Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) mogą liczyć na znaczące wsparcie finansowe z budżetu państwa oraz ze źródeł regionalnych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) we współpracy z Komendą Główną PSP co roku planuje dotacje dla OSP na realizację zadań ratowniczych zgodnie z ustawą o OSP z 2021 r.
W budżecie państwa na 2024 rok przewidziano około 262 mln zł na rozwój OSP. Z tej kwoty 73 mln zł przeznaczono dla jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), natomiast 189 mln zł na wsparcie pozostałych OSP, czyli jednostek spoza KSRG. Te środki trafiają do straży w formie dotacji celowych na wyposażenie, szkolenia i inne potrzeby wynikające z ich działalności ratowniczej.
Dla jednostek OSP spoza KSRG dedykowana jest dotacja pod nazwą „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo - gaśniczych”. Dotacje z MSWiA przysługują zarówno jednostkom w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt), jak i OSP spoza KSRG (dla nich przeznacza się odrębną pulę na „przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych”).
Ogólnopolskie Programy Wsparcia dla OSP spoza KSRG
Program „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo‑gaśniczych” (MSWiA)
Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej spoza KSRG mogą uzyskać dotacje MSWiA w ramach programu „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo‑gaśniczych”. W budżecie na 2025 r. zarezerwowano na ten cel 34 mln zł, w tym środki na zakup sprzętu, materiałów, wyposażenia i remont strażnic.
Na co można przeznaczyć środki?
Środki te można wykorzystać na zakup certyfikowanej odzieży specjalnej, środków ochrony indywidualnej, sprzętu ratowniczego i logistycznego. Na przykład, ubrania specjalne strażackie (spodnie, kurtka ciężka i lekka zgodnie z OPZ KG PSP) - takie jak oferowane przez Subor - realizują zamówienia zgodnie z wymogami jakościowymi. Subor oferuje fabrycznie nowe produkty, spełniające standardy KG PSP, co jest kluczowym warunkiem w aplikacjach dotacyjnych. Produkty z oferty Subor objęte wytycznymi programu - od ubrań specjalnych Proton i Syriusz, przez rękawice i hełmy, aż po sprzęt ratowniczy - można nabyć z dotacją.
Wymogi dotyczące sprzętu i kwalifikowania VAT
Zakupiony sprzęt musi być fabrycznie nowy, dopuszczony do stosowania na rynku polskim, posiadać odpowiednie certyfikaty i spełniać wymagania, o których mowa w Załączniku nr 1. Podatek od towarów i usług (VAT) w ramach wnioskowanego zadania jest kosztem kwalifikowanym tylko wówczas, gdy jest on faktycznie i ostatecznie ponoszony przez Wnioskodawcę, a Wnioskodawca nie ma prawnej możliwości odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego w jakiejkolwiek części w ramach przedmiotowego zadania, zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług. Podatek VAT, który można odliczyć, nie może być uznany za kwalifikowany, nawet jeżeli nie został faktycznie odzyskany przez Wnioskodawcę. Ta zasada obowiązuje od 07.04.2026 r.
Procedura ubiegania się o dotacje ogólnopolskie (MSWiA/PSP)
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek - zazwyczaj na początku roku, za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku wymienia się potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnia te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu. Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie.
Dofinansowanie na zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych
Zakup nowych wozów strażackich jest finansowany w ramach odrębnych programów tworzonych z montażu kilku źródeł. Zazwyczaj co roku powstaje lista OSP, które otrzymają dofinansowanie na nowe wozy strażackie. Taki zakup finansowany jest wspólnie przez MSWiA/PSP, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, samorządy lokalne, a nawet fundusz prewencyjny zakładów ubezpieczeniowych.
Przykładowo, średni wóz za około 900 tys. zł może być pokryty w ten sposób: 400 tys. zł z PSP/MSWiA, 200 tys. zł z NFOŚiGW, 250 tys. zł od gminy i 50 tys. zł z funduszu ubezpieczeniowego. Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych.
W 2025 roku rządowy program przewidział do przekazania 262 nowych wozów dla OSP w całej Polsce (34 ciężkie, 134 średnie i 94 lekkie) wraz z dofinansowaniem ich zakupu.
Program „Bezpieczny Strażak” w Małopolsce (WFOŚiGW w Krakowie)
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie również oferuje wsparcie. Wnioski w ramach Programu Priorytetowego „Zapobieganie poważnym awariom i likwidacja ich skutków dla środowiska - Bezpieczny Strażak” są składane w wersji elektronicznej (edytowalny PDF, bez podpisów) przez Portal Beneficjenta WFOŚiGW w Krakowie (portal.wfos.krakow.pl, z konta Wnioskodawcy).
