Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa publicznego w Polsce, realizując zadania związane nie tylko z walką z pożarami i klęskami żywiołowymi, ale również z szeroko pojętą ochroną i profilaktyką przeciwpożarową, a także działaniami oświatowo-kulturalnymi i sportowymi. W odpowiedzi na ich wszechstronną działalność, rząd Polski regularnie wprowadza programy wsparcia finansowego, mające na celu doposażenie jednostek, szkolenie ich członków oraz umożliwienie realizacji statutowych działań.
Wsparcie finansowe w 2019 roku: Dodatkowe 82 mln zł
W 2019 roku rząd podjął decyzję o znaczącym wsparciu Ochotniczych Straży Pożarnych, przeznaczając dodatkową kwotę 82 mln zł z budżetu państwa. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o ochronie przeciwpożarowej, przedłożony przez ministra spraw wewnętrznych i administracji, który umożliwił uruchomienie tych środków jeszcze w tym samym roku. Uchwalona 19 lipca 2019 roku nowelizacja ustawy zapewniła ustawową podstawę dla dotychczas realizowanych przez OSP zadań, wykraczających poza bezpośrednie działania ratownicze.
Przeznaczenie dotacji w 2019 roku
Dodatkowe fundusze, w łącznej kwocie 82 mln złotych, zostały przeznaczone na szereg działań, które Ochotnicze Straże Pożarne mogły realizować. Każda OSP mogła wnioskować o środki na:
- Propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy.
- Organizację przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych.
- Organizację przedsięwzięć sportowych związanych z ochroną i prewencją przeciwpożarową.
- Zapewnienie gotowości bojowej jednostek.
- Zakup nowego sprzętu ratowniczo-gaśniczego, takiego jak samochody, pompy, agregaty.
- Dofinansowanie remontów obiektów, w których mieszczą się jednostki OSP.
Wnioski o dodatkowe środki mogły być składane przez ochotnicze straże pożarne za pośrednictwem komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej właściwego ze względu na teren działania danej straży, do 10 września 2019 roku. Wszystkie jednostki OSP, które wnioskowały o dotacje i spełniły wymogi ustawy o ochronie przeciwpożarowej, otrzymały dofinansowanie na swoje zadania.
Źródła finansowania w 2019 roku
Wydatki na realizację tych zadań pochodziły z budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto, środki były przekazywane przez jednostki organizacyjne, w szczególności stowarzyszenia, fundacje i instytucje ubezpieczeniowe.
Wsparcie w późniejszych latach i obecne mechanizmy
Rządowe programy wsparcia dla OSP są kontynuowane i rozwijane, stanowiąc podstawowe źródło finansowania dla wielu jednostek. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) we współpracy z Komendą Główną PSP co roku planuje dotacje dla OSP na realizację zadań ratowniczych zgodnie z ustawą o OSP z 2021 r.
Wsparcie w 2024 roku
W budżecie państwa na 2024 rok przewidziano około 262 mln zł na rozwój OSP. Środki te są dzielone na:
- 73 mln zł dla jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt.
- 189 mln zł na wsparcie pozostałych OSP, przeznaczone na "przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych".
Dzięki tym środkom państwo finansuje między innymi zakup wyposażenia i szkolenia.
Procedura uzyskiwania dotacji MSWiA
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek - zazwyczaj na początku roku, za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku należy wymienić potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnić te potrzeby. Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu. Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie.
Finansowanie zakupu nowych wozów strażackich
Zakup nowych wozów strażackich jest finansowany w ramach odrębnych programów tworzonych z montażu kilku źródeł. Zazwyczaj lista OSP, które otrzymają dofinansowanie na nowe wozy strażackie, jest publikowana co roku. Taki zakup jest wspólnie finansowany przez:
- MSWiA/PSP
- Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW)
- Samorządy lokalne (np. gminy)
- Fundusz prewencyjny zakładów ubezpieczeniowych
Przykładowo, średni wóz za około 900 tys. zł może być pokryty w ten sposób: 400 tys. zł z PSP/MSWiA, 200 tys. zł z NFOŚiGW, 250 tys. zł od gminy i 50 tys. zł z funduszu ubezpieczeniowego. Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych.
Plany na 2025 rok
W 2025 roku rządowy program przewiduje przekazanie 262 nowych wozów dla OSP w całej Polsce, w tym 34 ciężkie, 134 średnie i 94 lekkie, wraz z dofinansowaniem ich zakupu.
Rola i znaczenie OSP
Ochotnicze Straże Pożarne doskonale integrują społeczności lokalne, budują aktywne społeczeństwo i organizują wydarzenia sportowe. W całym kraju w jednostkach OSP służy około 500 tys. ochotników. Ponad 100 tys. strażaków ochotników jest w gotowości do bezpośrednich działań ratowniczych, a ponad 4400 jednostek OSP i niemal 200 tys. ochotników włączonych jest do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. W 2018 roku OSP w całej Polsce wyjeżdżały do różnych akcji ponad 140 tysięcy razy.
Marszałek woj. podkarpackiego Władysław Ortyl podkreślił, że poczucie bezpieczeństwa mieszkańców regionu, szczególnie w obecnej sytuacji geopolitycznej, jest bardzo ważne. Wsparcie działalności Młodzieżowych oraz Dziecięcych Drużyn Pożarniczych (MDP i DDP) ma na celu zainteresowanie ich członków działalnością społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz przygotowanie ich do bezinteresownej służby w szeregach OSP, a tym samym do zachowania ciągłości funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych.