Dąb Bartek to jeden z najstarszych i najbardziej okazałych polskich drzew, stanowiący symbol województwa świętokrzyskiego i całego kraju. Szacuje się, że jego wiek wynosi około 700 lat. Drzewo mierzy 28,5 metra wysokości, a rozpiętość jego korony to 33 na 38 metrów. Osiem głównych gałęzi jest zabezpieczonych za pomocą 15 stalowych konstrukcji.
Uszkodzenia spowodowane przez burze
W wtorek 3 czerwca przez Polskę, w tym region świętokrzyski, przetoczyły się gwałtowne burze. Intensywne opady i porywisty wiatr doprowadziły do oderwania się jednej z głównych gałęzi Dębu Bartka. Fragment ten, mający około ośmiu do dziewięciu metrów długości, oderwał się od strony południowo-wschodniej drzewa.
Paweł Kowalczyk, zastępca nadleśniczego Nadleśnictwa Zagnańsk, poinformował, że silny wiatr odłamał konar w wierzchołkowej części. Leśnicy częściowo zdjęli konar na ziemię, podkreślając, że każdy uszczerbek jest ogromną stratą. Mimo to, według leśniczego, system zabezpieczających podpór drzewa i wiązań w obrębie korony Bartka jest wystarczający, a ekspertyzy wykazały, że statyka dębu jest silna.
Gwałtowne burze z porywistymi wiatrami, które przetoczyły się m.in. przez region świętokrzyski, dały się we znaki także lasom na terenie nadleśnictw Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Szkody mają charakter rozproszony, a trwa ich szacowanie. Ucierpiał także wiekowy pomnik przyrody, dąb Bartek. Odłamał się fragment jednego z podpartych konarów o długości około 8-9 metrów.
Stan zdrowia Dębu Bartka i przyczyny uszkodzeń
Odłamany fragment okazał się w znacznym stopniu spróchniały, co potwierdziły wcześniejsze analizy dotyczące postępującej brunatnej zgnilizny. Za rozkład drewna odpowiadają między innymi grzyby nadrzewne, takie jak żółciak siarkowy i chroniony ozorek dębowy. Próchnienie pnia stało się poważnym problemem - grubość zdrowej tkanki nie przekracza 20 cm, a w wielu miejscach wynosi zaledwie 5 cm.
Dąb Bartek wiele już przetrwał - pożar, wichury, ataki grzybów i związaną z nimi zgniliznę. Był świadkiem wielu wydarzeń, rosnąc na polanie na wysokiej skarpie rzeki Bobrzy przez ponad 700 lat. Za pomnik przyrody został uznany w 1952 roku.
🌳 DĄB BARTEK - odwiedziny jednego z najstarszych drzew w Polsce. Ciekawostki + niespodzianka 😊
Działania ochronne i plany na przyszłość
Rzeczniczka RDLP w Radomiu wspomniała, że zaplanowano dalsze prace przy Dębie Bartku, które obejmą przycięcie fragmentu gałęzi w celu utrwalenia stabilności drzewa oraz konieczność usunięcia metalowej podpory. Działania te ma przeprowadzić firma, która w przeszłości zajmowała się konserwacją starego dębu.
Dotychczasowe analizy wskazały, że Dąb Bartek nie potrzebuje dodatkowych wzmocnień. Na przyszłe zabiegi zaplanowane w 2025 roku zostanie przekazana kwota przekraczająca 150 tysięcy złotych. W najbliższym czasie specjaliści zamierzają skontrolować wnętrze drzewa, aby ustalić, czy wymaga ono dalszego uzupełnienia.
Jeden z najsłynniejszych w Polsce pomników przyrody, dąb Bartek, jest objęty szeregiem działań ochronnych przez Lasy Państwowe - Nadleśnictwo Zagnańsk w ramach projektu „Dąb Bartek. Nasz wspólny znajomy”. Wokół pomnikowego drzewa wybudowano nowe ogrodzenie i ścieżkę edukacyjno-turystyczną, przystosowaną dla osób niepełnosprawnych. Od 2017 roku wykonano kompleksowe badania stanu zdrowia i warunków wzrostu, statyki, przeprowadzono działania dotyczące rozmnażania, a także gruntowną konserwację podpór i odciągów.
Z dotychczasowych badań i ekspertyz wynikało, że dąb Bartek nie wymaga dodatkowych podpór ani innego sposobu zabezpieczenia. Jego stan zdrowia i statyka są monitorowane. W 2020 roku rozpoczęto, a w roku obecnym kontynuowano prace związane z badaniem szczeliny konaru północnego. Trwają także prace związane z zabezpieczeniem zaopatrzenia w wodę pomnika w okresach suszy.
Poprawione i poddane konserwacji zostaną podpory i odciągi - zgodnie z wytycznymi ekspertyzy Politechniki Łódzkiej. Przeprowadzone będą badania wnętrza Bartka pod kątem jego wypełnienia. Wykonany został coroczny przegląd instalacji odgromowej, utrzymywany jest system monitorujący.
Historia i legendy związane z Dębem Bartkiem
Dąb Bartek to nie tylko pomnik przyrody, ale także obiekt bogaty w legendy. Według podań, pod jego rozłożystymi konarami odpoczywali historyczni władcy Polski, tacy jak Bolesław Chrobry, Kazimierz Wielki czy król Jan III Sobieski ze swoją małżonką Marysieńką. Król Jan Sobieski miał nawet zostawić w dziupli dębu zdobyte podczas wyprawy pod Wiedeń pamiątki: rusznicę, turecką szablę i gąsiorek wina.
Choć uznany pomnikiem przyrody w 1952 roku, już w 1934 roku został odznaczony przez sąd konkursowy przyrodników pod przewodnictwem prof. Władysława Szafera jako najokazalsze drzewo w granicach międzywojennej Polski. W okresie międzywojennym wiek dębu oceniano nawet na 1200 lat.
Porównanie z innymi ważnymi dębami
Tekst wspomina również o innych znamienitych dębach, takich jak 750-letni dąb Chrobry, który niestety nie przetrwał pożaru z 2014 roku spowodowanego przez wandala. Drzewo, mimo walki i częściowego wypuszczania liści, ostatecznie obumarło. Smutny los spotkał także zabytkowy dąb Napoleon, który ucierpiał w wyniku uderzenia pioruna i pożaru.
Wspomniano także o innych dębach, które padły ofiarą piromanów w ostatnich latach, takich jak 35-metrowy dąb Rzeczpospolitej, 450-letni dąb Wincenty i 600-letni dąb Mieszko I.