Wieś Dęby Szlacheckie, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, jest miejscowością o bogatej historii sięgającej średniowiecza. Analiza dostępnych danych pozwala na szczegółowe przedstawienie jej rozwoju, struktury demograficznej oraz charakterystyki przestrzennej.
Formowanie się jednostki administracyjnej
Gromada Dęby Szlacheckie, z siedzibą w Dębach Szlacheckich, została utworzona jako jedna z 8759 gromad na obszarze Polski. Powstanie tej jednostki administracyjnej miało miejsce w powiecie kolskim, w województwie poznańskim, na mocy uchwały nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 roku. W skład nowo utworzonej gromady weszły obszary dotychczasowych gromad Borecznia Wielka, Dęby Szlacheckie, Dęby Szlacheckie-Kolonia, Maciejewo i Trzebuchów. Dodatkowo, włączono miejscowości Felicjanów (wieś), Osiek Mały (wieś), Osiek Mały-Parcele (parcele) i Osiek Mały-Zielenie (wieś) z dotychczasowej gromady Osiek Mały, która należała do zniesionej gminy Budzisław w tym samym powiecie.
Historia osadnictwa i nazewnictwo
Pierwsze wzmianki o Dębach Szlacheckich pochodzą z XV wieku, kiedy to wieś nosiła nazwę Dęby Szlacheckie Wielkie. W XVI wieku w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość ta jest opisana jako Damby. W 1570 roku wieś była własnością Katarzyny i Stanisława Dębskich. W XVII wieku w Dębach Szlacheckich zaczęto rozwijać folwark, który w połowie XVIII wieku został nabyty przez Konstancję Grabowską.
W latach 1954-1959 wieś Dęby Szlacheckie pełniła funkcję siedziby władz gromady, a po jej zniesieniu należała do gromady Osiek Mały.
Zabytki i dziedzictwo kulturowe
Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Pierwszy drewniany kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych istniał w Dębach Szlacheckich już w XIV wieku. W XVIII wieku we dworze w Osieku Małym odnotowano istnienie kaplicy półpublicznej. Obecny kościół parafialny, pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, został wzniesiony w 1756 roku z fundacji ówczesnego właściciela wsi, Stanisława Zakrzewskiego, podkomorzego inflanckiego.
Jest to budynek drewniany, wykonany z modrzewia, o konstrukcji zrębowej, zbudowany w formie krzyża na podmurówce. Kościół jest jednonawowy, z prezbiterium nieco niższym i węższym od nawy. Dwie duże, analogiczne kaplice tworzą rodzaj transeptu. Nad dwuspadowym dachem kościoła umiejscowiona jest wieżyczka na sygnaturkę. Kruchty boczne przylegają do kaplic, a nad kruchtą główną znajduje się chór. Wnętrze kościoła zdobi płaski strop oraz belka tęczowa z barokowym krucyfiksem. Duże kamienne chrzcielnice pełnią rolę kropielnic.
W czasie II wojny światowej kościół został zdewastowany i zamieniony na stolarnię. Po wojnie przeprowadzono szereg prac remontowych, m.in. założono posadzkę, a w latach sześćdziesiątych XX wieku wykonano fundamenty. W 1994 roku wymieniono instalację elektryczną. Od 1998 roku rozpoczął się generalny remont obejmujący wymianę podwaliny, uzupełnienie braków w ścianach, budowę nowych kruchty głównej i dwóch bocznych. W głównym ołtarzu umieszczono nowy obraz Matki Bożej Wniebowziętej (z 2003 r.), który można przesuwać, zasłaniając figurę zdjęcia z Krzyża. Obraz Matki Bożej Częstochowskiej (z 1948 r.), wcześniej znajdujący się w głównym ołtarzu, zdobi obecnie jeden z bocznych ołtarzy, a płaskorzeźba Chrzest Pana Jezusa (z lat sześćdziesiątych XX w.) - drugi.
W ramach remontu wykonano również nowe elementy: granitowe prezbiterium, marmurowy ołtarz i ambonę (z 2006 r.), stacje Drogi Krzyżowej, ławki i konfesjonały. Na zewnątrz wymieniono ogrodzenie, tworząc kamienne fundamenty i słupki oraz metalowe przęsła, a także wyłożono drogę procesyjną z kostki granitowej.
W 2006 roku parafia obchodziła 250-lecie kościoła. Z tej okazji, 17 lipca 2006 roku, odbyła się transmisja mszy w Telewizji Trwam.
Wzmianki historyczne z 1606 roku wspominają o zamordowaniu plebana przez braci Brzyszewskich, dworskich dziedzica połowy Dębów, Tylickiego. Z tego powodu na kościół i parafię rzucono klątwę, a nabożeństwo ustało.
