Sprawozdanie Finansowe dla Organizacji Pozarządowych: Rachunek Zysków i Strat oraz Bilans

Wszystkie organizacje pozarządowe, które mają obowiązek sporządzić sprawozdanie finansowe, muszą to zrobić w tzw. e-sprawozdaniu. Sprawozdania muszą być sporządzane, podpisywane i przekazywane w formie elektronicznej, która jest ściśle określona. Przygotowane pliki zbierają wszystkie informacje wymagane w sprawozdaniu finansowym. Pliki te są pomocą w zebraniu i policzeniu wszystkich danych niezbędnych do sporządzenia sprawozdania finansowego organizacji pozarządowej, nie jest to jednak ostateczne sprawozdanie.

Sprawozdanie musi być sporządzone w określonej rozporządzeniem strukturze logicznej, np. w oparciu o wzór sprawozdania z załącznika nr 6 do Ustawy o rachunkowości. Wzór ten przeznaczony jest dla jednostek, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, z wyjątkiem spółek kapitałowych, oraz jednostek, o których mowa w art. 3 ust. niebędących jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

Rachunek Zysków i Strat

Czym jest Rachunek Zysków i Strat?

Rachunek zysków i strat najczęściej ma formę tabeli, której wzór jest w miarę ujednolicony i ogólnie przyjęty. Zawiera zestaw informacji księgowych przedstawionych w postaci liczb. Najogólniej ujmując, liczby z rachunku zysków i strat informują o tym, jakie były wpływy, czyli przychody organizacji w danym roku oraz jakie były wydatki, czyli koszty tej organizacji w tymże roku.

Na samym dole tabeli znajduje się podsumowanie, informujące o tym, czy w danym roku organizacja osiągnęła zysk, czy ma stratę. Zysk jest wtedy, kiedy przychodów było więcej niż kosztów (to nadwyżka przychodów nad kosztami), a strata w sytuacji odwrotnej - czyli kiedy kosztów było więcej niż przychodów. Ważną rzeczą jest też to, że zarówno rachunek zysków i strat, jak i druga część sprawozdania - bilans - są sporządzane przez porównanie z rokiem poprzednim. Obecnie wszystkie organizacje, bez względu na to, czy prowadzą działalność gospodarczą, czy też nie, tak samo prezentują zysk lub stratę w sprawozdaniu finansowym.

Struktura i Pozycje Rachunku Zysków i Strat

Przepisy prawa dopuszczają, by lista pozycji była uzupełniana o jakieś podpunkty i zazwyczaj księgowi korzystają z tej możliwości (art. 50 ust. 1 Ustawy o rachunkowości). Jeśli w danym punkcie w roku bieżącym i poprzednim nie ma żadnych kwot, można go opuścić lub wpisać tam zero (art. 50 ust. 2 Ustawy o rachunkowości).

• A. Przychody z działalności statutowej

  • I. Przychody z nieodpłatnej działalności pożytku publicznego: Wpisywane są tu np. darowizny, składki członkowskie, dotacje (o ile nie mają charakteru bezzwrotnego).
  • II. Przychody z odpłatnej działalności pożytku publicznego: Tu wykazywana jest np. sprzedaż biletów na wydarzenia kulturalne, sprzedaż publikacji.
  • III. Przychody z pozostałej działalności statutowej: Tu wykazywane są przychody nie mieszczące się w poprzednich punktach, np. zbiórki publiczne.

• B. Koszty działalności statutowej

  W wierszach I, II i III wykazywane są koszty działalności statutowej w analogicznym, jak w przypadku opisanych wcześniej przychodów, podziale.

• D, E, F. Działalność gospodarcza

  • D. Przychody z działalności gospodarczej.
  • E. Koszty działalności gospodarczej.
  • F. Zysk (strata) z działalności gospodarczej (D-E): Tu podsumowuje się działalność gospodarczą organizacji w czasie objętym sprawozdaniem.

• G. Koszty ogólnego zarządu

  Są to koszty ogólne organizacji nie przypisane do żadnego wykazanego wyżej rodzaju działalności, czyli koszty obsługi organizacji niezwiązane bezpośrednio ani z działalnością statutową, ani z gospodarczą. Nie należy ich utożsamiać z kosztami administracyjnymi służącymi realizacji konkretnych działań organizacji. Np. zarządzenie projektem w ramach działalności nieodpłatnej pożytku publicznego, to koszt wykazywany w „Koszty nieodpłatnej działalności pożytku publicznego” (B.).

• H. Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C+F-G).

• I. Pozostałe przychody operacyjne

  Tu wpisywane są przychody, które nie wynikają z działalności statutowej ani gospodarczej. Może być to np. przychód ze sprzedaży wyposażenia, majątku organizacji, którego organizacja nie używa do działalności statutowej, wzrost wartości posiadanych środków trwałych oraz przychód ze zdarzeń losowych np. odszkodowanie.

