Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa państwa, często będąc pierwszymi na miejscu zdarzenia. Aby mogły skutecznie realizować swoje zadania, niezbędne jest stałe wsparcie finansowe i wyposażeniowe. W Polsce istnieje kilka głównych źródeł dofinansowania dla OSP, a jednym z nich jest program realizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Program Dofinansowania ze Środków Funduszu Sprawiedliwości
Cel i zakres programu
Zgodnie z zapowiedzią Ministra Sprawiedliwości, w poszczególnych województwach ogłaszane są nabory wniosków ze środków Funduszu Sprawiedliwości dedykowane dla strażaków z Ochotniczych Straży Pożarnych. Ministerstwo Sprawiedliwości uruchomiło ogólnopolski program o wartości przekraczającej 100 milionów złotych, dzięki któremu do OSP w całym kraju trafia nowoczesny sprzęt ratowniczy. Środki pochodzą z Funduszu Sprawiedliwości.
Jak podkreślił minister Ziobro, jest to największe w historii dofinansowanie dla Ochotniczych Straży Pożarnych. Na przykład, w Rabce-Zdroju Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro oficjalnie przekazał małopolskim jednostkom OSP wyposażenie do ratowania zdrowia i życia ludzi za 10 milionów złotych z Funduszu Sprawiedliwości.
Działający od września 2017 roku zreformowany Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Fundusz Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości, rozporządza pieniędzmi zasądzanymi od sprawców przestępstw. Zmiany ustawowe pozwoliły na poszerzenie katalogu organizacji, które dzięki wsparciu Funduszu Sprawiedliwości mogą pomagać poszkodowanym. Program ten stanowi realną pomoc dla ofiar wypadków, zwłaszcza że strażacy z OSP często są pierwsi na miejscu wypadków drogowych i od ich natychmiastowej pomocy zależy życie poszkodowanych.
Beneficjenci i procedura aplikacyjna (Fundusz Sprawiedliwości)
Zgodnie z programem przygotowanym w Ministerstwie Sprawiedliwości, o wsparcie mogą się ubiegać gminy i miasta na prawach powiatu z całego kraju. Za ich pośrednictwem sprzęt ratowniczy trafia do poszczególnych jednostek OSP, które potrzebują specjalistycznego wyposażenia do ratowania życia i zdrowia ludzi. Gmina lub miasto na prawach powiatu, po zebraniu zapotrzebowania od Ochotniczych Straży Pożarnych ze swojego terenu, składa wniosek do Ministra Sprawiedliwości o udzielenie dotacji na zakup wyposażenia i urządzeń ratownictwa. W skrócie - gmina kupuje w imieniu własnym z przeznaczeniem dla Ochotniczych Straży Pożarnych ze swojego terenu.
W przeszłości, nabory były ogłaszane cyklicznie. Przykładowo, w 2018 roku, wnioski były składane w systemie www.witkac.pl. Wnioski wygenerowane i wydrukowane z systemu, podpisane przez osoby uprawnione do zaciągania zobowiązań ze strony wnioskodawcy, wraz z załącznikami, należało przekazać do Ministerstwa Sprawiedliwości. Wniosek złożony w systemie elektronicznym oraz w wersji papierowej musiał posiadać taką samą sumę kontrolną wygenerowaną z systemu.
Wszelkich informacji na temat aktualnych naborów i procedur można zasięgnąć w Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich Ministerstwa Sprawiedliwości.
Zakres wsparcia i kwalifikujące się wyposażenie (Fundusz Sprawiedliwości)
W ramach ogłoszonego naboru można kupić tylko wyposażenie i urządzenia ratownictwa, niezbędne do udzielenia pomocy poszkodowanym bezpośrednio na miejscu zdarzenia. Obejmuje to między innymi:
- Agregat zasilający do narzędzi hydraulicznych.
- Zestaw węży hydraulicznych.
- Butla na sprężone powietrze do poduszek pneumatycznych.
- Detektor wielo lub jednogazowy.
Żadne inne sprzęty poza wyżej wymienionymi nie uzyskują dofinansowania ze środków Funduszu Sprawiedliwości.
Przykład realizacji projektu: Gmina Lubochnia
W kwietniu Gmina Lubochnia złożyła wniosek w ramach VIII naboru prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości na powierzenie realizacji zadań ze środków Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Funduszu Sprawiedliwości. W efekcie pozyskano środki na nabycie wyposażenia i urządzeń ratownictwa, niezbędnych do udzielenia pomocy poszkodowanym bezpośrednio na miejscu popełnienia przestępstwa.
Dzięki otrzymanemu dofinansowaniu zostały zakupione następujące elementy wyposażenia:
- OSP Lubochnia:
- Latarki akumulatorowe - 4 szt.
- Detektory wielogazowe - 2 szt.
- Parawan do osłony miejsca wypadku i zasłaniania ofiar wypadków - 1 szt.
- Zbijaki do szyb hartowanych - 2 szt.
- Bosaki dielektryczne - 2 szt.
- OSP Glinnik:
- Detektor napięcia - 1 szt.
