. Do pudła wkładamy różne przedrody, w których nazwie występuje głoska „sz” np.: szalik, szklanka, szpulka, szmatka, sznurowadło, apaszka, łańcuszek, wieszak, muszelka, grosz, bambosz itp. Dla urozmaicenia zabawy można przekształcać wyrazy i prosić dziecko o prawidłowe nazywanie.

Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne

Prawidłowa praca języka, warg i podniebienia jest fundamentem czystej i wyraźnej mowy. Poniższe bajki logopedyczne w atrakcyjny sposób angażują dziecko do ćwiczeń motoryki artykulacyjnej.

Przykładowe ćwiczenia motoryki artykulacyjnej w formie opowieści

Sowa robi porządki

Sowa rozejrzała się po swojej dziupli. Zauważyła duży bałagan. Postanowiła zrobić porządek. Zaczęła od odkurzania sufitu w dziupli (dziecko przesuwa czubkiem języka od przodu do tyłu jamy ustnej po podniebieniu górnym), zdjęła też firanki (dziecko liczy czubkiem języka górne zęby) i włożyła je do pralki (dziecko wykonuje motorek wargami). Po chwili pralka zaczęła płukanie firan. Sowa odkurzyła też ściany (dziecko przesuwa czubkiem języka po wewnętrznej ścianie policzków) oraz podłogę (dziecko przesuwa czubkiem językiem po podniebieniu dolnym w okolicach łuku zębowego). Rozwiesiła firanki. Sowa była bardzo zadowolona z wykonanej pracy i szeroko się uśmiechnęła. Dumna wyjrzała z dziupli i rozejrzała się wokoło. Spojrzała w górę (dziecko sięga czubkiem języka w kierunku nosa), spojrzała w dół. Rozejrzała się też w prawo (dziecko przesuwa czubkiem językiem do prawego kącika ust) i lewo. Wszędzie był porządek i słychać było śpiewające ptaki.

Przygody węża

Wąż spał smacznie w swojej jaskini (język leży płasko na dole jamy ustnej). Kiedy mocniej zaświeciło słońce, zaczął się wiercić. Obudził się, podniósł (dziecko dotyka językiem do dziąseł za górnymi zębami) i rozejrzał dookoła (dziecko oblizuje górne i dolne zęby od strony wewnętrznej). Chciał wyślizgnąć się ze swojej jaskini (dziecko przeciska język między zbliżonymi do siebie zębami), ale okazało się, że przejście zablokował duży kamień. Po kilku próbach udało się ominąć przeszkodę. Wąż wyszedł na zalaną słońcem polanę. Zatańczył uradowany (dziecko rozchyla usta jak przy uśmiechu, oblizując wargi ruchem okrężnym) i zasyczał głośno (dziecko wymawia sssssssssssssss……. ).

Duszek sprząta

Duszek odkurzał podłogę (dziecko oblizuje czubkiem języka dolne podniebienie), ściany (dziecko oblizuje czubkiem języka wewnętrzną stronę policzków), zdejmował pajęczyny z sufitu (dziecko dotyka czubkiem języka różnych miejsc na podniebieniu górnym). Uśmiechnął się zadowolony ze swojej pracy (dziecko rozciąga wargi) i cmoknął z zadowoleniem.

Materiał przygotowany na podstawie wydawnictwa Harmonia „Języczkowe przygody”.

Strażak Staszek - logopedyczna bajka o odwadze

To popularna czytanka logopedyczna, która w angażujący sposób wprowadza dzieci w świat pracy strażaka, jednocześnie stymulując prawidłową wymowę i motorykę aparatu artykulacyjnego.