• J. Pozostałe koszty operacyjne

  Tu wpisywane są kwoty kosztów, które nie wynikają z działalności statutowej, gospodarczej, ani nie są kosztami ogólnego zarządu - np. kary, grzywny, odpisanie nieściągalnych należności.

• K. Przychody finansowe

  Tu znajdą się przychody finansowe, które nie wynikają z działalności statutowej ani gospodarczej, ale mają określony charakter (w uproszczeniu: są związane z operacjami finansowymi). Może być to np. odsetki od lokat bankowych, dywidendy.

• L. Koszty finansowe

  Tu są wpisywane kwoty kosztów ponoszonych w związku z przychodami finansowymi i koszty operacji finansowych. Mogą to być np. odsetki od zaciągniętych kredytów, koszty prowizji bankowych.

• M. Zysk (strata) brutto (H+I-J+K-L).

• N. Podatek dochodowy.

• O. Zysk (strata) netto (M-N):

  Należy wykonać działanie matematyczne uwzględniając kwoty podane w poprzednich pozycjach.

Bilans

Czym jest Bilans?

Drugą częścią sprawozdania finansowego jest bilans. Bilans składa się z dwóch części - aktywów i pasywów. Kwota w podsumowaniu tabeli aktywów (pozycja „Suma aktywów”) i w podsumowaniu tabeli pasywów (pozycja „Suma pasywów”) - czyli tzw. suma bilansowa - musi być taka sama, co do grosza. Inaczej mówiąc: aktywa i pasywa muszą się zrównoważyć, co jest bardzo ważne!

Aktywa to (upraszczając) pieniądze, które organizacja posiada. Tabela aktywów jest zbudowana według logiki zakładającej, że na górze tabeli z aktywami umiejscowione są te najbardziej „trwałe”. W żargonie księgowym powiedziałoby się, że pozycja w tabeli bilansu zależy od stopnia płynności. Najbardziej płynny (czyli łatwy do użycia, łatwo po niego „sięgnąć”, jest „pod ręką”) jest pieniądz w gotówce lub w banku. Informacja o tych środkach znajduje się na dole tabeli. Najmniej płynny jest majątek ulokowany w posiadanych nieruchomościach.

Aktywa

Aktywa prezentują, co organizacja posiada, uporządkowane od najmniej do najbardziej płynnych.

• A. Aktywa trwałe

  Aktywa trwałe to te, do których trudno „sięgnąć” - najmniej płynny składnik majątku organizacji.

  • I. Wartości niematerialne i prawne: To prawa majątkowe, z których organizacja może dłuższy czas czerpać korzyści. Mogą to być np. licencje, patenty, autorskie prawa majątkowe.
  • II. Rzeczowe aktywa trwałe: To rzeczowy majątek organizacji o znacznej wartości z przewidywanym długim okresem użytkowania. Wpisywane są tu wartości ruchomości (np. rzeczy, sprzętu) i nieruchomości (np. lokalu), które posiada organizacja, a także inwestycje podnoszące ich wartość. Ujmuje się tylko tę część wartości środka trwałego, która się nie zamortyzowała. Zasady amortyzacji określa przyjęta w organizacji polityka rachunkowości. Zazwyczaj organizacje przyjmują zasady amortyzacji zgodne z zasadami ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. W praktyce dotyczy to zwykle przedmiotów o znaczącej wartości, takich jak np. samochody, komputery, meble, maszyny. W omawianej pozycji może być też wskazana wartość czegoś, co organizacja chce pokazać jako inwestycję długoletnią, np. amortyzowany koszt remontu lokalu, w którym organizacja prowadzi działalność. Umieszczenie takiej informacji w tym miejscu tabeli jest często decyzją osoby zarządzającej organizacją, które z przyczyn m.in. finansowych, chcą to pokazać jako inwestycję.
  • III. Należności długoterminowe: Składają się na nie należne płatności na rzecz organizacji, które nie są spłacone od dłuższego czasu lub wiadomo, że nie będą spłacone przez dłuższy czas (pow. 12 miesięcy).
  • IV. Inwestycje długoterminowe: Wykazywane są tu udziały organizacji w aktywach innych podmiotów np. w nieruchomości, udziały w spółce kapitałowej, papiery wartościowe np. akcje, obligacje.
  • V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