Kaplica cmentarna pw. Św. Antoniego z Padwy
Na terenie wsi znajduje się również kaplica cmentarna pw. Św. Antoniego z Padwy. Jest to budynek murowany, pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku, o klasycznej architekturze i otynkowanej fasadzie. Dolna część kaplicy służy jako kaplica przedpogrzebowa, a w górnej znajduje się obraz świętych.
Zabytkowa aleja kasztanowa
W miejscowości Dęby Szlacheckie znajduje się również zabytkowa aleja kasztanowa, która prowadzi do pobliskiego pałacu w Byszewie.
Charakterystyka demograficzna
Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, liczba ludności we wsi Dęby Szlacheckie wynosi 759 osób. Wśród mieszkańców 50,2% stanowią kobiety, a 49,8% to mężczyźni. Miejscowość zamieszkuje 12,1% wszystkich mieszkańców gminy Osiek Mały.
Współczynnik feminizacji we wsi wynosi 101, co oznacza, że na 100 mężczyzn przypada 101 kobiet. Jest to wartość nieznacznie niższa od wskaźnika dla województwa wielkopolskiego i całej Polski.
Struktura wieku mieszkańców przedstawia się następująco: 20,3% osób znajduje się w wieku przedprodukcyjnym (poniżej 18 lat), 59,4% w wieku produkcyjnym (18-59 lat dla kobiet, 18-64 lata dla mężczyzn), a 20,3% w wieku poprodukcyjnym (powyżej 59 lat dla kobiet, powyżej 64 lat dla mężczyzn).
Wskaźnik obciążenia demograficznego, czyli stosunek liczby osób w wieku nieprodukcyjnym do liczby osób w wieku produkcyjnym, wynosi 68,3. Jest to wskaźnik porównywalny do średniej dla województwa wielkopolskiego i nieznacznie niższy od średniej krajowej.
Gospodarstwa domowe
Według danych archiwalnych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 roku, we wsi Dęby Szlacheckie istniały 248 gospodarstw domowych. Dominowały gospodarstwa dwuosobowe (58), a następnie jednoosobowe (40), trzyosobowe (45) i czteroosobowe (57). Gospodarstw pięcioosobowych i większych było 48.
Infrastruktura i działalność gospodarcza
We wsi Dęby Szlacheckie funkcjonuje szkoła podstawowa oraz jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
W latach międzywojennych w tutejszym majątku rozpoczęto uprawę ziół leczniczych i wyrób olejków eterycznych. Kontynuatorem tych działań był Zielarski Zakład Doświadczalny „Herbapol“, który został zamknięty w 1990 roku. Zakład ten zajmował powierzchnię ponad 512 ha, na której uprawiano rośliny wykorzystywane przez przemysł farmaceutyczny.
Według danych GUS z 31 grudnia 2024 roku, w rejestrze REGON zarejestrowanych było 64 podmioty gospodarki narodowej, z czego 52 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W 2024 roku zarejestrowano 7 nowych podmiotów, a 4 zostały wyrejestrowane.
Najczęściej deklarowanymi rodzajami przeważającej działalności wśród osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą są handel hurtowy i detaliczny oraz naprawa pojazdów samochodowych (25,0%), a także budownictwo (19,2%).
W 2024 roku we wsi Dęby Szlacheckie oddano do użytku 6 mieszkań. Przeciętna liczba pokoi w nowo oddanych mieszkaniach to 5,83, a przeciętna powierzchnia użytkowa wynosi 141,00 m2. Są to wskaźniki znacznie przewyższające średnie wartości dla województwa wielkopolskiego i całej Polski.
Dane demograficzne i przestrzenne
Identyfikator miejscowości Dęby Szlacheckie w systemie SIMC to 0290854. Współrzędne GPS wsi to (18.605000, 52.292500).
Kod pocztowy dla miejscowości to 62-613, a numer kierunkowy telefonu to (+48) 63.
Według danych z 2002 roku, średni wiek mieszkańców wynosił 34,9 lat, przy czym średni wiek kobiet to 36,2 lat, a mężczyzn 33,6 lat.
Instalacje techniczno-sanitarne w 2002 roku obejmowały:
- Wodociąg: 92,57% mieszkań podłączonych do wodociągu z sieci, 11 do wodociągu lokalnego.
- Kanalizacja: 89,90% mieszkań podłączonych do kanalizacji, z czego 178 budynków miało odprowadzenie do sieci, a 0 do urządzenia lokalnego.
- Ustęp spłukiwany: 82,67% mieszkań wyposażonych w ustęp spłukiwany.
- Centralne ogrzewanie: 78,71% mieszkań wyposażonych w centralne ogrzewanie (51 zbiorcze, 108 indywidualne).
- Piece grzewcze: 19,80% mieszkań korzystało z pieców grzewczych.
- Gaz sieciowy: 0,00% mieszkań podłączonych do gazu sieciowego.
tags: #deby #szlacheckie #osp