Pewnego dnia przy ulicy Szałasowej wybuchł pożar. Pani Szostkowa zadzwoniła do straży pożarnej. Strażak Staszek szybko wskoczył do wozu i „na sygnale” pojechał na miejsce pożaru (dziecko wymawia połączenie samogłosek e-o, e-o). Na miejscu zobaczył, że płonie dach (dziecko układa dolne zęby na górną wargę) i parter (dziecko układa górne zęby na dolną wargę). Strażak rozwinął wąż (dziecko tworzy rulonik z języka) i zaczął gasić płomienie (dziecko dmucha przez rurkę z języka). Strażak biegał po całym domu, gasząc ogień (dziecko przesuwa czubkiem języka po górnych zębach, podniebieniu górnym i dolnych zębach). Nagle zabrakło wody. Strażak Staszek postanowił gasić ogień piaskiem (dziecko na zmianę wysuwa i chowa szeroki i płaski język). W końcu ogień zgasł, słychać było tylko syk (dziecko wymawia długie sss…). Strażak raz jeszcze sprawdził wszystkie pomieszczenia w domu (dziecko czubkiem języka dotyka podniebienia górnego, górnych zębów, wewnętrznej strony policzków i podniebienia dolnego). Wokół rozległy się oklaski (dziecko „klaszcze”, uderzając szerokim językiem o podniebienie). Strażak Staszek, zadowolony z wykonanej pracy (dziecko rozciąga usta w szerokim uśmiechu), odjechał wozem strażackim.

Wspieranie rozwoju mowy dziecka - kompleksowe podejście

Rozwój mowy to złożony proces, który wymaga stymulacji w wielu obszarach. Poniżej przedstawiono zbiór wskazówek i zabaw wspierających rozwój językowy dzieci.

Ucz słuchania

Jeśli niepokoi Cię słuch dziecka, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem. Słuch swojej pociechy rozwijasz od pierwszych chwil po urodzeniu, kiedy mówisz do malca, gdy naśladujesz jego odgłosy. Zaczynaj od najprostszych zabaw poszukiwania źródła dźwięku, np. pozytywki, głośno tykającego budzika. Kołysz się z malcem trzymanym w ramionach w rytm śpiewanej melodii. Pytaj „kto to, co to?”. W ten sposób uczysz koncentracji uwagi na dźwiękach.

Gimnastykuj buzię dziecka

Dbaj o prawidłowe oddychanie, gryzienie, żucie i połykanie - to też ćwiczenie! Często gimnastykujcie przed lustrem buzię: wargi i język. Opowiadaj historyjki, ilustruj je ruchami języka czy warg i zachęcaj dziecko do naśladowania. Gdy maluch ma problemy z unoszeniem języka ku górze lub wysuwaniem go z buzi, przyczyną może być skrócone wędzidełko. Sprawdź to - poproś dziecko o kląskanie językiem lub oblizanie górnej wargi, zębów, podniebienia, przy szeroko otwartych ustach.

Baw się z dzieckiem: śpiewaj, tańcz, rymuj

Mów do dziecka wolno, używaj prostych zdań. Patrz na nie i modeluj głos. Przypomnij sobie stare zabawy paluszkowe, np. „Idzie kominiarz…”, „Ważyła sroczka” itp. Bawcie się w „Burzę na morzu…” czy „Jedzie, jedzie pan”. Poprzez takie zabawy - ruch ciała, wypowiadanie samogłosek lub łatwych dźwięków - dziecko odkrywa świat mowy. Z czasem dopowiada coraz więcej prostych sylab, a nawet wyrazów.

Ucz prostych wierszyków i piosenek - gadajcie, miauczcie, kwaczcie

Recytuj wierszyki z dużą ilością wyrazów dźwiękonaśladowczych. Chwal dziecko za próby powtarzania tych dźwięków. To też sprzyja nauce mówienia. Proste „hau, hau, miau” to pierwsze kroki w świecie mowy. Ćwiczą pamięć słuchową, rozwijają wyobraźnię, oswaja je z melodią. Wspólna recytacja wierszyka cieszy dziecko i pozwala nawiązać rozmowę, oswaja je z melodią, rytmem, intonacją.