• B. Aktywa obrotowe

  • I. Zapasy: Wpisywana jest tu wartość rzeczy i materiałów, które organizacja zakupiła, otrzymała i przeznaczy je na działania statutowe, jeszcze nie do końca ściśle określone. Dobrą ilustracją może być sytuacja organizacji charytatywnej, zbierającej w grudniu słodycze. Organizacja ma ich zapasy, których wartość da się wyliczyć.
  • II. Należności krótkoterminowe: To należności, czyli pieniądze, które organizacja ma u jakiegoś podmiotu przez czas krótszy niż 12 miesięcy. Przykładem może być sytuacja organizacji działającej w lokalu, w którym woda jest rozliczana na podstawie szacunków. Jeśli szacunki były zbyt wysokie, to organizacja nadpłaciła. Nadpłata zostanie jej zwrócona na podstawie faktur korygujących w następnym roku, gdyż taki jest rytm rozliczeń z właścicielem lokalu.
  • III. Inwestycje krótkoterminowe.
  • IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

• C. Należne wpłaty na fundusz statutowy

  Ten podpunkt jest wypełniany zazwyczaj przez fundacje i wpisywana jest tu należna (nie wpłacona) wpłata fundatora na fundusz statutowy.

Pasywa

Druga część tabeli bilansowej to Pasywa - czyli informacja o tym, skąd (z jakich źródeł) organizacja ma pieniądze (majątek). Składa się z dwóch części: Funduszu własnego - czyli informacji o wartości majątku, który jest własnością organizacji, oraz Zobowiązań.

• A. Fundusz własny

  • I. Fundusz statutowy: W pozycji tej wpisywana jest kwota nadwyżki finansowej organizacji, która zostanie wydana w nieokreślonym jeszcze czasie na cele statutowe. Stanowi kapitał na późniejsze działania. Warto przypomnieć, że częścią funduszu statutowego mogą być np. poniesione wydatki na inwestycje, będące w procesie amortyzacji, a więc takie, których nie ma ani na koncie, ani w kasie organizacji, tylko są np. w posiadanych przez nią budynkach, nieruchomościach. Trzeba też pamiętać, że środki znajdujące się w funduszu statutowym są wydawane za zgodą (uchwałą) zarządu (lub innego uprawnionego do tego organu organizacji), tak więc nie są to pieniądze, którymi dysponuje się na bieżąco.
  • II. Pozostałe fundusze.
  • III. Zysk (strata) z lat ubiegłych oraz IV. Zysk (strata) netto: Tu wykazywane są kwoty wyników, które nie zostały decyzją najwyższych władz organizacji przeniesione do funduszu. Zysk (strata) dzielony jest na narastający (zsumowany) wynik finansowy z lat ubiegłych, czyli do końca poprzedniego roku, oraz wynik finansowy roku, którego dotyczy sprawozdanie. Obecnie organizacje pozarządowe tak samo (wg jednej zasady) prezentują zysk lub stratę w sprawozdaniu finansowym.

• B. Zobowiązania

  • I. Rezerwy na zobowiązania.
  • II. Zobowiązania długoterminowe oraz III. Zobowiązania krótkoterminowe: Wykazywane są tu kwoty, które organizacja jest winna na koniec roku. Np. niezapłacone faktury, zaciągnięte pożyczki.
  • IV. Rozliczenia międzyokresowe: Miejsce to służy do wykazania przychodów podlegających rozliczaniu w czasie. Wykazywane są tu np. czynsze, abonamenty, które zostały opłacone z góry za dłuższy okres.

Informacje Ogólne Wprowadzające do Sprawozdania

Dalej zebrane są ogólne informacje wprowadzające do sprawozdania, które stanowią jego integralną część.

• Okres objęty sprawozdaniem

  Najczęściej okres objęty sprawozdaniem to rok kalendarzowy: od 1 stycznia do 31 grudnia. Zdarza się jednak, np. jeśli organizacja prowadzi szkołę, że okres ten liczony jest inaczej. W takim przypadku informacja o okresie obrotowym (rozmijającym się z rokiem kalendarzowym) jest określona w statucie organizacji i powinna być zawarta w polityce rachunkowości przyjętej przez organizację.

• Kontynuacja działalności

  W tym punkcie należy odnieść się do tego, czy organizacja będzie kontynuować działalność - odpowiadając „tak” lub „nie” i czy istnieją zagrożenia jej kontynuowania, także wskazując „tak” lub „nie”. Wskazanie, że „wystąpiły okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności” wymaga by opisania tych okoliczności, np. utrata płynności finansowej, brak dotacji.

• Zasady polityki rachunkowości

  Tu opisuje się ogólnie zasady polityki rachunkowości. Szczególnie jest tu istotne wyjaśnienie, jakimi metodami księgowymi w organizacji wyceniono jej „majątek” - opisany w bilansie (w tabeli Aktywów i Pasywów). Metody wyceny są częścią polityki rachunkowości - dokumentu, którego posiadanie jest obowiązkiem każdej organizacji (i zazwyczaj odpowiedni fragment z polityki jest tu przytaczany). Często popełnianym błędem jest opisywanie wszystkich teoretycznie możliwych i dopuszczanych prawem składników majątku, których faktycznie organizacja nie posiada. Np. nie należy opisywać długoterminowych inwestycji, jeśli organizacja takowych nie posiada.