Wniosek podlega ocenie zgodnie z „Kryteriami oceny wniosków w ramach Programu Priorytetowego „Zapobieganie poważnym awariom i likwidacja ich skutków dla środowiska - Bezpieczny Strażak””. Wnioski spełniające Kryteria oceny od I do IV poddawane są ocenie punktowej zgodnie z Kryterium nr V. W przypadku przekroczenia budżetu Programu dofinansowanie przyznawane będzie dla zadań z najwyższą liczbą punktów.
W ramach tego programu, całkowita pula środków wynosi 1 000 000,00 zł. Maksymalna kwota dotacji nie może przekroczyć 50% kosztów kwalifikowanych zadania oraz kwoty 20 000,00 zł. Zakupiony sprzęt musi być fabrycznie nowy, dopuszczony do stosowania na rynku polskim, posiadać odpowiednie certyfikaty i spełniać odpowiednie wymagania.
Regionalne Programy Wsparcia Województwa Małopolskiego (Przykłady z lat 2018-2020)
Samorząd Województwa Małopolskiego regularnie przeznacza środki na zapewnienie gotowości bojowej jednostkom Ochotniczych Straży Pożarnych. Każde wsparcie udzielane przez Województwo Małopolskie na rzecz Ochotniczych Straży Pożarnych ma strategiczne znaczenie, gdyż znacząco pozwala podnieść stopień przygotowania operacyjnego tych jednostek oraz poprawia efektywność działań ratowniczych, a tym samym zwiększa bezpieczeństwo mieszkańców Małopolski.
Dofinansowanie zakupu samochodów ratowniczo-gaśniczych
W latach 2018 - 2019 Samorząd Województwa Małopolskiego udzielił pomocy finansowej 54 Gminom z przeznaczeniem dla jednostek OSP na zakup samochodów pożarniczych i ratowniczo-gaśniczych na łączną kwotę 2 967 450 zł.
Przykładowo, w 2020 roku, środki w wysokości 2 015 000 zł pozwoliły na dofinansowanie samochodów pożarniczych i ratowniczo - gaśniczych dla 53 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Wykaz Gmin, którym została przyznana pomoc finansowa stanowi załącznik do Uchwały Nr XXIV/362/20 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 2 września 2020 r.
Wsparcie na prace budowlano-remontowe remiz strażackich
W lipcu 2020 roku Województwo Małopolskie udzieliło pomocy finansowej dla 111 gmin na realizację prac budowlano-remontowych w remizach strażackich na łączną kwotę 2 380 967 zł. Wykaz Gmin, którym została przyznana pomoc finansowa stanowi załącznik do Uchwały Nr XXIII/326/20 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 1 lipca 2020 r.
Pomoc dla OSP dotkniętych powodzią
W lutym 2020 roku Województwo Małopolskie skierowało ponad 898 tys. zł środków dla 57 gmin na zapewnienie gotowości bojowej jednostkom OSP dotkniętym skutkami ubiegłorocznej powodzi.
Szczegóły naboru wniosków z 2020 roku jako przykład regionalnego wsparcia
Zarząd Województwa Małopolskiego ogłaszał nabory wniosków na wsparcie finansowe gmin z przeznaczeniem dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu województwa małopolskiego. Poniżej przedstawiamy szczegóły naboru z 2020 roku, jako przykład funkcjonowania regionalnych programów wsparcia.
Kwalifikowane wydatki (prace budowlano-remontowe)
- zakup materiałów budowlanych niezbędnych do wykonywania prac budowlano-remontowych, które zostaną wykorzystane w bieżącym roku kalendarzowym,
- wykonanie prac budowlano-remontowych, w szczególności dotyczących części operacyjno-technicznej remizy, zagospodarowania terenu wokół tej remizy, budowy przydomowej oczyszczalni ścieków oraz budowy systemu zbierania i zagospodarowania wód opadowych,
- wykonanie i umieszczenie tabliczki informacyjnej o udzieleniu dotacji z budżetu Województwa Małopolskiego.
Kwalifikowane wydatki (zakup pojazdów)
Dofinansowanie mogło obejmować zakup:
- samochodu pożarniczego lekkiego do 3 t., albo
- samochodu ratowniczo - gaśniczego: lekkiego od 3 t. do 7,5 t., albo średniego, albo ciężkiego.