- Latarki akumulatorowe - 3 szt.
- OSP Małecz:
- Latarka akumulatorowa - 1 szt.
- OSP Nowy Jasień:
- Agregat prądotwórczy - 1 szt.
Całość projektu zamknęła się w kwocie 27 837,36 zł, z czego 99% wydatków (tj. 27 558,99 zł) zostało pokrytych z otrzymanej dotacji z Funduszu Sprawiedliwości. Nabyty sprzęt przyczynia się do poprawy efektywności podejmowanych działań ratowniczych oraz do poprawy warunków pracy strażaków.
Inne Źródła Finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych
Ochotnicze Straże Pożarne mogą liczyć na znaczące wsparcie finansowe nie tylko z Funduszu Sprawiedliwości, ale również z innych źródeł budżetu państwa oraz funduszy specjalnych.
Dotacje z budżetu państwa (MSWiA i KG PSP)
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) we współpracy z Komendą Główną PSP co roku planuje dotacje dla OSP na realizację zadań ratowniczych zgodnie z ustawą o OSP z 2021 r. Środki finansowe z budżetu państwa przekazywane są dla OSP w formie dotacji na realizację zadań określonych w art. 3 pkt 1-12 oraz art. 4 ust. Komendant Główny PSP przekazuje środki finansowe na podstawie umowy zawartej z daną OSP. Umowa wymaga, pod rygorem nieważności, formy pisemnej lub złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej opatrzonej podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Obowiązki gminy w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty wynikają z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
W budżecie państwa na 2024 rok przewidziano około 262 mln zł na rozwój OSP - w tym 73 mln zł dla jednostek włączonych do KSRG (Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego) oraz 189 mln zł na wsparcie pozostałych OSP. Te środki trafiają do straży w formie dotacji celowych na wyposażenie, szkolenia i inne potrzeby wynikające z ich działalności ratowniczej. Dotacje z MSWiA przysługują zarówno jednostkom w KSRG (które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt), jak i OSP spoza KSRG (dla nich przeznacza się odrębną pulę na „przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych”).
Fundusze ubezpieczeniowe
Wsparcie dla OSP pochodzi również ze środków przekazywanych Komendantowi Głównemu PSP przez instytucje ubezpieczeniowe, uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Rozdział tych środków finansowych określa rozporządzenie MSWiA w sprawie sposobu i trybu rozdziału środków finansowych przeznaczonych wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej.
Środki z Narodowego i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska (NFOŚiGW/WFOŚiGW)
Dofinansowanie jest dostępne także ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW). Odbywa się to na podstawie Porozumienia zawartego w dniu 23 lutego 2021 r. pomiędzy Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrem Klimatu i Środowiska w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska.
W ramach tego porozumienia istnieje możliwość dofinansowania przedsięwzięć (NFOŚiGW i WFOŚiGW łącznie) w wysokości do 50% kosztów kwalifikowanych w kwocie nie mniejszej niż 100 tys. zł dla danego zadania, przy założeniu wartości całkowitej danego zadania minimum 200 tys. zł. W przypadku ubiegania się o te środki, zainteresowana jednostka OSP powinna wystąpić z wnioskiem/pismem do Komendanta Głównego PSP - celem umieszczenia jej na liście podmiotów ubiegających się o dofinansowanie.
Wspólne finansowanie zakupu pojazdów (tzw. "montaż finansowy")
Zakup nowych wozów strażackich jest często finansowany w ramach odrębnych programów tworzonych z montażu kilku źródeł. Zazwyczaj co roku powstaje lista OSP, które otrzymają dofinansowanie na nowe wozy strażackie. Taki zakup finansowany jest wspólnie przez MSWiA/PSP, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, samorządy lokalne, a nawet fundusz prewencyjny zakładów ubezpieczeniowych.
Przykładowo, średni wóz za około 900 tys. zł może być pokryty w ten sposób:
- 400 tys. zł z PSP/MSWiA,
- 200 tys. zł z NFOŚiGW,
- 250 tys. zł od gminy,
- 50 tys. zł z funduszu ubezpieczeniowego.
Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych. W 2025 roku rządowy program przewidział do przekazania 262 nowych wozów dla OSP w całej Polsce (34 ciężkie, 134 średnie i 94 lekkie) wraz z dofinansowaniem ich zakupu.
Ogólna Procedura Aplikacyjna dla Dotacji MSWiA/PSP
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek - zazwyczaj na początku roku, za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku wymienia się potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnia te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu. Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie.
Dotacje rządowe z MSWiA i PSP to podstawowe źródło finansowania OSP. Obejmują one zarówno bieżące utrzymanie gotowości bojowej (zwłaszcza dla jednostek KSRG), jak i zakupy sprzętu oraz pojazdów. Warto co roku składać wnioski o dostępne dotacje i utrzymywać kontakt z lokalnymi strukturami PSP, by nie przegapić żadnej możliwości wsparcia.
Kreator wniosku ORD-IN
tags: #dofinansowanie #osp #ministerstwo #sprawiedliwosci #szczegoly