  W strukturze e-sprawozdania wymagane jest także opisanie zasad ustalenia wyniku finansowego. W e-sprawozdaniu musimy podać też zasady ustalenia sposobu sporządzenia sprawozdania finansowego. Przykładowy opis: „Organizacja sporządza sprawozdanie finansowe dla organizacji pozarządowych, określonych w art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, korzystając z załącznika nr 6 do ustawy o rachunkowości.”

Informacja Dodatkowa

Ostatnią częścią sprawozdania finansowego organizacji pozarządowej jest informacja dodatkowa. Poniżej podajemy, jakie punkty muszą zostać w niej uwzględnione (zgodnie z załącznikiem nr 6 do Ustawy o rachunkowości).

• 1. Informacje o zobowiązaniach finansowych

  W większości organizacji, ten punkt sprowadza się do podania kwoty zobowiązań finansowych z tytułu zakupu usług i towarów. Informacja o instrumentach finansowych większości organizacji nie dotyczy. Więcej wpisują tutaj organizacje, które mają zobowiązania finansowe, ponieważ np. udzielały gwarancji lub poręczeń. W takim wypadku należy opisać charakter zobowiązania (np. rodzaj gwarancji, wartość poręczenia). Przykładowy zapis: „Organizacja nie ma żadnych zobowiązań z tytułu dłużnych instrumentów finansowych, gwarancji i poręczeń lub zobowiązań warunkowych nieuwzględnionych w bilansie. Jedyne zobowiązania finansowe organizacji opisane są w części: Zobowiązania krótkoterminowe w bilansie.”

• 2. Zaliczki i kredyty

  Większość organizacji nie może udzielać zaliczek i kredytów pracownikom, członkom zarządu czy komisji rewizyjnych. Jeśli takie zaliczki/kredyty zostały udzielone, należy podać ich kwoty i warunki.

• 3. Dodatkowe informacje o aktywach i pasywach

  W tej części należy zawrzeć informacje o tym, co składa się na Aktywa trwałe i obrotowe. Podaje się tu, jakie środki trwałe ma organizacja i jak je amortyzuje. Jeśli w bilansie wykazała jakieś należności, to informuje tu o ich pochodzeniu. Jeśli chodzi o dodatkowe informacje o Pasywach, to tu podajemy informację o funduszu statutowym. Ważne jest szczegółowe przedstawienie:

  • I. Zmian wartości rzeczowych aktywów trwałych.
  • II. Zmian wartości pozostałych aktywów trwałych (np. wartości niematerialnych i prawnych).
  • III. Zmian wartości aktywów obrotowych.
  • IV. Zobowiązań i funduszy specjalnych.

• 4. Informacje o strukturze zrealizowanych przychodów

  Opisuje się tu rodzaje przychodów, które organizacja zyskała w rozliczanym roku. Grupuje się je według rodzaju działalności, tak jak w rachunku zysków i strat oraz według typu - np. składki, darowizny, dotacje. W szczególności należy podać informacje o przychodach wyodrębnionych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

• 5. Opis kosztów

  Według podobnego schematu należy opisać koszty. Opisuje się, jakie koszty miała organizacja w rozliczanym roku, w podziale na koszty statutowe i administracyjne. Dobrze jest wyodrębnić koszty dotacji, pamiętając o tym, że podane kwoty powinny się zgadzać po obu stronach: kosztów i przychodów. Jeśli kwoty nie są równe, powinno się podać wyjaśnienie (np. dotacja została przekazana, ale jeszcze nie wydana). Można także wykazać wyodrębnione koszty odpłatnej działalności pożytku publicznego, co będzie spełnieniem wymogu, zawartego w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W ramach tego punktu należy przedstawić:

  • I. Zestawienie kosztów rodzajowych.
  • II. Zestawienie kosztów według funkcji.

• 6. Zmiany w funduszu statutowym

  W tym miejscu organizacja opisuje wszystkie zmiany w wysokości funduszu statutowego lub innych tworzonych przez nią funduszy o podobnym charakterze. Powinna się tu znaleźć także informacja o tym, z jakich środków się on składa (np. środki z funduszu założycielskiego, część zysku z lat poprzednich). Jeśli wartość funduszu nie zmieniła się, to powinno zostać to tu odnotowane. To samo dotyczy informacji, że organizacja (np. stowarzyszenie) nie tworzy funduszy specjalnych.

• 7. Przychody i koszty z 1,5%

  Przychodu z 1,5% podatku i koszty z nim związane - kwoty - powinny być wyodrębnione w strukturze przychodów i kosztów w punkcie 4 i 5 informacji dodatkowej, jeśli organizacja korzysta z tej formy wsparcia.

tags: #druki #bilans #wynikow #osp