Należy pamiętać, że samochody mogły być nowe lub używane, wyprodukowane nie wcześniej niż w 2008 r., i obowiązkowo musiały posiadać świadectwo CNBOP.
Ograniczenia i warunki finansowania
Pomoc finansowa (dotacja) nie mogła być przeznaczona na finansowanie kosztów stałych działalności podmiotu ubiegającego się o dotację, finansowanie kosztów dokumentacji budowlanej, ani na zakupy i zadania inwestycyjne oraz prace budowlano - remontowe nie objęte zgłoszeniem i zawartą umową o udzieleniu dotacji.
Minimalna całkowita wartość zadania nie mogła być mniejsza niż 20 000 zł. Maksymalna wysokość dotacji mogła wynieść do 60 000 zł, natomiast minimalna wysokość dotacji to 10 000 zł. Kwota przyznanej dotacji na prace budowlano - remontowe oraz zakup samochodu mogła wynieść maksymalnie 50% całkowitych kosztów kwalifikowalnych.
Kwalifikowane były jedynie wydatki poniesione najwcześniej po podpisaniu umowy dotacji, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2020 r. Zadanie musiało być wykonane, odebrane i w całości zapłacone do dnia 31 grudnia 2020 r.
Procedura składania wniosków (2020)
Podmiotem uprawnionym do składania wniosków była Gmina. Gmina mogła złożyć wniosek zarówno na prace budowlano - remontowe, jak i na zakup samochodu.
Gmina mogła przekazać dotację jednostce OSP korzystającej z remizy, na którą zostanie przyznana pomoc finansowa, na realizację wnioskowanych zadań na mocy art. 32 ust. 3b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1372 z późn. zm.). Przekazanie dotacji jednostce OSP przez Gminę było obligatoryjne w przypadku, gdy jednostka OSP, posiadała tytuł prawny do władania obiektem.
Ze środków dotacji pokrywane mogły być koszty udokumentowane dowodami księgowymi wystawionymi na Gminę lub - jeśli zadanie zostało powierzone do realizacji jednostce OSP - na jednostkę OSP, poniesione najwcześniej po podpisaniu umowy o udzielenie dotacji, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2020 r.
Warunkiem przystąpienia do naboru było złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej w nieprzekraczalnym terminie do 15 czerwca 2020 roku - w zakresie prac budowlano-remontowych remiz strażackich (wzór wniosku stanowił Załącznik Nr 1) oraz w zakresie zakupu samochodu (wzór wniosku stanowił Załącznik Nr 2).
Sposób i miejsce składania dokumentów to: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, Departament Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 30-017 Kraków.
Złożenie formularza nie było jednoznaczne z przyznaniem pomocy finansowej, ani nie gwarantowało przyznania dotacji w wysokości wnioskowanej kwoty. Ostateczna decyzja o przyznaniu pomocy finansowej z budżetu Województwa Małopolskiego, była określana w stosownej uchwale Sejmiku Województwa Małopolskiego, po rekomendacji Zarządu Województwa Małopolskiego listy gmin do udzielenia pomocy finansowej. Niezależnie od przekazania przez Gminę dotacji jednostce OSP, za realizację zadania oraz przedłożenie stosownych dokumentów i wyjaśnień odpowiadała Gmina.
REMONT REMIZY OSP
Podsumowanie i Rekomendacje dla OSP
Dotacje rządowe z MSWiA i PSP to podstawowe źródło finansowania OSP. Obejmują one zarówno bieżące utrzymanie gotowości bojowej (zwłaszcza dla jednostek KSRG), jak i zakupy sprzętu oraz pojazdów. Warto co roku składać wnioski o dostępne dotacje i utrzymywać kontakt z lokalnymi strukturami PSP, by nie przegapić żadnej możliwości wsparcia.
Jednostki OSP powinny zapisywać robocze projekty w oparciu o ogólnopolski wzór grantów, przeglądać aktualne ogłoszenia w formie katalogu z podziałem na kryteria i rozwijać swoją wiedzę oraz zrozumienie sfery NGO, aby efektywnie pozyskiwać środki. Przeznaczone przez Województwo Małopolskie środki finansowe na ww. zadania wpływają na polepszenie warunków pracy strażaków działających na rzecz bezpieczeństwa publicznego i ochrony środowiska, pełniących istotną rolę w zakresie ratowania życia i zdrowia oraz środowiska i mienia społeczności lokalnej.