Rysuj i maluj z dzieckiem

Rysuj proste, symboliczne obrazki, gdy coś dziecku opowiadasz lub recytujesz wierszyk. Posadź malucha na kolanach. To nie tylko ułatwia wykonanie zadania, ale Wasz bliski kontakt zaspokaja potrzebę bezpieczeństwa. Możecie rysować wspólnie, prowadząc swoją ręką rączkę dziecka trzymającego kredkę. Zwróć uwagę na dobry chwyt kredki. Ilustrowanie opowiadań ułatwia dziecku rozumienie Twoich słów i wprowadza w świat pojęć abstrakcyjnych, zachęca do podejmowania prób manipulowania kredką i zapoznaje z kolorami.

Dmuchajcie i chuchajcie

Zadbaj, by Twoje dziecko, gdy nie mówi, oddychało przez nos - to zdrowe! Bawcie się razem w dmuchanie na wiatraczek, bańki mydlane, nadmuchiwanie balonów, gwizdanie, dmuchanie przez rurkę, chuchanie na szybę czy lusterko. To pomoże dziecku lepiej gospodarować powietrzem.

Wyliczajcie, układajcie własne wyliczanki

„Ele mele dutki…” - jakie to zabawne i łatwe, dziecko chętnie to powtórzy. Jest to także zachęta do nonsensownych rymów, do zabaw językowych, przyzwolenie na twórczą aktywność językową dziecka. Wyliczanki wypowiadane wielokrotnie to doskonały trening pamięci słuchowej. Wyrabiają poczucie rytmu.

Nazywajcie kolory, wymyślajcie proste zagadki

Opanowanie nazw kolorów to dla wielu maluchów trudny orzech do zgryzienia. W zapamiętaniu abstrakcyjnej nazwy koloru pomaga skojarzenie go z konkretnym przedmiotem. Warto bawić się w wyszukiwanie przedmiotów w danej kolorystyce, np. „czerwony jak jabłko, serce; zielony jak trawa” itp. To nie tylko nauka barw, ale też bogacenie zasobu słownictwa. Opisuj przedmioty i proś dziecko, by odgadło, o czym mówisz. Po takim treningu starszemu dziecku czytaj popularne zagadki.

Ruszaj się z dzieckiem: skaczcie, biegajcie, turlajcie się

Zadbaj o aktywność ruchową. Pamiętaj: sprawność fizyczna całego ciała, także dłoni, jest bardzo ważna dla harmonijnego rozwoju mowy Twojego dziecka. Od pierwszych chwil życia dziecka usprawniaj je ruchowo. Zachęcaj do raczkowania, turlania, do skakania, stania na jednej nodze, chodzenia po murku, zabaw z piłką. Ucz jazdy na hulajnodze, rowerku, wrotkach. Bawcie się na śniegu, piasku czy w wodzie. To znakomicie usprawnia koordynację ruchów dziecka. Daje mu możliwość wyładowania energii, ale również pośrednio stymuluje mowę. Aby Twoje dziecko w przyszłości ładnie pisało, usprawniaj jego dłonie.

Czytaj, czytaj i jeszcze raz czytaj Twojemu dziecku

Czytaj dziecku od najwcześniejszych chwil jego życia - codziennie! Pamiętaj, aby treść książki była dostosowana do wieku dziecka. Początkowo niech będą to książeczki z prostymi obrazkami, które Ty nazywasz lub o nich opowiadasz. Z czasem włącz wierszyki, które zawierają wyrazy dźwiękonaśladowcze. Czytanie zbuduje pozytywne więzi między Wami, dziecku zapewni emocjonalny rozwój, wzbogaci słownik, rozwinie pamięć i wyobraźnię.

Dodatkowe ćwiczenia i zabawy logopedyczne

W celu pełniejszego rozwoju mowy i korygowania ewentualnych wad, warto wprowadzić do codziennych aktywności szereg różnorodnych ćwiczeń.

Ćwiczenia oddechowe i fonacyjne

Zlizywanie czubkiem języka z podniebienia, wydmuchiwanie powietrza przez język zwinięty w tzw. rynienkę (boki języka przylegają do górnych dziąseł) oraz zdmuchiwanie lekkich przedmiotów z ręki, np. piórka, to doskonałe ćwiczenia oddechowe. Układ masy języka podczas wybrzmiewania głosek syczących jest identyczny jak przy dmuchaniu, co warto wykorzystać w terapii, dmuchając na świecę lub kartkę papieru.

Ćwiczenia kinestezji artykulacyjnej

Ćwiczenia kinestezji artykulacyjnej powinny pojawić się na końcu każdej terapii poprawnej wymowy. Jest to grupa ćwiczeń polegająca na wielokrotnym powtórzeniu danej artykulacji w celu wykształcenia czucia właściwego ułożenia narządów artykulacyjnych. Ćwiczenia te prowadzone są w celu automatyzacji i różnicowania pod względem ułożenia narządów artykulacyjnych w przypadku głosek opozycyjnych (sz-s, sz-ś, ż-z, ż-ź ...). Są to ćwiczenia autokontroli słuchowej, zalecane szczególnie w przypadku wad wymowy polegających na substytucji głosek.

Pary minimalne i zdania logopedyczne

Do utrwalania głosek w mowie spontanicznej, a także do rozróżniania głosek opozycyjnych, służą specjalnie skonstruowane zdania oraz zabawy:

• Zdanie: Strapiony Staszek szedł szosą w starych sztruksach.
• Zdanie: W ZOO Jerzyk widział jeżozwierza i nosorożca.
• Zdanie: Czeską czekoladą częstowano Czesława.
• Zdanie: Dżokej w dżinsach zjeżdżał na zjeżdżalni.
• Zabawa "Pan Pytalski": W poniedziałek Pan Pytalski umówił się z przyjacielem SZ do kina. Gdy rano wstał zapomniał, z którym przyjacielem się umówił. Pomóż mu przypomnieć sobie, z którym przyjacielem się umówił. - Czy ja umówiłem się z przyjacielem Z? (dziecko) - Czy ja umówiłem się z przyjacielem S? (dziecko) - Czy ja umówiłem się z przyjacielem SZ? (dziecko)

Inne zabawy wspierające rozwój mowy

• Zabawa: „Jedzie pociąg z daleka, na każdego zaczeka.” (dziecko)
• Zabawa: „ŚLIMAK”
• Zabawa: „SZUKAMY WYRAZÓW NA WYLOSOWANĄ SAMOGŁOSKĘ, LUB SYLABĘ”
• Zabawa: „SAMOGŁOSKI”

Scenariusz zajęć: Poznajemy pracę strażaka

Poniższy scenariusz zajęć może być wykorzystany w przedszkolu lub w ramach terapii grupowej, integrując naukę o zawodach z ćwiczeniami logopedycznymi.

Pomoce dydaktyczne

• Wiersz W. Broniewskiego „Pożar”
• Ilustracje przedstawiające pracę strażaka
• Kartoniki z numerami alarmowymi
• Zagadki
• Duże koła i sznury dla każdego dziecka
• Karta pracy dla każdego dziecka
• Medale

Przebieg zajęć

1. Powitanie. Zabawa „Witamy się” wg W. Sherborne. Dzieci stoją naprzeciwko siebie w parach i witają się różnymi częściami ciała.
2. Wysłuchanie wiersza W. Broniewskiego „Pożar”.
3. Oglądanie ilustracji przedstawiających pracę strażaka.
4. Zabawa ruchowa „Powódź”. Na dywanie rozłożone są duże koła, w których stoją dzieci. Na hasło „Dzieci na spacer” - wychodzą z kół i spacerują. W tym czasie nauczyciel zabiera jedno koło. Na hasło „Powódź” - dzieci szybko zajmują miejsca w kołach. Dziecko, dla którego brakło koła, odchodzi z zabawy.
5. Zabawa ruchowa „Gasimy pożar”. Na dywanie leżą grube sznury, a dzieci, trzymając koła, naśladują jazdę wozem strażackim oraz udają odgłosy syreny strażackiej.
6. Dyskusja: Na jaki numer dzwonimy, aby wezwać straż pożarną?
7. Praca samodzielna. Każde dziecko otrzymuje rysunek przedstawiający pięć wozów strażackich i pięć palących się domów.

tags: #czytanki #logopedyczne #strazak #staszk